
Limfa tizimi (lot. systema lymphaticum) — umurtqali hayvonlarda yurak-qon tomir tizimini to‘ldiruvchi tomirlar tizimining bir qismidir. U moddalar almashinuvida hamda hujayralarni va to‘qimalarni tozalashda muhim rol o‘ynaydi. Qon aylanish tizimidan farqli o‘laroq, sutemizuvchilarning limfa tizimi yopiq emas va unda markaziy nasos mavjud emas. Limfa bu tizim bo‘ylab sekin va past bosim ostida harakatlanadi.
Tarkibi
Limfa tizimi quyidagilardan tashkil topgan:
- Limfani tashish yo‘llari:
- limfa kapillyarlari;
- limfa tomirlari;
- limfa poyalari va naylari.
- Limfoid a’zolar — immun tizimining tarkibiga kiruvchi a’zolardir. Ularga quyidagilar kiradi:
- immun tizimining markaziy a’zolari: timus (ayrisimon bez) va qizil suyak ko‘migi;
- periferik a’zolar va tizimlar: limfa tugunlari; jigar, taloq, bodomsimon bezlar, limfa follikulalari, Peyer pilakchalari.
Vazifasi
Limfa tizimining asosiy vazifasi — immun tizimi hujayralarini immunitet faollashganda tashish, lipidlarni lipoproteinlar shaklida tashish, shuningdek, tashuvchi vositalarga joylangan turli obyektlarni (kichik va yirik molekulalar, suyuqliklar, infeksiya qo‘zg‘atuvchilari va boshqalarni) umumiy qon aylanishiga kiritishdir. Bunday tashuvchi vositalar — ekzosomalar va vezikulalar.
Yetkazib beriladigan lipofil dori vositalarining limfa tizimi orqali o‘tishi ularning biologik o‘zlashtirilishini oshiradi. Dori vositalarini limfa tizimiga yo‘naltirish usullaridan biri — ularning molekulalariga lipid bo‘laklarini kiritishdir.
Limfaning hosil bo‘lishi
Qon kapillyarlarida plazma filtrlanganda suyuqlik hujayralararo (interstitsial) bo‘shliqqa o‘tadi. Bu yerda suv va elektrolitlar qisman kolloid va tolali tuzilmalar bilan bog‘lanadi, qisman esa suvli fazani hosil qiladi. Natijada to‘qima suyuqligi hosil bo‘ladi. Uning bir qismi qonga qayta so‘riladi, boshqa qismi esa limfa kapillyarlariga o‘tib, limfani hosil qiladi. Shunday qilib, limfa organizm ichki muhitining hujayralararo suyuqlikdan hosil bo‘ladigan tarkibiy qismidir. Hujayralararo bo‘shliqda limfaning hosil bo‘lishi va oqib chiqishi gidrostatik hamda onkotik bosim kuchlariga bog‘liq bo‘lib, yuqoridan pastga ham, pastdan yuqoriga ham yuqori kovak vena tomonga ritmik ravishda sodir bo‘ladi[manba ko‘rsatilmaganiga 2646 kun bo‘ldi].
Limfaning a’zolardan limfa tugunlari orqali venoz qonga o‘tish jarayoni limfodrenaj (ingl. lymphatic drainage — «limfaning oqib chiqishi», drainage — «quritish, oqib chiqish» so‘zidan).
Adabiyotlar
- Jerald Lemol. Limfa va uzoq umr: immunitetni mustahkamlash hamda kasalliklarning oldini olish yo‘li = JERALD M. LEMOL, Sandra Maklanaxan, Duayt Makki, Ted Spayker. LIMFA VA UZOQ UMR (ingl.). — M.: Alpina Pablisher, 2022. — 214 bet.
- Limfa tizimi // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jild (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
- Duketis, Jeyms D. Limfa tizimi haqida umumiy ma’lumot. MSD qo‘llanmasi. Murojaat qilingan sana: 6-oktabr 2019-yil.