
Kvant fizikasi — nazariy fizikaning kvant-mexanik va kvant-maydon tizimlarini hamda ularning harakat qonunlarini o‘rganadigan bo‘limi. Kvant fizikasining asosiy qonunlari kvant mexanikasi va kvant maydon nazariyasi doirasida o‘rganiladi; bu qonunlar fizikaning boshqa bo‘limlarida va boshqa fanlarda ham qo‘llaniladi.
Barcha zamonaviy kosmologik nazariyalar ham atom va subatom zarralarning xatti-harakatini tavsiflaydigan kvant mexanikasiga tayanadi. Kvant fizikasi faqat kuzatish va o‘lchash jarayonlarining matematik tavsifiga e’tibor qaratadi.
Tarix
Kvant fizikasi va uning asosiy nazariyalari — kvant mexanikasi, kvant maydon nazariyasi — XX asrning birinchi yarmida yaratilgan. Ularni yaratgan olimlar orasida Maks Plank, Albert Eynshteyn, Ervin Shryodinger, Lui de Broyl, Pol Dirak, Nils Bor, Volfgang Pauli, Verner Geyzenberg, Maks Born, Lyudvig Bolsman.
Bo‘limlari
Kvant fizikasi fizikaning bir nechta bo‘limini birlashtiradi. Ularda kvant mexanikasi va kvant maydon nazariyasi hodisalari asosiy o‘rin tutadi. Bu hodisalar mikrodunyoda namoyon bo‘lsa-da, makrodunyo miqyosida ham oqibatlarga ega. Mazkur bo‘limlar quyidagilardir:
- kvant mexanikasi;
- kvant maydon nazariyasi va uning qo‘llanilish sohalari: yadro fizikasi, elementar zarralar fizikasi, yuqori energiyalar fizikasi;
- kvant statistik fizikasi;
- kondensatsiyalangan muhitlarning kvant nazariyasi;
- jumladan, qattiq jismning kvant nazariyasi;
- kvant optikasi.
Kvant tizimlari
Kvant fizikasi qonunlariga bo‘ysunadigan haqiqiy yoki model tizimlar kvant tizimlari deb ataladi. Murakkab kvant tizimlari ko‘pincha kvazizarralar yordamida tavsiflanadi, ayniqsa kondensatsiyalangan holat fizikasida. Kvant tizimlariga, masalan, quyidagilar kiradi: elektronning vodorod atomidagi holati, erkin elektronlar yoki boshqa elementar zarralar, elektronlarning kristalldagi holati (kvazizarralar — elektronlar va kovaklar), kristallda tebranayotgan atomlar (kvazizarralar — fononlar), o‘zaro ta’sirlashuvchi spinlarning panjara modelidagi holati (kvazizarralar — magnonlar).
Adabiyotlar
- Kondensatsiyalangan tizimlarning kvant fizikasi: «Amaliy matematika va fizika» yo‘nalishi bo‘yicha o‘quv qo‘llanma … / N. A. Kirichenko. — Moskva : MFTI, 2012. — 199 bet : rasmlar; 21 sm; ISBN 978-5-7417-0431-8
Havolalar
- «Internetdagi fizika» ensiklopediyasi: Kvant fizikasi Arxiv nusxasi (4-mart, 2016-yil) — Wayback Machine