| Shahar | |||||
| Kolombo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| sing. කොළඹ tam. கொழும்பு | |||||
| | |||||
|
|||||
| 6°55′ sh. k. 79°50′ shq. u.HGЯO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Mer | Rozi Senanayake | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Maydoni | 37,31 km² | ||||
| Markazining balandligi | 1 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+5:30 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | 752 993 kishi (2011) | ||||
| Aholi zichligi | 17 212 kishi/km² | ||||
| Aglomeratsiya aholisi | 5 648 000 | ||||
| Diniy e’tiqodlar | buddaviylar, hinduiylar, xristianlar, musulmonlar | ||||
| Rasmiy tillar | singal tili va tamil tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +94 11 | ||||
| Pochta indeksi | 00000–09999 | ||||
|
|
|||||
| cmc.lk | |||||
Kolombo (sing. කොළඹ [ˈkəlɐmbɞ], tam. கொழும்பு [koɻumbu]) — Shri-Lankaning eng yirik shahri bo‘lib, ko‘pincha norasmiy ravishda mamlakat poytaxti deb ataladi. U G‘arbiy provinsiyaning Kolombo okrugida joylashgan. Aholisi — 752 993 kishi (2011), Katta Kolombo aglomeratsiyasi aholisi (uning tarkibiga yirik Moratuva, Dexivala-Maunt-Laviniya va Shri-Jayavardenepura-Kotte shaharlari, jumladan mamlakat poytaxti ham kiradi) — 5 648 000 kishi.
Etimologiyasi
Turli talqinlarga ko‘ra, shahar nomi sing. කොල-අඹ-තොට Kola-amba-thota — «mango daraxtlari o‘sadigan bandargoh» yoki sing. කොලොන් තොට Kolon thota — «Kelani daryosidagi bandargoh» iboralaridan kelib chiqqan. Shuningdek, qadimdan singal tilida korumbu so‘zi mavjud bo‘lib, u «port, bandargoh» ma’nosini anglatgan, degan eski talqin ham bor.
Tarixi
Arab, xitoy va rimlik savdogarlar Kolombo bandargohiga bundan 2000 yildan ko‘proq vaqt oldin kelishgan. VIII asrda bu yerda uzoq muddatga arablar joylashib, singal qirolliklarining dengiz savdosining deyarli barchasini nazorat qilgan. Portugaliyaliklar bu yerga XVI asrda kelib, shahar nomini Xristofor Kolumb sharafiga o‘zgartirgan. Keyingi asrda, 1656-yilda shaharni gollandlar egallagan, 1802-yilda esa Kolombo Britaniyaning Seylon mustamlakasi poytaxtiga aylangan. 1948-yildan Seylon dominionining, 1972-yildan esa Shri-Lanka Demokratik Sotsialistik Respublikasining poytaxti bo‘lgan. 1982-yilda rasmiy poytaxt ko‘chirilgan shahar — Shri-Jayavardenepura-Kotte.
Iqlimi
Kolombo iqlimi — subekvatorial. Kolombo deyarli ekvatorda joylashgani sababli havo harorati yil davomida barqaror bo‘lib, 27 °C atrofida saqlanadi. Yillik yog‘in miqdori 2400 mm dan oshadi. Aftidan, butun Shri-Lankada bo‘lgani kabi, bu yerda ham yog‘inlar mussonlar (janubi-g‘arbiy musson — maydan sentabrgacha, shimoli-sharqiy musson — dekabrdan fevralgacha), mussonlar oralig‘idagi davrlarda esa (mart–aprel va oktabr–noyabr) dengiz brizi va siklonlar ta’sirida shakllanadi. Kolombo orolning janubi-g‘arbida joylashgani uchun janubi-g‘arbiy mussonning ta’siri shimoli-sharqiy mussonnikidan ancha kuchli. Shuning uchun janubi-g‘arbiy musson mavsumida yog‘inlar (o‘rtacha oyiga 213 mm) shimoli-sharqiy musson mavsumiga (o‘rtacha oyiga 102 mm) qaraganda ancha ko‘p bo‘ladi. May oyi hamda oktabr–noyabr oylaridagi mussonlar oralig‘i shahar uchun yilning eng seryog‘in davridir. Havoning nisbiy namligi Kolomboda yil davomida kunduzi 70 foizdan yuqori bo‘ladi, iyunda esa 90 foizgacha ko‘tariladi.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| O‘rtacha eng yuqori t, °C | 30 | 31 | 31 | 31 | 31 | 30 | 29 | 29 | 29 | 29 | 29 | 30 | 30 |
| O‘rtacha harorat, °C | 26,6 | 26,9 | 27,7 | 28,2 | 28,3 | 28,0 | 27,6 | 27,5 | 27,5 | 27,0 | 26,7 | 26,6 | 27,4 |
| O‘rtacha eng past t, °C | 23 | 24 | 26 | 26 | 27 | 27 | 27 | 26 | 26 | 26 | 25 | 24 | 26 |
| Yog‘inlar (me’yor), mm | 58,2 | 72,8 | 128,0 | 245,6 | 392,4 | 184,9 | 121,9 | 119,5 | 245,4 | 365,4 | 314,4 | 175,3 | 2423,8 |
| Manba: o‘rtacha eng yuqori va eng past harorat — weather.com ma’lumotlariga ko‘ra; yog‘inlar va o‘rtacha harorat — 1961—1990-yillardagi statistik ko‘rsatkichlar, Shri-Lanka Aholini ro‘yxatga olish va statistika departamenti ma’lumotlariga ko‘ra | |||||||||||||
Infratuzilma
Kolomboda chuqur suvli bandargoh mavjud. Uning maydoni 250 ga bo‘lib, uchta to‘lqinto‘sar bilan himoyalangan. Port yaqinida shaharning «Fort» deb ataluvchi ishbilarmonlik markazi joylashgan. Bu hudud shunday nom olganiga sabab — ilgari shu yerda portga kirishni qo‘riqlagan portugal qal’asi bo‘lgan. Hozir Fortda ma’muriy binolar, do‘konlar, mehmonxonalar va banklar joylashgan. Kolombo — mamlakatning eng yirik sanoat va madaniyat markazi. Bu yerda kimyo, to‘qimachilik, neftni qayta ishlash, shisha, sement, yog‘ochni qayta ishlash, charm-poyabzal sanoati va zargarlik buyumlari ishlab chiqarish rivojlangan. Kolombo porti Janubiy Osiyodagi eng yirik portlardan biri. U Hindistonning Paradip, Nava-Sheva va Mumbay portlaridan keyin to‘rtinchi o‘rinda turadi.
Shahar tumanlari
Shahar tumanlari tarixan shakllangan va ba’zan bir-biridan keskin farq qiladi. XIX asr oxirida Beyra ko‘li shaharni go‘yoki ikki qismga ajratgan: portga tutash Fort va ko‘lning janubidagi tumanlarda asosan yevropaliklar yashagan, ko‘lning shimolidagi Petta va boshqa tumanlarda esa tubjoy aholi (singallar va tamillar) hamda aralash aholi mahallalari joylashgan. Hozirgi kunda ham Petta hunarmandlar va mayda savdogarlar tumani bo‘lib qolmoqda. «Petta» so‘zi tamil tilidan tarjima qilinganda «tashqarida», ya’ni Fort tashqarisida degan ma’noni anglatadi:68. Bu yerda kichik tamaddixonalar, do‘konchalar va tor ko‘chalar bor. Pettadan shimolda hozir shaharning asosiy sanoat tumani joylashgan: kauchuk va kokos moyi ishlab chiqaruvchi zavodlar, choyni qadoqlash fabrikalari shu yerda. Yana shimolroqda erkin savdo zonasi mavjud. Fortning janubidagi tumanlardan biri — Dolchin bog‘lari. Bu yerda ilgari katta dolchin daraxti plantatsiyalari bo‘lgan, ammo ular XIX asrdayoq tashlab qo‘yilib, oddiy shahar mavzesiga aylangan:228. Fortning janubidagi yana bir tuman — Sleyv-Aylend. Uning nomi «Qullar oroli» deb tarjima qilinadi (ingl. Slave Island). Biroq bu nomni dastlab gollandlar bergan. Ular Seylonda Gollandiya Ost-Indiya kompaniyasi hukmronligi davrida (XIX asr boshlariga qadar) o‘zlari uchun ishlagan qullarni bu yerda tutqunlikda saqlagan:69. Fortning janubida sohil bo‘ylab esplanada — Galle-Feys cho‘zilgan bo‘lib, u XIX asr oxiridan beri ochiq havoda hordiq chiqarish uchun mashhur maskan hisoblanadi:228. Maradana tumanida mayda do‘kondorlar va hunarmandlar yashaydi.
Ta’lim, san’at va din
Shaharda universitet[ingl.], bir nechta kollej, observatoriya va milliy muzey bor. Bu yerda ko‘plab cherkovlar, masjidlar, buddaviylik va hinduiylik ibodatxonalari mavjud. Shahar chekkasida ikkita buddaviylik universiteti faoliyat yuritadi. Kolombo universitetida astronomik observatoriya.
Transport
Solomon Bandaranaike nomidagi xalqaro aeroport Kolombodan 30 km shimolda joylashgan. Shahar mamlakatning barcha provinsiyalari bilan temiryo‘llar va avtomobil yo‘llari orqali bog‘langan.
Ratmalana aeroporti[ingl.] Kolombodan 15 km janubda joylashgan. U mamlakatdagi ilk xalqaro aeroport bo‘lib, Katunayake shahrida 1967-yilda Bandaranaike xalqaro aeroporti ochilguniga qadar yagona xalqaro aeroport hisoblangan.
Diqqatga sazovor joylar

- Jami Ul-Alfar masjidi
- «Gangaramaya» buddaviylik ibodatxonasi (1841)
- Universitet (1921)
- Ommaviy kutubxona (1925)
- «Vixaramaxadevi» bog‘i (1865)
- Milliy muzey (1877)
- Shahar hokimiyati binosi (1927)
- Galle-Feys (1859)
- Grand Oriental (1875), uch yulduzli mehmonxona
Qardosh shaharlar
Kolombo quyidagi shaharlar bilan qardoshlik aloqalariga ega:
Sankt-Peterburg, Rossiya (1997)
Shanxay, Xitoy Xalq Respublikasi (2003)
Lids, Buyuk Britaniya (2008)
Ulan-Bator, Mo‘g‘uliston (2012)
Male, Maldiv orollari (2013)
Adabiyotlar
- Kolombo, Seylon poytaxti // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
- «Men dunyoni o‘rganaman. Dunyo shaharlari», 2000-yil, E. O. Chekulayeva, E. M. Ivanova tahriri ostida.
- E. M. Pospelov Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lug‘at / mas’ul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, o‘zgarishsiz qayta chop etilgan. — Moskva: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 bet — 3000 nusxa — ISBN 5-17-001389-2.