
Kofermentlar yoki koenzimlar (lot. co- old qo‘shimchasi «birlashish, birgalikda, birga» + fermentlar/enzimlar) — organik tabiiy birikmalar bo‘lib, oqsil tabiatiga ega emas va katalitik ta’sir ko‘rsatuvchi fermentlar uchun zarurdir. Kofermentlar ferment tarkibidagi aminokislota qoldiqlarining funksional guruhlari bilan birgalikda fermentning faol markazini hosil qiladi. Bu markazda substrat bog‘lanib, faollashgan ferment–substrat kompleksi yuzaga keladi.
Koferment va apoferment birikishidan biologik faol, yaxlit ferment molekulasi — xoloferment hosil bo‘ladi. Eng keng tarqalgan turlar nukleotid tabiatli birikmalar hamda tarkibida fosfat kislotasi qoldiqlari bo‘lgan kofermentlardir.
Koferment vazifasini ko‘pincha vitaminlar yoki ularning metabolitlari (odatda B guruhi vitaminlarining fosforillangan shakllari) bajaradi. Masalan, karboksilaza fermentining kofermenti — tiaminpirofosfat, ko‘plab aminotransferazalarning kofermenti esa piridoksal-6-fosfatdir.
Metallofermentlarda kofermentlarga o‘xshash vazifani kationlar — metall ionlari bajarishi mumkin, biroq ular odatda kofermentlar deb atalmaydi.
Kofermentlar odatda uzluksiz sintezlanadi, ularning konsentratsiyasi esa hujayra ichida doimiy darajada saqlanadi. Masalan, NADF zaxirasi pentozofosfat yo‘li orqali, S-adenozilmetionin esa metioninadenoziltransferaza yordamida to‘ldirilib turiladi. Uzluksiz sintez tufayli oz miqdordagi kofermentlardan ham juda faol foydalanish mumkin. Masalan, inson organizmi har kuni o‘z yog‘ini ATFga aylantiradi.
Kofermentlar ro‘yxati
Tiamin hosilalari (vitamin B1):
- TMF — tiaminmonofosfat;
- TDF — tiamindifosfat;
- TTF — tiamintrifosfat.
Flavin hosilalari (vitamin B2):
- FMN — flavinmononukleotid;
- FAD — flavinadenindinukleotid.
Nikotinamid hosilalari (vitamin PP)
- NAD — nikotinamidadenindinukleotid;
- NADF — nikotinamiddinukleotidfosfat.
Pantoten kislotasi hosilalari (vitamin B5)
Piridoksin hosilalari (vitamin B6):
- PF — piridoksalfosfat;
- PAF — piridoksaminofosfat,