Kofermentlar, yoki koenzimlar (lot. co- — «birlashtirish, birga, hamkorlikda» prefiksi + fermentlar/enzimlar) — fermentlarning katalitik ta’sirini amalga oshirishi uchun zarur bo‘lgan, oqsil tabiatiga ega bo‘lmagan tabiiy organik birikmalardir. Kofermentlar fermentdagi aminokislota qoldiqlarining funksional guruhlari bilan birgalikda fermentning faol markazini hosil qiladi; aynan shu faol markazda substrat bilan bog‘lanish va aktivlangan ferment–substrat kompleksi vujudga keladi.
Koferment va apoferment kompleksi birgalikda yaxlit, biologik faol ferment molekulasini hosil qiladi, u holoferment deb ataladi. Eng keng tarqalgan guruhni nukleotid tabiatiga ega birikmalar, shuningdek tarkibida fosfor kislotasi qoldig‘i bo‘lgan kofermentlar tashkil etadi.
Kofermentlar rolini ko‘pincha vitaminlar yoki ularning metabolitlari (ko‘pincha B guruhi vitaminlarining fosforillangan shakllari) bajaradi. Masalan, karboksilaza fermentining kofermenti — tiaminpirrofosfat, ko‘plab aminotransferazalarning kofermenti esa piridoksal-6-fosfat hisoblanadi.
Metallofermentlarda kofermentlarga o‘xshash vazifani metall kationlari bajarishi mumkin, biroq ularni odatda kofermentlar deb atashmaydi.
Kofermentlar odatda uzluksiz sintez qilinadi va ularning konsentratsiyasi hujayra ichida doimiy darajada ushlab turiladi. Masalan, NADF pentozafosfat yo‘li orqali «to‘ldirilib turiladi», S-adenozilmetionin esa metioninadenoziltransferaza yordamida hosil qilinadi. Uzluksiz sintez tufayli kofermentlarning kichik miqdorlari ham juda intensiv qo‘llanishi mumkin. Masalan, inson tanasi har kuni o‘z yog‘ zaxiralarini ATF (ATP) ko‘rinishidagi energiyaga aylantirish jarayonlarida ishtirok etadigan kofermentlar aylanishini ta’minlaydi.
Kofermentlar ro‘yxati
Tiaminli (vitamin B₁ hosilalari):
- TMF — tiaminmonofosfat;
- TDF — tiamindifosfat;
- TTF — tiamintrifosfat.
Flavinli (vitamin B₂):
- FMN — flavinmononukleotid;
- FAD — flavinadenindinukleotid.
Nikotinamidli (vitamin PP):
- NAD — nikotinamidadenindinukleotid;
- NADF — nikotinamiddinukleotidfosfat.
Pantoteinli (vitamin B₅):
- Koenzim A (HS-KoA — koenzim A (coenzyme A)).
Piridoksinli (vitamin B₆):
- PF — piridoksalfosfat;
- PAF — piridoksaminofosfat,
