| Viloyat | |||||
| Jizzax viloyati | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| o‘zb. Jizzax viloyati / Жиззах вилояти | |||||
| | |||||
|
|||||
| 40°25′ sh. k. 67°40′ sh. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat | |||||
| Tarkibiga kiradi | 12 ta tuman va viloyatga bo‘ysunuvchi 1 ta shahar | ||||
| Ma’muriy markazi | Jizzax | ||||
| Viloyat hokimi | Ergash Alibekovich Soliyev | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Tashkil etilgan sana | 29-dekabr 1973 | ||||
| Maydoni |
21 210 km²
|
||||
| Balandligi | 274 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+5 | ||||
| Eng yirik aholi punktlari | Gagarin, G‘allaorol, Do‘stlik, Paxtakor | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi |
1 337 000 kishi (2018)
|
||||
| Zichligi | 63 kishi/km² (11-o‘rin) | ||||
| Rasmiy til | o‘zbek tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Qisqartmasi | UZ-JI | ||||
| Kod ISO 3166-2 | UZ-JI | ||||
| Avtomobil raqamlari kodi | 13 (eski namunadagi, 1998-2008), 25-29 (yangi namunadagi, 2008-yildan) | ||||
|
|
|||||
| Rasmiy veb-sayt | |||||
|
|
|||||
Jizzax viloyati (o‘zb. Jizzax viloyati / Жиззах вилояти) — ma’muriy-hududiy bo‘linish tizimiga ko‘ra O‘zbekistonning viloyatlaridan biri. Ma’muriy markazi — Jizzax.
Tarixi

Jizzax Somoniylar davrida, X asrdavujudga kelgan. Keyinchalik u turkiy sulolalar — Qoraxoniylar va Anushteginiylar— Xorazmshohlar boshqargan davlatlar tarkibiga kirgan.
1220-yilda mo‘g‘ullar tomonidan bosib olinib, Chig‘atoy ulusitarkibiga kirgan. 1370-yildan boshlab Amir Temur saltanatitarkibiga, keyinchalik esa Mirzo Ulug‘bek davlatiga kirgan.
XVI-XVIII asrlarda hozirgi Jizzax viloyati hududi o‘zbeklarning Shayboniylar va Ashtarxoniylar sulolalari boshqargan davlatlar — jumladan, Buxoro xonligi tarkibida bo‘lgan.
1756-yildan 1866-yilgacha Jizzax bekligi Buxoro amirligitarkibiga kirgan. Bu davlatni o‘zbek sulolasi — Mang‘itlar boshqargan.
1866-yilda Jizzaxni Rossiya imperiyasi bosib olgan va u Turkiston general-gubernatorligitarkibiga kiritilgan. 1922-yildan 1991-yilgacha shahar O‘zbekiston SSR tarkibida bo‘lgan (SSSR).
1924-yilgacha hozirgi Jizzax viloyati hududi Samarqand viloyatitarkibida bo‘lib, shu yerda Jizzax uyezdi tashkil etilgan.
1936-yilgacha Jizzax viloyati hududining eng shimoliy qismi RSFSR (jumladan, Qirg‘iz va Qozoq ASSR tarkibida), so‘ngra 1956-yilgacha — Qozog‘iston SSR tarkibida bo‘lgan.
1956-yilda Mirzacho‘l viloyatining (hozirgi Navoiy, Jizzax va Sirdaryo viloyatlarining shimoliy hududlari) bir qismi O‘zbekiston tarkibiga o‘tkazildi. Bundan maqsad paxta yetishtirishga ixtisoslashgan xo‘jalikni bitta respublikada rivojlantirish edi.
Jizzax viloyati O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining 29-dekabr 1973-yildagi farmoni bilan O‘zbekiston SSR tarkibida tashkil etildi. Uning tarkibiga Jizzax shahri (ma’muriy markaz) va Jizzax, Do‘stlik, Zomin, Mirzacho‘l, Oktyabr, Paxtakor hamda Forish tumanlari ( Sirdaryo viloyatidan), shuningdek, Baxmal va G‘allaorol tumanlari ( Samarqand viloyatidan) kiritildi. 1975-yilda qo‘shimcha ravishda Arnasoy tumani, 1979-yilda esa Zarbdor tumani tashkil etildi.
6-sentabr 1988-yilda Jizzax viloyati tugatilib, uning hududi Sirdaryo viloyatiga o‘tkazildi. 16-fevral 1990-yilda viloyat qayta tashkil etildi.
Geografiyasi
Jizzax viloyati O‘zbekistonning markaziy qismida, Sirdaryo va Zarafshondaryolari oralig‘ida joylashgan. Viloyat maydoni — 20 500 km².
Shimolda Qozog‘iston Respublikasi va Sirdaryo viloyati, janubi-sharqda Tojikiston Respublikasi, g‘arbda esa Navoiy va Samarqand viloyatlari bilan chegaradosh.
Iqlimi
Iqlimi kontinental va qurg‘oqchil bo‘lib, yozi issiq, qishi esa mo‘tadil sovuq keladi.
Viloyat hududida milliy dam olish maskani — Zomin sanatoriysi mavjud. 1976-yilda Zomin milliy tabiat bog‘i ochilgan.
Aholisi
Viloyatda 2011-yilda 1 186 100 nafardan ortiq kishi istiqomat qilgan. Bu respublika aholisining 4,7 % ini tashkil etgan. Aholi tarkibida 70 dan ortiq millat va elat vakillari bo‘lgan.
Aholining 88,0 % ini mahalliy millat vakillari — o‘zbeklartashkil etgan. Ulardan tashqari, bu yerda qirg‘izlar — 4,1 %, tojiklar — 3,0 %, qozoqlar — 2,1 %, ruslar — 0,7 % hamda boshqa millat vakillari — 2,1 % istiqomat qilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan do‘stlik aloqalari qo‘mitasining rasmiy veb-saytida Jizzax viloyatidagi milliy ozchiliklarning soni haqida quyidagi ma’lumotlar e’lon qilingan:
- qirg‘izlar — 43 720 kishi.
- tojiklar — 30 496 kishi.
- qozoqlar — 28 519 kishi.
- ruslar — 15 088 kishi.
- tatarlar — 6 460 kishi.
- koreyslar — 2 746 kishi.
Viloyatda aholi zichligi nisbatan past bo‘lib, 50 kishi/1 km² ni tashkil etadi. Qishloq aholisi ko‘pchilikni tashkil etib, uning ulushi 69,5 % ga teng.
Ma’muriy-hududiy bo‘linishi

Viloyat 12 ta ma’muriy birlikdan (tuman) iborat. Quyidagi aholi sonlari 1-aprel 2016-yil holatiga ko‘ra ko‘rsatilgan:
- Arnasoy tumani — 43 200 kishi (markazi — shaharcha G‘oliblar);
- Baxmal tumani — 143 700 kishi (markazi — shaharcha O‘smat);
- Do‘stlik tumani — 61 300 kishi (markazi — shahar Do‘stlik);
- Forish tumani — 87 000 kishi (markazi — shaharcha Bog‘don);
- G‘allaorol tumani — 159 300 kishi (markazi — shahar G‘allaorol);
- Sharof Rashidov tumani — 199 100 kishi (markazi — shaharcha Uchtepa);
- Mirzacho‘l tumani — 47 300 kishi (markazi — shahar Gagarin);
- Paxtakor tumani — 69 500 kishi (markazi — shahar Paxtakor);
- Yangiobod tumani — 26 500 kishi (markazi — shaharcha Balandchaqir);
- Zomin tumani — 165 600 kishi (markazi — shaharcha Zomin);
- Zafarobod tumani — 46 500 kishi (markazi — shaharcha Zafarobod);
- Zarbdor tumani — 83 600 kishi (markazi — shaharcha Zarbdor).
Viloyatga bo‘ysunuvchi 1 ta shahar
- Jizzax — 168 200 kishi.
7 ta shahar:
Iqtisodiyoti
Qishloq xo‘jaligi
Viloyat iqtisodiyotining asosini qishloq xo‘jaligi tashkil etadi. Asosiy ekinlar — paxta va bug‘doy.
Shuningdek, sabzavot, yem-xashak va poliz ekinlari (qovun hamda qovoq) yetishtiriladi. Qishloq xo‘jaligi yerlarining uchdan bir qismi dehqonchilikda foydalaniladi. Chorvachilikda qo‘y, echki va cho‘chqa boqish asosiy o‘rin tutadi.
2020-yilda O‘zbekiston va Rossiya O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi hamda VEB.RF o‘rtasida O‘zbekistondan Rossiyaga meva-sabzavot mahsulotlarini yetkazib berish infratuzilmasini Rossiya tomoni moliyalashtirishi to‘g‘risida bitim imzoladi.
Agrologistika majmuasini tashkil etish loyihasi O‘zbekiston Respublikasining Jizzax viloyatida Rossiya va O‘zbekistonning «VMV-NRC Agrologistics» qo‘shma korxonasi tomonidan amalga oshirilmoqda. Majmua mahalliy meva-sabzavot mahsulotlarini Rossiyaga yetkazib berish uchun ularni saralash, qayta ishlash, saqlash, sanitariya va bojxona rasmiylashtiruvidan o‘tkazish, tashishga tayyorlash hamda logistika xizmatlarini ko‘rsatishga mo‘ljallangan. VEB.RF ma’lumotiga ko‘ra, majmua yiliga taxminan 260 ming tonna qishloq xo‘jaligi mahsulotini qayta ishlash quvvatiga ega bo‘ladi.
Sanoati
Qurilish materiallari ishlab chiqarish viloyat sanoatining yetakchi tarmog‘idir. Bundan tashqari, plastmassa buyumlar ishlab chiqarish va paxta tozalash korxonalari, baliqni qayta ishlash zavodi hamda akkumulyator zavodi faoliyat yuritadi.
Viloyatda qo‘rg‘oshin, rux va temir saqlovchi polimetall rudalar, shuningdek, ohak tayyorlash uchun xomashyo va ohaktosh qazib olinadigan ko‘plab konlar mavjud.
Transporti
Avtomobil yo‘llari orqali Toshkent, Samarqand, Buxoro va O‘zbekistonning boshqa shaharlari bilan qatnov yo‘lga qo‘yilgan.
Hokimlar
- Shavkat Miromonovich Mirziyoyev (11.09.1996-11.09.2001),
- Ubaydulla Yaxshiboyevich Yamanqulov (2001-2007),
- Muso Anorboyev (2007-2007),
- Mahmud Xalbutayev (2007-2009),
- Sayfiddin Umarovich Ismoilov (2009-23.12.2016),
- Ulug‘bek Yo‘ldoshevich Uzoqov (23.12.2016–2017),
- Ergash Alibekovich Soliyev (30.03.2018-19.12.2024),
- Ulug‘bek Mavlonovich Mustafoyev (19.12.2024-yildan, hokim vazifasini bajaruvchi).
Jizzax viloyati bilan bog‘liq taniqli shaxslar
- Sergey Nikolayevich Lebedev (tug‘ilgan: 9-aprel 1948-yil, Jizzax, O‘zbekiston SSR) — Rossiya davlat arbobi, Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) ijrochi kotibi (2007-yil oktabrdan), rossiyalik razvedkachi, Rossiya armiyasi generali, shuningdek, Rossiya Federatsiyasi Tashqi razvedka xizmati direktori. (2000-2007).
- Shavkat Miromonovich Mirziyoyev (tug‘ilgan: 24-iyul 1957-yil, Zomin tumani, Jizzax viloyati, O‘zbekiston SSR — amaldagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti ( 4-dekabr 2016-yildan), bundan avval O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti vazifasini 8-sentabr 2016-yildan 1-marta rasman saylanguniga qadar bajargan.
- Sharof Rashidovich Rashidov (24 oktabr (6-noyabr) 1917, Jizzax — 31-oktabr 1983-yil, Toshkent) — sovet partiya va davlat arbobi, yozuvchi. U 24 yil davomida O‘zbekiston SSRga rahbarlik qilgan va O‘zbekiston SSR Kommunistik partiyasi Markaziy qo‘mitasining birinchi kotibi bo‘lgan (1959-1983).
- Natalya Aleksandrovna Rudova (tug‘ilgan: 2-iyul 1983-yil, Paxtakor, Jizzax viloyati, O‘zbekiston SSR, SSSR) — rossiyalik aktrisa; u teatrda va kinoda faoliyat yuritadi.
Diqqatga sazovor joylar
Viloyat hududida Miq qal’asi — arxeologik yodgorlikjoylashgan. U uchta obyektdan iborat: turli davrlarga mansub ikkita qal’a — Miq I (yuqori qal’a), Miq II (quyi qal’a) va Miq III — ishlab chiqarish hamda turar joy manzilgohi.
Havolalar
- Jizzax viloyati veb-sayti Arxiv nusxasi 20-iyul 2010-yildagi Wayback Machine
- Jizzax viloyati hokimligi. Arxivlangan asl nusxa — 17-yanvar 2010-yil.
- SSSR davridagi Jizzax viloyatining avtomobil raqamlari Arxiv nusxasi 22-may 2011-yildagi Wayback Machine
- Jizzax fotogalereyasi (ishlamaydigan havola — tarixi).
- Jizzax axborot portali (Yangiliklar, maqolalar, e’lonlar, tashkilotlar katalogi, Jizzax suratlari, Jizzax forumi va chati, Jizzax haqida barcha ma’lumotlar). Arxivlangan asl nusxa — 8-iyun 2013-yil.