| Qoradaryo | |
|---|---|
| qirg‘. Qara-Dariya, o‘zb. Qoradaryo | |
| Andijon shahri yaqinidagi QoradaryoAndijon. Orqa planda Qoradaryo traktining bosh inshooti ko‘rinadi; bu trakt Katta Farg‘ona kanaliga tegishli | |
| Asosiy xususiyatlari | |
| Uzunligi | 180 km |
| Havzasining maydoni | 30 100 km² |
| Suv sarfi | 136 m3/s (aholi punkti yaqinida: Uchtepa) |
| Daryo haqida ma’lumot | |
| Boshlanish joyi | daryolarning qo‘shilishi: Tar va Qorako‘lja |
| • Joylashuvi | qishloq yaqinida: Kenesh |
| • Balandligi | taxminan 1150 m |
| • Koordinatalari | 40°38′46″ sh. k. 73°25′25″ sh. u.HGЯO |
| Quyilish joyi | Sirdaryo |
| • Joylashuvi | shahar pastrog‘ida: Baliqchi |
| • Balandligi | 396 m |
| • Koordinatalari | 40°54′03″ sh. k. 71°45′29″ sh. u.HGЯO |
| Joylashuvi | |
| Suv tizimi | Sirdaryo → Katta Orol dengizi |
|
|
|
| Mamlakatlar | |
| Viloyatlar | O‘sh viloyati, Andijon viloyati, Jalolobod viloyati, Namangan viloyati |
Qoradaryo (qirg‘. Qara-Dariya, o‘zb. Qoradaryo, Қорадарё) — O‘sh viloyati (Qirg‘iziston), Andijon va Namangan viloyatlari (O‘zbekiston) hududidan oqib o‘tuvchi, Sirdaryoning chap tarmog‘ini hosil qiluvchi daryo. Sirdaryoga qo‘shiladigan eng yirik daryolardan biri.
Gidrologik tavsifi
Qoradaryoning uzunligi 180 km, chap tarmog‘i bo‘lgan Tar bilan birga esa 318 km. Havzasining maydoni 30 100 km². Qoradaryo qor va muzliklar suvidan to‘yinadi. O‘rtacha yillik suv sarfi — 136 m³/s. Ushbu nuqtada kuzatilgan eng yuqori suv sarfi — 265 m³/s (1969-yil), eng past suv sarfi esa — 68,4 m³/s (1975-yil). Yillik oqimning 55 %i martdan iyulgacha bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. Daryo iyun oyida eng sersuv, qishda esa eng kamsuv bo‘ladi.

Suvning loyqaligi 1 kg/m³ ga teng.
Ayrim qishlarda Qoradaryo qirg‘oqlari yaqinida qisqa muddat muzlaydi va muz bo‘laklarining oqishi kuzatiladi.
Daryoning oqimi
Qoradaryo Tar va Qorako‘lja daryolarining qo‘shilishidan hosil bo‘ladi. Bu daryolar Farg‘ona tizmasining janubi-sharqiy va Oloy tizmasining shimoliy yonbag‘irlaridan boshlanadi. Qoradaryoning boshlanish nuqtasi taxminan 1150 m balandlikda, Kenesh qishlog‘i yaqinida (O‘sh viloyati , Qirg‘iziston) joylashgan.
Qoradaryo asosan g‘arbiy yo‘nalishda oqadi. Andijon suv omborigacha Qoradaryo kengligi 0,5 dan 4—5 km gacha bo‘lgan vodiydan oqadi. Keyin vodiy keskin torayib, hozir suv ostida qolgan Kampirravot darasini hosil qiladi. Bu yerda daryo to‘g‘on bilan to‘silib, Andijon suv ombori vujudga kelgan. Undan pastroqda Qoradaryo Farg‘ona vodiysiga chiqib, Andijon viloyati (O‘zbekiston) hududiga kiradi.
Qoradaryoning quyilish joyiga yaqin qismidan Andijon va Namangan viloyatlari o‘rtasidagi chegara o‘tadi. Daryo Baliqchi shahridan o‘tgach, Norin daryosi bilan 396 m balandlikda qo‘shiladi. Chapdagi Qoradaryo va o‘ngdagi Norin qo‘shilib, Sirdaryoni hosil qiladi.
Xo‘jalikda foydalanilishi
Qoradaryo Farg‘ona vodiysi hududiga chiqqach, uning suvlaridan sug‘orishda keng foydalaniladi. Daryodan quyidagi yirik kanallar suv oladi: Shahrixonsoy, Andijonsoy va Paxtaobod.
Daryodan Qoradaryo trakti boshlanadi; u Katta Farg‘ona kanalining bir qismidir.
Irmoqlari
Qoradaryoning bir nechta yirik irmoqlari bor: o‘ngdan — Jazi, Kugart, Qora-Ungkur va Mayluu-Suu, chapdan — Kurshob, Oq-Buura, Aravonsoy.
Adabiyotlar
- Masalskiy V. I. Qora-Daryo // Brokgauz va Yefronning ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
Havolalar
- Qora-Daryo // Brokgauz va Yefronning kichik ensiklopedik lug‘ati. — qayta ishlangan va sezilarli to‘ldirilgan 2-nashr. — 1—2-jildlar. — Sankt-Peterburg, 1907—1909.