Qoradaryo

Qoradaryo
qirg‘. Qara-Dariya, o‘zb. Qoradaryo
Карадарья близ города Андижан. На заднем плане — головное сооружение Карадарьинского трактаБольшого Ферганского канала
Andijon shahri yaqinidagi QoradaryoAndijon. Orqa planda Qoradaryo traktining bosh inshooti ko‘rinadi; bu trakt
Katta Farg‘ona kanaliga tegishli
Asosiy xususiyatlari
Uzunligi 180 km
Havzasining maydoni 30 100 km²
Suv sarfi 136 m3/s (aholi punkti yaqinida: Uchtepa)
Daryo haqida ma’lumot
Boshlanish joyi daryolarning qo‘shilishi: Tar va Qorako‘lja
 • Joylashuvi qishloq yaqinida: Kenesh
 • Balandligi taxminan 1150 m
 • Koordinatalari 40°38′46″ sh. k. 73°25′25″ sh. u.HGЯO
Quyilish joyi Sirdaryo
 • Joylashuvi shahar pastrog‘ida: Baliqchi
 • Balandligi 396 m
 • Koordinatalari 40°54′03″ sh. k. 71°45′29″ sh. u.HGЯO
Joylashuvi
Suv tizimi Sirdaryo → Katta Orol dengizi

Mamlakatlar
Viloyatlar O‘sh viloyati, Andijon viloyati, Jalolobod viloyati, Namangan viloyati
Карадарья (Кыргызстан)
Голубая точка — исток
boshlanish joyi
Синяя точка
quyilish joyi
Карадарья (Узбекистан)
Голубая точка — исток
boshlanish joyi
Синяя точка
quyilish joyi
Логотип Викисклада Vikimedia Commons’dagi mediafayllar

Qoradaryo (qirg‘. Qara-Dariya, o‘zb. Qoradaryo, Қорадарё) — O‘sh viloyati (Qirg‘iziston), Andijon va Namangan viloyatlari (O‘zbekiston) hududidan oqib o‘tuvchi, Sirdaryoning chap tarmog‘ini hosil qiluvchi daryo. Sirdaryoga qo‘shiladigan eng yirik daryolardan biri.

Gidrologik tavsifi

Qoradaryoning uzunligi 180 km, chap tarmog‘i bo‘lgan Tar bilan birga esa 318 km. Havzasining maydoni 30 100 km². Qoradaryo qor va muzliklar suvidan to‘yinadi. O‘rtacha yillik suv sarfi — 136 m³/s. Ushbu nuqtada kuzatilgan eng yuqori suv sarfi — 265 m³/s (1969-yil), eng past suv sarfi esa — 68,4 m³/s (1975-yil). Yillik oqimning 55 %i martdan iyulgacha bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. Daryo iyun oyida eng sersuv, qishda esa eng kamsuv bo‘ladi.

Qoradaryo ustidagi temiryo‘l ko‘prigi
Qoradaryo (janubda) va Norin (shimolda) daryolarining qo‘shilish joyi kosmosdan

Suvning loyqaligi 1 kg/m³ ga teng.

Ayrim qishlarda Qoradaryo qirg‘oqlari yaqinida qisqa muddat muzlaydi va muz bo‘laklarining oqishi kuzatiladi.

Daryoning oqimi

Qoradaryo Tar va Qorako‘lja daryolarining qo‘shilishidan hosil bo‘ladi. Bu daryolar Farg‘ona tizmasining janubi-sharqiy va Oloy tizmasining shimoliy yonbag‘irlaridan boshlanadi. Qoradaryoning boshlanish nuqtasi taxminan 1150 m balandlikda, Kenesh qishlog‘i yaqinida (O‘sh viloyati , Qirg‘iziston) joylashgan.

Qoradaryo asosan g‘arbiy yo‘nalishda oqadi. Andijon suv omborigacha Qoradaryo kengligi 0,5 dan 4—5 km gacha bo‘lgan vodiydan oqadi. Keyin vodiy keskin torayib, hozir suv ostida qolgan Kampirravot darasini hosil qiladi. Bu yerda daryo to‘g‘on bilan to‘silib, Andijon suv ombori vujudga kelgan. Undan pastroqda Qoradaryo Farg‘ona vodiysiga chiqib, Andijon viloyati (O‘zbekiston) hududiga kiradi.

Qoradaryoning quyilish joyiga yaqin qismidan Andijon va Namangan viloyatlari o‘rtasidagi chegara o‘tadi. Daryo Baliqchi shahridan o‘tgach, Norin daryosi bilan 396 m balandlikda qo‘shiladi. Chapdagi Qoradaryo va o‘ngdagi Norin qo‘shilib, Sirdaryoni hosil qiladi.

Xo‘jalikda foydalanilishi

Qoradaryo Farg‘ona vodiysi hududiga chiqqach, uning suvlaridan sug‘orishda keng foydalaniladi. Daryodan quyidagi yirik kanallar suv oladi: Shahrixonsoy, Andijonsoy va Paxtaobod.

Daryodan Qoradaryo trakti boshlanadi; u Katta Farg‘ona kanalining bir qismidir.

Irmoqlari

Qoradaryoning bir nechta yirik irmoqlari bor: o‘ngdan — Jazi, Kugart, Qora-Ungkur va Mayluu-Suu, chapdan — Kurshob, Oq-Buura, Aravonsoy.

Adabiyotlar

Havolalar