Norin daryosi

Norin
qirgʻ. Norin, oʻzb. Norin
Река Нарын в долине ниже слияния Большого Нарына и Нарына
Katta Norin va Norin daryolari qoʻshilishidan quyiroqdagi vodiyda Norin daryosi
Umumiy maʼlumotlar
Uzunligi 807 km
Havzasining maydoni 59 900 km²
Daryo oqimi
Boshlanish joyi quyidagi daryolarning qoʻshilishidan hosil boʻladi: Qashqasu va Maytar
 • Joylashuvi Markaziy Tyanshan
 • Koordinatalari 41°49′06″ sh. k. 78°02′40″ sh. u.HGYaO
Quyilish joyi Sirdaryo
 • Koordinatalari 40°54′07″ sh. k. 71°45′29″ sh. u.HGYaO
Geografik joylashuvi
Suv tizimi Sirdaryo → Kichik Orol dengizi → Katta Orol dengizi

Qirgʻiziston Issiqkoʻl viloyati, Norin viloyati, Jalolobod viloyati
Oʻzbekiston Namangan viloyati
Mamlakatlar
Нарын (река) (Кыргызстан)
Голубая точка — исток
boshlanish joyi
Синяя точка
quyilish joyi
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Norin (Taragʻay; qirgʻ. Norin, oʻzb. Norin) — Markaziy Osiyodagi daryo. U Issiqkoʻl, Norin, Jalolobod viloyatlari (Qirgʻiziston) hamda Namangan viloyati (Oʻzbekiston) hududidan oqib oʻtadi.

Quyidagi daryolar qoʻshilishidan boshlanadi: Qashqasu va Maytar.

Gidrografiyasi

Norin daryosining quyi oqimi, 2004-yil

Norin daryosining uzunligi — 807 km, havzasining maydoni 59 900 km². Daryo Katta Norin va Kichik Norin daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Bu daryolar Markaziy Tyanshan muzliklaridan boshlanadi. Norin togʻlar oraligʻidagi vodiydan, ayrim joylarda tor daralardan oqib oʻtadi. Quyilish joyidagi oʻrtacha suv sarfi — 480 m³/s, eng yuqori suv sarfi 2820 m³/s, muallaq oqiziqlar sarfi esa — 760 kg/s. Daryo muzlik-qor suvlari hisobiga toʻyinadi. Suv toshqini maydan avgustgacha davom etadi. Eng katta oqim iyun — iyul oylariga toʻgʻri keladi. Yuqori oqimida daryo muzlaydi. Suvning minerallashuvi 200—500 mg/l boʻlib, quyilish joyiga yaqinlashgan sari, ayniqsa suv kamayadigan davrda ortadi. Daryoning yuqori oqimida Norin davlat qoʻriqxonasi joylashgan. Uning maydoni 91023,5 ga.

Norin daryosining koʻplab irmoqlari bor. Ulardan eng yiriklari: oʻng tomondan Koʻkoʻmeren, Qorasuv, Uzun-Akmat, Chichqan, Oʻn-Archa, Toʻrken, Qajirti; chap tomondan Ot-Boshi, Olabugʻa, Kek-Iyirim, Qorasuv.

Xoʻjalikdagi ahamiyati

Daryo suvidan sugʻorishda foydalaniladi. Norin daryosidan Katta Fargʻona kanali va Shimoliy Fargʻona kanali boshlanadi. Daryo katta gidroenergetika salohiyatiga ega. Unda Toʻxtagʻul va Qurpsay suv omborlari, Toʻxtagʻul GESi, Toshkoʻmir GESi, Uchqoʻrgʻon GESi, Qurpsay GESi, Shamoldisoy GESi joylashgan, Qambarota GES-2 va Yuqori Norin GESlari kaskadi qurilmoqda. Daryo boʻyida quyidagi shaharlar joylashgan: Norin, Toshkoʻmir, Uchqoʻrgʻon.

Adabiyotlar