Agar qo‘shilayotgan gametalar o‘lchami, tuzilishi va xromosoma to‘plami jihatidan morfologik farq qilmasa, ular izogametalar yoki jinssiz gametalar deb ataladi. Bunday gametalar harakatchan bo‘lib, xivchinlarga ega bo‘lishi yoki amyobasimon shaklda bo‘lishi mumkin. Izogamiya ko‘plab suvo‘tlarga xos.

Qo‘shila oladigan gametalar o‘lchamlari bilan farqlanadi. Harakatchan mikrogametalarda xivchinlar bo‘ladi. Makrogametalar esa harakatchan (ko‘plab suvo‘tlarda) yoki xivchinsiz va harakatsiz (ko‘plab protistlarda).

Bir biologik turga mansub, qo‘shila oladigan gametalar kattaligi va harakatchanligiga ko‘ra keskin farqlanuvchi ikki turga bo‘linadi: kichik va harakatchan erkak gametalari — spermatozoidlar — hamda yirik va harakatsiz urg‘ochi gametalari — tuxum hujayralari. Gametalar o‘lchamidagi farq shundan iboratki, tuxum hujayralarda zigota embrionga aylanish jarayonidagi dastlabki bir necha bo‘linishni ta’minlash uchun yetarli oziq moddalari zaxirasi bo‘ladi.

Erkak gametalari — spermatozoidlar — hayvonlar va ko‘plab o‘simliklarda harakatchan bo‘lib, odatda bir yoki bir nechta xivchinga ega. Istisno holatlarga urug‘li o‘simliklarning xivchinsiz erkak gametalari — spermiylar kiradi; ular chang naychasi o‘sib chiqqanida tuxum hujayraga yetkaziladi. Bundan tashqari, nematodalar va bo‘g‘imoyoqlilarda xivchinsiz spermatozoidlar (spermiylar) ham uchraydi.

Spermatozoidlarda mitoxondriyalar bo‘lsa-da, oogamiyada erkak gametadan zigotaga faqat yadro DNKsi o‘tadi, mitoxondrial DNK (o‘simliklarda esa plastid DNKsi ham) odatda zigotaga faqat tuxum hujayradan meros bo‘lib o‘tadi.

Hujayralar darajasida ilk bor izogamiya mavjud bo‘lganida ularning o‘lchamiga nisbatan bir-biriga zid talablar yuzaga kelgan. Urug‘lanish sodir bo‘lishi uchun gametalar bir-birini topishi kerak. Shu bilan birga, zigotani yetarli oziq moddalari zaxirasi va himoya qobiqlari bilan ta’minlash zarur. Izogamiyada har bir gameta konservativ (zigotani resurslar bilan ta’minlash) va operativ (juftini izlash) vazifalarini bajaradi. O‘lchami bir xil, o‘rtacha (с) bo‘lgan izogametalar bu ikki vazifaning hech birini yaxshi bajara olmaydi. O‘lcham jihatidan farqlanish kichik (м) gametalarga juft izlashni, yirik (к) gametalarga esa resurslar bilan ta’minlashni yaxshiroq bajarish imkonini beradi. Natijada к-м kombinatsiyasi с-с kombinatsiyasiga qaraganda afzalroq bo‘ladi. Shu sababli gametalar, odatda, izogamiyadan anizogamiyaga tomon evolyutsiyalashgan.

Parkerning ajratuvchi tanlanish nazariyasi. Agar zigota o‘lchami uning yashab qolishida yetarlicha muhim bo‘lsa (tashqi urug‘lanishga ega organizmlarda), anizogamiya evolyutsion barqaror strategiya hisoblanadi. Bunday hollarda erkaklar (kichik gametalar ishlab chiqaruvchilar) va urg‘ochilar (yirik gametalar ishlab chiqaruvchilar)dan iborat populyatsiya barqaror bo‘ladi. Ajratuvchi tanlanish nazariyasi tashqi urug‘lanishga ega ko‘plab o‘simliklar va ayrim hayvonlarda jinslarning alohidalashuvi qanday paydo bo‘lgani va saqlanib qolganini tushuntiradi.

Jins tushunchasi gametalar o‘lchamiga ko‘ra farqlanishi bilan bog‘liq: kichik, harakatchan gametalarni hosil qiluvchi individlar erkak jinsga, yirik gametalarni hosil qiluvchilar esa urg‘ochi jinsga mansub hisoblanadi. Biroq ayrim turlarda gametalik turiga ko‘ra farqlanish (gomogametali — XX yoki geterogametali — XY konstitutsiya) gametalar o‘lchami bo‘yicha farqlanishga mos kelmasligi mumkin.

Evolyutsiya davomida ko‘pchilik turlarda kichik gametalar va geterogametali XY konstitutsiya erkak jinsga, yirik gametalar va gomogametali XX konstitutsiya esa urg‘ochi jinsga xos bo‘lib qolgan. Bunday turlar Drosophila tipidagi gametalikka ega. Aksincha, Abraxas^[ingl.] (qushlar, kapalaklar, kuyalar, ayrim baliqlar va boshqalar) tipidagi gametalikka ega turlarda bu farqlanishlarning yo‘nalishi mos kelmaydi. Urg‘ochilarning tuxum hujayralari geterogametali, erkaklarning spermatozoidlari esa gomogametali bo‘ladi.