Izobarik jarayon

Gazning izobarik kengayish grafigi: hajm Va dan Vb. AB esa bu yerda izobara hisoblanadi
Izobarik jarayonlar turli koordinata tizimlarida

Izobarik (yoki izobar) jarayon (qadimgi yunoncha ἴσος «bir xil» + βάρος «og‘irlik») — termodinamik izojarayon bo‘lib, fizik tizimda tashqi bosim doimiy bo‘lgan sharoitda sodir bo‘ladi.

Gey-Lyussak qonuniga ko‘ra, ideal gazda izobarik jarayonda hajmning haroratga nisbati doimiy: VT=const.

Agar Klapeyron — Mendeleyev tenglamasidan foydalansak, u holda gaz bajargan ish gaz kengayganda yoki siqilganda quyidagiga teng: A=mMR(T2−T1)

Issiqlik miqdori, gaz tomonidan olinadigan yoki beriladigan bo‘lib, entalpiya o‘zgarishi bilan tavsiflanadi: Q=ΔH=ΔU+PΔV.

Issiqlik sig‘imi

Doimiy bosimdagi molyar issiqlik sig‘imi quyidagicha belgilanadi: Cp. Ideal gazda u doimiy hajmdagi issiqlik sig‘imi bilan Mayer munosabati orqali bog‘langan. Cp=Cv+R.

Molekulyar-kinetik nazariya turli gazlar uchun molyar issiqlik sig‘imining taxminiy qiymatlarini hisoblash imkonini beradi; bunda universal gaz doimiysi R:

  • bir atomli gazlar uchun Cp=52R, ya’ni taxminan 20,8 Дж/(моль·К);
  • ikki atomli gazlar uchun Cp=72R, ya’ni taxminan 29,1 Дж/(моль·К);
  • ko‘p atomli gazlar uchun Cp=4R, ya’ni taxminan 33,2 Дж/(моль·К).

Mayer tenglamasidan foydalanib, agar adiabatik ko‘rsatkich ma’lum bo‘lsa, issiqlik sig‘imlarini ham aniqlash mumkin; uni tajriba yo‘li bilan o‘lchash mumkin (masalan, gazdagi tovush tezligini o‘lchash yoki Kleman–Dezorm usulidan foydalanish orqali).

Entropiyaning o‘zgarishi

Entropiyaning o‘zgarishi kvazistatik izobarik jarayonda quyidagiga teng: ΔS=∫12dQT.Agar izobarik jarayon ideal gazda sodir bo‘lsa, u holda dQ=d(νCvT+νRT)=ν(Cv+R)dT=νCpdT,demak, entropiyaning o‘zgarishini quyidagicha ifodalash mumkin: ΔS=∫T1T2νCpdTT.Agar Cp ning haroratga bog‘liqligini e’tiborga olmasak (bu taxmin, masalan, ideal bir atomli gaz uchun o‘rinli, ammo umumiy holda bajarilmaydi), u holda ΔS=νCpln⁡T2T1.

Adabiyotlar