IPTV internet televideniyesi

IPTV yoki Internet protokoli orqali televideniye (interaktiv televideniye) (ingl. Internet Protocol Television) (IP-TV, IP-televideniye) — texnologiya (standart) bo‘lib, raqamli televideniye xizmatini ma’lumotlar uzatish tarmoqlarida IP protokoli yordamida uzatishga xizmat qiladi va undan raqamli kabel televideniyesi operatorlari foydalanadi. Bu televideniyening yangi avlodidir. So‘nggi paytlarda uni ko‘pincha OTT texnologiyasi bilan adashtirishadi. Aslida, OTT videokontentni tarqatish sohasida IPTVning bir kichik turidir. Bundan tashqari, IPTVni internet televideniyesi bilan ham adashtirmaslik kerak. Internet televideniyesi oqimli video orqali uzatiladi va foydalanuvchi undan vositachilarsiz (operator kompaniyalarsiz) to‘g‘ridan-to‘g‘ri foydalana oladi. IPTVning o‘ziga xos xususiyati — teledasturlarni istalgan mobil qurilmada ko‘rish imkoniyati: planshet, smartfon, noutbuk.

Asosiy tamoyillar

IPTV majmuasining arxitekturasi odatda quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:

  • Majmua va xizmatlarni boshqarish quyi tizimi; u «oraliq dasturiy ta’minot» yoki «IPTV Middleware» deb ham ataladi
  • Kontentni qabul qilish va qayta ishlash quyi tizimi
  • Kontentni himoyalash quyi tizimi
  • Videoserverlar quyi tizimi
  • Oqimlar va mijoz qurilmalari sifatini kuzatish quyi tizimi.

Mijoz qurilmalari sifatida minimal tizim talablariga javob beradigan har qanday kompyuterlar, shuningdek, maxsus televizion pristavkalar, mediapleyerlar, Smart TV texnologiyasiga ega televizorlar va mobil qurilmalar ishlatilishi mumkin. Dasturiy ta’minot darajasida IPTV resurslaridan maxsus ilovalar (dasturlar) yoki qurilmaga o‘rnatilgan oddiy veb-brauzer orqali foydalanish mumkin.

Kontent mijoz qurilmasiga aloqa operatorining boshqariladigan IP tarmog‘i orqali, tarmoq topologiyasiga qarab, guruhli uzatish (multicast) yoki yakka manzilga uzatish (unicast) texnologiyasi yordamida yoxud aloqa operatori tarmog‘iga bog‘lanmagan holda (OTT).

IPTVning eng katta afzalligi — interaktivlik hamda foydalanuvchilarga kontentdan foydalanish bilan bog‘liq keng turdagi qo‘shimcha xizmatlarni taqdim etish imkoniyatidir (talab bo‘yicha video (Video on Demand) (VoD), TVoIP, vaqti surilgan televideniye (Time Shifted TV), tarmoqdagi shaxsiy videoyozuv qurilmasi (Network Personal Video Recorder), elektron teledasturlar jadvali (Electronic Program Guide), talab bo‘yicha deyarli bir vaqtdagi video (Near Video on Demand)). IP protokoli nafaqat video xizmatlarni, balki interaktiv va birlashtirilgan xizmatlarni ham o‘z ichiga oladigan ancha keng xizmatlar to‘plamini taqdim etish imkonini beradi.

Asosiy xizmatlardan tashqari IPTV bir qator qo‘shimcha servislarni ham o‘z ichiga olishi mumkin (videotelefoniya, ovoz berish, veb-portallar, veb (Web), kompyuter o‘yinlari, MOD KOD). Bunga turli yakuniy qurilmalarni unifikatsiya va standartlashtirish, ovoz, video hamda ma’lumotlarni IP protokoli asosida birlashtirish va xizmatlarni yagona texnologik platformada taqdim etish orqali erishiladi.

IPTVda bitta videotasvir qatori uchun ikki yoki undan ortiq ovozli hamrohlik kanalidan, masalan, rus va ingliz tillaridagi audioyo‘laklardan foydalanish mumkin.

IPTVning analog kabel televideniyesidan ustun jihatlari:

  • Tasvir va ovoz odatda sifatliroq bo‘lib, HD aniqlikdagi tasvir va 5.1 kanalli audiogacha yetadi;
  • Interaktivlik (masalan, film yoki teledastur haqida ma’lumot olish va fikr qoldirish imkoniyati);
  • Vaqtni surish (timeshift) va talab bo‘yicha video (video-on-demand) xizmatlari.

Texnik tavsif

IPTV IP tarmoqlarida quyidagi protokollar asosida ishlaydi:

  • UDP — oqimli video va audioni uzatish uchun.
  • HTTP — interaktiv xizmatlarni (masalan, foydalanuvchi menyularini) tashkil etish, shuningdek, oqimli video va audioni uzatish uchun.
  • RTSP — translyatsiya oqimlarini boshqarish uchun.
  • RTP — oqimli videoni uzatish uchun.
  • IGMP — multikast oqimlarni boshqarish uchun.

Paketlarni tarqatish usuli sifatida ham guruhli uzatish (multicast), ham yakka manzilga uzatish (unicast) qo‘llanilishi mumkin. So‘nggi paytlarda aloqa operatorlari tarmoqlarining o‘tkazish qobiliyati va qurilmalar unumdorligi oshgani sababli asosan UDP va HTTP protokollaridan foydalanilmoqda.

IPTV oraliq dasturiy ta’minoti (Middleware)

Middleware — oraliq dasturiy ta’minot bo‘lib, IPTV majmuasini boshqarish uchun ishlatiladi. Bu IPTV yechimining asosiy tarkibiy qismidir, chunki aynan u abonentga mavjud xizmatlar ro‘yxatini, foydalanuvchi interfeysini, bo‘limlar o‘rtasida o‘tish mantiqini va boshqaruv algoritmini belgilaydi. Middleware majmuaning deyarli barcha tarkibiy qismlari o‘zaro ishlashini muvofiqlashtiradi.

Quyi tizimning yadrosi majmuaning tashqi qismlarini boshqaradi, abonentlar va ularga ko‘rsatiladigan xizmatlar haqidagi ma’lumotlar bazasini yuritadi, abonent qurilmalarining autentifikatsiyasini va avtorizatsiyasini amalga oshiradi hamda xizmatlarni hisobga olish tizimi (mulkni boshqarish tizimi, mehmonxonada esa mehmonlarni qabul qilish va joylashtirish tizimi — PMS) bilan o‘zaro ishlaydi.

Abonent portali (boshqa nomi — abonentning foydalanuvchi interfeysi, Subscriber User Interface) — butun majmuaning ko‘rinadigan qismi, ya’ni abonent ekranida ko‘radigan va xizmatlardan foydalanishiga imkon beradigan interfeysdir.

Kabel televideniyesidan voz kechish (cord cutting)

Cord Cutting (inglizchadan, “kabeldan voz kechish”, kord-katting) — tomoshabinlarning mahalliy televizion kabel yoki sun’iy yo‘ldosh antennasi orqali taqdim etiladigan telekanallar paketlariga obunadan voz kechishi yoki pulli kanallar sonini kamaytirib, videokontentni internet orqali tomosha qilishga o‘tish amaliyotidir. Odatda televideniye obunasiga nisbatan bepul yoki arzonroq kontentdan foydalaniladi. Bunda keng polosali internet va IPTV, yozib oluvchi qurilmalar, efir televideniyesi antennalari va bepul sun’iy yo‘ldosh telekanallaridan turli kombinatsiyada foydalanish mumkin.

Hatto alohida foydalanuvchilar guruhi ham mavjud — cord-nevers (kabelga hech qachon obuna bo‘lmaganlar), ular kabel televideniyesi uchun hech qachon pul to‘lamagan va boshidanoq signalni internet orqali olishga tayangan. Bunday foydalanuvchilar uchun internet orqali obuna xizmatlari rivojlanmoqda; bu IPTVning shakllanishi bo‘yicha umumiy tendensiyaning bir qismidir. Obunani shunchaki arzonroq paketga o‘tish orqali qisqartirish amaliyotining nomi — Cord shaving (obuna paketini qisqartirish).

Bu hodisa ayniqsa AQSHda keng tarqalgan bo‘lib, u yerda allaqachon 22,2 mln xonadon faqat internetga ulangan (2017-yil).

Noqonuniy translyatsiyalar

IPTV bilan bir qatorda telekanallarning noqonuniy internet translyatsiyalari ham keng tarqalgan. Ularning aksariyati ommaviy tomosha qilish uchun mo‘ljallanmagan va darhol bloklanishi mumkin.