Harorat shkalalari — harorat oraliqlarini qismlarga ajratish usullari. Bu oraliqlarni o‘lchash termometrlar yordamida obyektning o‘lchashga qulay bo‘lgan biror fizik xossasi o‘zgarishiga asoslanadi. Bunday xossa boshqa sharoitlar o‘zgarmaganda haroratga bir qiymatli bog‘liq bo‘ladi (hajm, bosim, elektr qarshiligi, elektr yurituvchi kuch, nurlanish intensivligi, sinish ko‘rsatkichi, tovush tezligi va boshqalar) hamda termometrik xossa deb ataladi (qarang: Termometriya). Harorat shkalasini tuzishda ikkita belgilangan harorat nuqtasiga (tayanch nuqtalarga) sonli qiymatlar beriladi; masalan, muzning erish va suvning qaynash nuqtalariga. Tayanch nuqtalar orasidagi haroratlar farqini (asosiy harorat oralig‘i) ixtiyoriy tanlangan miqdordagi qismlarga bo‘lib, harorat o‘lchov birligi hosil qilinadi. Shuningdek, tanlangan termometrik xossa bilan harorat o‘rtasidagi funksional bog‘liqlikni ham ixtiyoriy tarzda belgilash orqali mazkur shkala bo‘yicha haroratni hisoblash mumkin bo‘ladi.
Shu tariqa tuzilgan empirik harorat shkalasi shartli va ixtiyoriydir. Shuning uchun tanlangan termometrik xossalari, haroratning bu xossalarga funksional bog‘liqligi (eng oddiy holatda termometrik xossa bilan harorat orasidagi bog‘liqlik chiziqli deb olinadi) hamda tayanch nuqtalarning harorat qiymatlari bilan farqlanadigan istalgancha harorat shkalasini yaratish mumkin.
Harorat shkalalariga quyidagilar misol bo‘ladi: Selsiy, Reomyur, Farengeyt, Rankin va Kelvin.
Termometrik xossalari turlicha bo‘lgan harorat shkalalari orasida harorat qiymatlarini o‘tkazish uchun qo‘shimcha tajriba ma’lumotlari zarur.
Empirik harorat shkalalarining asosiy kamchiligi — ularning tanlangan termometrik xossaga bog‘liqligi — quyidagi shkalaga xos emas: mutlaq (termodinamik) harorat shkalasi.
Harorat o‘lchov birliklarini o‘zaro aylantirish
| Delil | Kelvin | Nyuton | Rankin | Reomyur | Ryomer | Farengeyt | Selsiy | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq nol | 559.73 | 0.00 | −90.14 | 0.00 | −218.52 | −135.90 | −459.67 | −273.15 |
| Eng past harorat qayd etilgan joy — Yer | 284 | 184 | −29 | 331 | −71 | −39 | −128.6 | −89.2 |
| Farengeyt shkalasidagi muz va tuz aralashmasi | 176.67 | 255.37 | −5.87 | 459.67 | −14.22 | −1.83 | 0.00 | −17.78 |
| Muzning erish harorati (standart sharoitlar) | 150.00 | 273.15 | 0.00 | 491.67 | 0.00 | 7.50 | 32.00 | 0.00 |
| Suvning uchlamchi nuqtasi | 149.985 | 273.16 | 0.0033 | 491.688 | 0.008 | 7.50525 | 32.018 | 0.01 |
| Yer yuzasining o‘rtacha harorati | 128 | 288 | 5 | 519 | 12 | 15 | 59 | 15 |
| Inson tanasining o‘rtacha harorati | 95 | 310 | 12 | 558 | 29 | 27 | 98 | 37 |
| Yer yuzidagi eng yuqori harorat | 63 | 331 | 19 | 596 | 46 | 38 | 136.4 | 58 |
| Suvning qaynash harorati (standart sharoitlar) | 0.00 | 373.1339 | 33.00 | 671.64102 | 80.00 | 60.00 | 211.97102 | 99.9839 |
| Erish harorati — titan | −2352 | 1941 | 550 | 3494 | 1334 | 883 | 3034 | 1668 |
| Fotosfera | −8100 | 5800 | 1800 | 10400 | 4400 | 2900 | 9900 | 5500 |
Grafik
| Rankin (°R) | ||||||||||
| Kelvin (K) | ||||||||||
| Farengeyt (°F) | ||||||||||
| Selsiy (°C)
Reomyur (°Ré) Ryomer (°Rø) Nyuton (°N) | ||||||||||
| Delil (°D) | ||||||||||
| Mutlaq nol | Yer yuzidagi eng past harorat | Farengeyt shkalasidagi muz va tuz aralashmasi | Muzning erish harorati (standart sharoitlar) | Yer yuzasining o‘rtacha harorati | Inson tanasining o‘rtacha harorati | Yer yuzidagi eng yuqori harorat | Suvning qaynash harorati (standart sharoitlar) | |||
Haroratlarni o‘zaro aylantirish diagrammasi








