Gmail elektron pochta xizmati

Gmail (Google Mail)
Изображение логотипа
URL gmail.com
Tijorat Ha
Sayt turi Elektron pochta
Ro‘yxatdan o‘tish Majburiy
Foydalanuvchilar soni 1,8 mlrddan ortiq
Tashriflar soni Oyiga 70 milliondan ortiq kishi
Dasturlash tili JavaScript
Egasi Google Inc.
Ishga tushirilgan sana 1-aprel 2004
Hozirgi holati Faol
Mamlakat
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Gmail (Google Mail so‘zidan, talaffuzi [ʤimeɪl]) — bepul elektron pochta xizmati bo‘lib, uni Google kompaniyasi taqdim etadi. Pochta qutilaridan veb-interfeys va POP3, SMTP hamda IMAP protokollari, shuningdek, Android uchun Gmail ilovasi orqali foydalanish mumkin.

2012-yil oktabr oyida Gmail noyob foydalanuvchilar soni bo‘yicha raqobatchisi Hotmail (Microsoft kompaniyasiga tegishli) xizmatidan o‘zib, dunyodagi eng ommabop elektron pochta xizmatiga aylandi. Gmail foydalanuvchilari soni 420 milliondan oshdi.

Ushbu pochta xizmati foydalanuvchilariga gmail.com domenida elektron pochta manzili (masalan, username@gmail.com) hamda googlemail.com domenida muqobil nom (username@googlemail.com) beriladi. 1-aprel (2005-yil) kuni pochta qutisi hajmi 1 GB dan 2 GB gacha oshirildi va shundan buyon bu ko‘rsatkich muntazam ortib bormoqda. 24-aprel ( 2012-yil) kuni Google kompaniyasi Gmail pochta qutisi hajmini 7,5 GB dan 10 GB gacha oshirishini e’lon qildi. Bu qaror Google Drive xizmati ishga tushirilishi munosabati bilan qabul qilindi. Hozirda foydalanuvchilar uchun 15 GB ma’lumot saqlash joyi mavjud.

Veb-interfeys Gmailda to‘liq brauzerda ishlaydigan skriptli dasturlash tili JavaScript (Closure texnologiyasi, ishlab chiquvchisi — Google) yordamida yaratilgan. Bu interfeys klaviatura buyruqlarini qabul qilish, tezkor javob qaytarish (AJAX texnologiyasi) hamda qabul qiluvchilarni tanlash uchun ochiluvchi ro‘yxatlardan foydalanish imkonini beradi. Faqat HTML — standart belgilash tili asosida ishlaydigan interfeysga ham o‘tish mumkin. Bu til barcha brauzerlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi. Veb-interfeys yuklanganda brauzer versiyasi tekshiriladi. Agar brauzer JavaScript buyruqlarining barchasini qo‘llab-quvvatlamasa, veb-interfeys avtomatik ravishda HTML rejimiga o‘tadi va foydalanuvchi brauzer barcha funksiyalarni qo‘llab-quvvatlamasligi haqida xabardor qilinadi.

Tarixi

Google kompaniyasining 23-xodimi Pol Buxxayt Google kompaniyasida 2001-yil yozida yangi Gmail pochta xizmati ustida ishlay boshladi. Loyiha ishlab chiqilishi yopiq beta-sinov 1-aprel ( 2004-yil) kuni boshlanguniga qadar sir saqlandi. O‘sha davrdagi boshqa pochta xizmatlari bilan solishtirganda, Gmail Ajax texnologiyasiga asoslangan tubdan yangicha interfeysga ega edi va ancha katta pochta qutisi hajmini taklif qilardi (1 GB gacha bepul joy, holbuki raqobatchi bepul pochta xizmatlari kamdan-kam hollarda 10 MB dan ortiq ma’lumot saqlashga imkon berardi).

Beta-sinovga faqat taklifnomalar orqali kirish mumkin edi. Dastlab 1000 ta taklifnoma tarqatgan Google har bir ishtirokchiga faqat bir nechta do‘stini taklif qilishga ruxsat berdi. Shu sababli Gmail pochta qutisiga ega bo‘lish o‘ziga xos nufuzli klub a’zosi bo‘lishni anglatardi. Faqat 3 yil o‘tib, 2007-yilda xizmat barcha xohlovchilar uchun ochildi va 2012-yilga kelib umumiy foydalanuvchilar soni 425 millionga yetdi.

Xatlar maxfiyligi bilan bog‘liq hodisalar

Pochta tizimiga kontekstli reklama joylashtirish funksiyasi qo‘shilgani xizmatga nisbatan tanqidlarga sabab bo‘ldi. Masalan, ayrim ommaviy axborot vositalari Google xatlarni o‘qib, ularni tahlil qiladi, deb hisoblagan. Google rahbarlari foydalanuvchilarni ma’lumotlarni odamlar emas, avtomatik tizimlar tahlil qilishiga ishontirdi. Shunga qaramay, kontekstli reklama bo‘yicha tanqidlar bir necha yil davom etdi. Googleni tanqid qilgan ayrim huquq himoyachilari Gmailni sinab ko‘rib, undan mamnun bo‘lishdi.

5-avgust (2014-yil) kuni Google Gmail foydalanuvchilaridan biri bolalarning pornografik mazmundagi fotosuratlarini saqlayotganini AQSH huquqni muhofaza qiluvchi organlariga ma’lum qildi. Shundan so‘ng foydalanuvchi hibsga olindi.

Xizmat faoliyatidagi uzilishlar

29-yanvar (2019-yil) kuni Gmail xizmatida global nosozlik yuz berdi.

Google Workspace

G Suite Google Workspace nomiga o‘zgartirilishi jarayonida Googlening bir qator mahsulotlari, jumladan Gmail logotiplari yangilandi.

Xususiyatlari va funksiyalari

Ma’lumotlarni saqlash

Dastlab Gmail foydalanuvchilariga xatlarni saqlash uchun 1 GB joy berilgan.

1-aprelga (2005-yil), ya’ni xizmat ishga tushirilganining bir yilligiga kelib, ajratilgan joy 2 GB ga yetdi. Gmail yo‘nalishi rahbari Jorj Xarik esa «joyni cheksiz oshirib borish»ni va’da qildi.

24-aprel (2012-yil) kuni Google kompaniyasi Google Disk ishga tushirilishi munosabati bilan Gmail xotirasi 7,5 GB dan 10 GB gacha oshirilishini va «bu hali chegara emas»ligini e’lon qildi.

13-may (2013-yil) kuni Gmail, Google Disk va Google+ Foto xizmatlari uchun ajratilgan xotira birlashtirilib, umumiy hajmi 15 GB etib belgilandi.

Foydalanuvchilar Gmail, Google Disk va Google+ Foto xizmatlari uchun umumiy qo‘shimcha xotirani oylik obuna orqali sotib olishlari mumkin. 2015-yildan boshlab har bir hisobga 15 GB joy beriladi va uni 30 TB gacha oshirish mumkin.

Spam filtri

Gmail spam-filtri foydalanuvchilar spam deb belgilagan xatlarni tahlil qilib, kelgusida shunga o‘xshash xabarlarni yanada aniqroq aniqlaydi. Spam bilan qanday muomala qilishni foydalanuvchilarning o‘zlari hal qiladi. Googlening bayonotlariga ko‘ra, xatlar mazmuni to‘liq avtomatik tarzda, inson ishtirokisiz tahlil qilinadi. Olingan ma’lumotlar faqat spamni to‘sish va kontekstli reklamalarni tanlash uchun ishlatiladi. Outlook.com va Yahoo kabi boshqa mashhur pochta xizmatlarining maxfiylik siyosati esa foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlarini marketing maqsadida to‘plashga ruxsat beradi.

Mobil qurilmalar uchun Gmail

Mobil qurilmalar uchun Gmail 40 dan ortiq tilda mavjud. Bu bepul xizmat bo‘lib, Gmailning ko‘plab funksiyalari kichik ekranlarga moslashtirilgan.

22-sentabr (2009-yil) sanasidan boshlab Gmailda push-bildirishnomalar texnologiyasi Google Sync asosida iPhone va iPod Touch uchun qo‘llab-quvvatlanadi.

Ijtimoiy tarmoqlar bilan integratsiya

9-fevral (2010-yil) kuni Google Google Buzz ijtimoiy tarmog‘ini taqdim etdi. U Gmail bilan birlashtirilgan bo‘lib, havolalar, mediafayllar va statuslar almashish imkonini berardi. Ko‘pchilikka yangi xizmatning ularning hisobiga avtomatik qo‘shilishi yoqmadi va bu qarordan voz kechildi. 10-dekabr (2011-yil) kuni Google Buzz faoliyati to‘xtatildi, uning o‘rnini esa yangi mahsulot — Google+ egalladi.

2014-yil yanvar oyidan boshlab Gmail orqali Google+ kontaktlariga ularning elektron pochta manzilini bilmasdan ham xat yuborish mumkin bo‘ldi.

Gmail chatida Google Voice

2010-yil avgust oyida Google plagin yaratdi. U Google Chat orqali Gmaildan telefon raqamlariga qo‘ng‘iroq qilish imkonini berdi. Dastlab xizmatning rasmiy nomi yo‘q edi, shu bois «Gmail chatida Google Voice» yoki «Gmailda telefon qo‘ng‘iroqlari» nomlari ishlatilgan. Hozirgi nomi — Google Voice. 2012-yil oxiridan Gmail foydalanuvchilari AQSH va Kanadadagi telefon raqamlariga bepul qo‘ng‘iroq qilishi, xalqaro raqamlarga esa pullik qo‘ng‘iroq qilishi mumkin. 26-avgust (2010-yil) kuni bir sutkada bir milliondan ortiq qo‘ng‘iroq qayd etilgan.

Ayrim mamlakatlarning foydalanuvchilari Google Voice orqali AQSH, Kanada va boshqa ayrim mamlakatlardagi telefon raqamlariga bepul qo‘ng‘iroq qilishlari mumkin.

Videokonferensiya va hujjat almashish imkoniyatlari Google Voiceda hozir Google Hangouts bilan birlashtirilgan.

Gmailda qidiruv

Gmail qidiruv maydoni xatlar, kontaktlar, Google Diskdagi fayllar, Google Taqvimdagi tadbirlar va Google Saytlardagi ma’lumotlarni topish, shuningdek, Google Qidiruv orqali so‘rov yuborish imkonini beradi. 21-may (2012-yil) sanasidan Gmailda manzil kiritishda avtomatik to‘ldirish qo‘llanila boshlandi. Google Qidiruv kabi Gmail ham so‘z bo‘laklari bo‘yicha qidirishni qo‘llab-quvvatlamaydi, lekin stemming (so‘z asosini ajratish) usulidan foydalanadi, ya’ni so‘zning asosini taniydi. Masalan, «oy» so‘rovi bo‘yicha «oyning», «oyga» kabi shakllar qatnashgan natijalar ham topiladi.

Yuborishni bekor qilish

2015-yil iyun oyida Gmailda xat yuborishni bekor qilish funksiyasi paydo bo‘ldi. Bu texnologiya 6 yil davomida Gmail laboratoriyasida sinovdan o‘tkazilgan. Uning ishlash tamoyili amalda yuborishdan oldin kechikish belgilashga asoslanadi. Ya’ni server xatni qabul qiluvchiga foydalanuvchi belgilagan vaqt o‘tganidan keyingina jo‘natadi.

Xavfsizlik

Dastlab Gmail himoyalanmagan ulanishdan foydalanardi (faqat hisobga kirish sahifasidagi ma’lumotlar shifrlanardi). Shunga qaramay, foydalanuvchilar URL http://mail.google.com/mail/ manzilini https://mail.google.com/mail/ manziliga qo‘lda almashtirib, shifrlash funksiyasini yoqishi va sahifaning boshlang‘ich kodida JavaScript ko‘rinishidagi matnli ma’lumot sifatida uzatiladigan xatlar va kontaktlarni tutib olish xavfini kamaytirishi mumkin edi. 2008-yil iyul oyidan Gmail sozlamalarida faqat HTTPS dan foydalanishni tanlash mumkin bo‘ldi. Bu himoyalanmagan HTTP protokoli orqali ulanishning oldini oladi. Hozirda sukut bo‘yicha HTTPS ishlatiladi, POP3 va IMAP protokollari orqali kirish esa TLS kriptografik mexanizmlari bilan himoyalanadi.

Garchi Mozilla Thunderbird kabi pochta dasturlari xat yuborishda TLS protokolidan foydalansa-da, Gmail xabarlari pochta serverlari orqali qabul qiluvchi domeniga uzatilganda (agar ushbu funksiya qo‘llab-quvvatlanmasa), bu protokol ishlatilmaydi. Natijada yetkazishning ayrim bosqichlarida xat mazmuni shifrlanmagan bo‘lishi mumkin.

20-mart (2014-yil) kuni, Edvard Snouden ning 2013-yildagi oshkor etishlaridan so‘ng Google Gmail xavfsizligi kuchaytirilishini e’lon qildi. O‘shandan beri Gmail xabarlari shifrlangan HTTPS ulanishi orqali yuboriladi va qabul qilinadi, barcha xatlar esa Googlening ichki serverlari orasida uzatilganda shifrlanadi.

2007-yilda Gmailda jiddiy xavfsizlik muammolari yuzaga keldi. Kontaktlar ro‘yxati Google serverlarida saqlangani va google.com bosh sahifasidagi zaiflik tufayli hisoblardagi ma’lumotlar saytlararo skriptlash (cross-site scripting) hujumlariga moyil bo‘lib qoldi. Internetda bu haqdagi xabarlar tarqalganidan ko‘p o‘tmay zaiflik bartaraf etildi.

Gmailda spam sukut bo‘yicha filtrlanadi va 30 kundan keyin o‘chiriladi. Biroq kiruvchi xabarlarga filtrni qo‘llamaslik uchun qoida yaratish mumkin. POP3 protokoli orqali ulanadigan pochta dasturlari foydalanuvchilari «Spam» jildini faqat veb-interfeysda tekshira oladi, chunki POP3 protokolining texnik cheklovlari sababli kompyuterga faqat «Kiruvchi xatlar» jildidagi xabarlar uzatiladi. 2008-yilda Gmail hisoblariga kelgan xatlarning taxminan 75 % qismi spam sifatida filtrlangan.

Gmail yaratuvchisi va bosh dasturchisi Pol Buxxayt ning qaroriga ko‘ra, xizmat tashkil etilganidan buyon xavfsizlik maqsadida foydalanuvchilarning IP-manzillari yashirib kelinadi.

Barcha kiruvchi va chiquvchi xatlar, jumladan ilova qilingan fayllar viruslarga tekshiriladi. Foydalanuvchi ochmoqchi bo‘lgan faylda virus aniqlansa, tizim uni zararsizlantirishga urinadi. Agar chiquvchi xatda virus bo‘lsa, xat yuborilmaydi. Bundan tashqari, foydalanuvchilar bajariladigan fayllarni, hatto arxiv ichida bo‘lsa ham, elektron pochta orqali yubora olmaydi va qabul qila olmaydi.

5-iyun (2012-yil) kuni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan xakerlar hujumidan himoya funksiyasi qo‘shildi. Shubhali faollik aniqlansa, foydalanuvchiga quyidagi xabar ko‘rsatiladi: «Diqqat! Hisobingiz yoki kompyuteringiz davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan xakerlar hujumiga uchragan bo‘lishi mumkin».

2008-yildan buyon Google to‘qqiz oy ishlatilmagan Gmail hisoblarini o‘chirish huquqini o‘zida saqlab qolgan. Boshqa pochta xizmatlarida muddatlar farq qilishi mumkin: masalan, Yahoo! Mail hisoblari 12 oydan keyin o‘chiriladi.

Ikki bosqichli autentifikatsiya

Gmail ikki bosqichli autentifikatsiyani qo‘llab-quvvatlaydi. Bu ikki omilli autentifikatsiyaning bir turi. U yoqilganda foydalanuvchi yangi qurilmada hisobiga kirish uchun faqat foydalanuvchi nomi va parolni emas, tasdiqlash kodini ham kiritadi. Odatda bu telefon raqamiga SMS yoki ovozli xabar orqali yuboriladigan olti raqamli koddir. Mobil aloqa signali bo‘lmaganda kod yaratish uchun Google Authenticator kabi maxsus mobil ilovalar mavjud.

21-oktabr (2014-yil) kuni Google Chrome brauzeri Universal Second Factor (U2F) standartini qo‘llab-quvvatlashini e’lon qildi. Bu jismoniy elektron kalitdan foydalanish imkonini beradi. Uni ikki bosqichli autentifikatsiyaning asosiy usuli sifatida tanlash mumkin. Olti raqamli kod bilan solishtirganda, bu usul fishing hujumlaridan ishonchliroq himoya qiladi va mobil qurilmaga bog‘liq emas.

24 soatga bloklash

Gmail hisobida ehtimoliy buzib kirishni bildiruvchi noodatiy faollik aniqlansa, hisobga kirish vaqtincha bloklanishi mumkin. Aniqlangan harakatlarga qarab kirish huquqini tiklash bir daqiqadan 24 soatgacha davom etadi. Quyidagi holatlar noodatiy faollikka kiradi:

  • Qisqa vaqt ichida POP yoki IMAP protokollari orqali katta hajmdagi xatlarni olish, o‘chirish yoki yuklab olish.
  • Yetkazib berish imkoni bo‘lmagani sababli qaytib keladigan ko‘p sonli xatlarni yuborish.
  • Fayl almashish yoki saqlash dasturlaridan yoxud hisobga avtomatik kiradigan uchinchi tomon ilovalaridan foydalanish.
  • Gmail hisobini bir vaqtning o‘zida bir nechta qurilmada ochish.
  • Brauzerdagi nosozliklar.
  • Hisobning hujumchilar tomonidan buzib kirilishi.

Bolalar pornografiyasi

Gmail serverlari orqali bolalar pornografiyasini tarqatish qat’iy ta’qib qilinadi. Google Bedarak yo‘qolgan va ekspluatatsiya qilinayotgan bolalar milliy markazi (NCMEC) bilan birga voyaga yetmaganlarning pornografik tasvirlari bazasini yuritadi. Bu baza butun dunyo bo‘ylab ekspluatatsiya qurbonlarini aniqlashga yordam beradi. Suratlarning har biriga noyob nazorat summalari belgilanadi, so‘ng Gmail serverlari bunday summalar mavjudligini tekshiradi. Shubhali materiallar aniqlansa, Google huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar beradi.

Google Apps xizmatida korporativ uslub

10-fevral (2006-yil) kuni «Domeningiz uchun Gmail» dasturi ishga tushirildi. Unda qatnashgan kompaniyalar Gmaildan o‘z korporativ domenlarida foydalandi. Keyinchalik Google Apps paketi paydo bo‘ldi. U Google Taqvim xizmatining moslashtiriladigan versiyalari, Google Page Creator va boshqa xizmatlarni o‘z ichiga olardi. Bu yechim yirik tashkilotlarga ham, kichik firmalarga ham mo‘ljallangan edi.

Hamkorlar uchun ishlab chiqilgan Google Apps versiyasi internet-provayderlar va portallar egalari uchun Gmail va Taqvim hamda Hujjatlar kabi boshqa xizmatlarni korporativ uslubga moslashtirish imkonini berardi.

Gmail laboratoriyasi

Gmail laboratoriyasi qo‘shimcha (tajribaviy) funksiyalar to‘plami bo‘lib, ularga quyidagilar kiradi:

  • Tezkor tugmalar. Ilovada ishlashni tezlashtirish uchun tugmalar birikmalaridan foydalanish. Tezkor tugmalardan foydalanish imkoniyati internetdagi pochta xizmatlarida kam uchraydi.
  • Xat yuborishni bekor qilish. «Yuborish» tugmasi bosilganidan keyin bir necha soniya (5 dan 30 soniyagacha) davomida xat yuborilishini bekor qilish mumkin.
  • Gadjetlar — XML belgilash tiliga asoslangan kichik ilovalardir. Masalan, gadjetlar yordamida pochta oynasida Twitter mijoz dasturini ishga tushirish mumkin.

Tanqidlar

Shaxsiy ma’lumotlar

  • Gmail xatlar mazmunini tahlil qiladi. Bu kontekstli reklamalarni tanlash va spamni filtrlash uchun ishlatiladi.
  • Xatni darhol butunlay o‘chirib tashlash mumkin emas — uning zaxira nusxasi serverda 60 kungacha saqlanadi.
  • Xat boshqa javob manzili bilan yuborilsa ham, Gmail xat sarlavhalarida yuboruvchining haqiqiy manzilini ko‘rsatadi. Ishlab chiquvchilarning aytishicha, bu spamga qarshi kurashishga xizmat qiladi.

Boshqa masalalar

  • Gmail xizmati sukut bo‘yicha to‘liq interfeysni yuklashga urinadi. Bu internetga past tezlikda ulanganda ishlashni qiyinlashtiradi (ammo yuklash jarayonida soddalashtirilgan «faqat HTML» variantini tanlash va uni asosiy variant qilib belgilash mumkin).
  • Ayrim foydalanuvchilar xat qoralamalarining avtomatik saqlanishi uzun xat yozishda ishni qiyinlashtirishi mumkinligini qayd etgan.
  • Gmail pochta xizmati ko‘pincha xatlarga ilova qilingan fayllarni o‘chirib tashlaydi.

Pochta mijoz dasturlari

Turli operatsion tizimlar uchun yangi xatlar haqida bildirishnomalar olish va pochta bilan ishlashga imkon beruvchi dasturlar mavjud:

  • Gmail Notifier — pochta qutisini vaqti-vaqti bilan tekshirib, yangi xabarlar haqida tizimning bildirishnomalar sohasi orqali xabar beradigan dastur (faqat Microsoft Windows va Mac OS X uchun mavjud). 2014-yildan beri qo‘llab-quvvatlanmaydi.
  • Google Talk — yangi xatlar haqidagi bildirishnomalarni qo‘llab-quvvatlaydigan tezkor xabar almashish dasturi.
  • Gmail Mobile — mobil qurilmalar uchun pochta mijoz dasturi.
  • Google Toolbar — yangi xabarlar haqida maxsus belgi orqali ogohlantiradigan brauzer kengaytmasi.
Bundan tashqari, mustaqil dasturchilar Gmail bilan ishlash uchun turli dasturlar yaratgan:

XMPP bilan integratsiya

Bundan tashqari, yangi pochta haqida bildirishnomalarni XMPP orqali ham olish mumkin (Gtalk bilan integratsiya). Ayrim XMPP mijoz dasturlarida, masalan, Gajim va Psi+ da bu imkoniyat tegishli plagin orqali ishlaydi.

Havolalar