Adobe Photoshop ([əˈdəʊbɪ ˈfəʊtəʃɒp], Edoubi Fotoshop, rus. internet slengi Adob Fotoshop) — ko‘p funksiyali rastrli grafik muharrir, uni Adobe Systems kompaniyasi ishlab chiqadi va tarqatadi. Dastur asosan rastrli tasvirlar bilan ishlaydi, biroq ayrim vektorli vositalarga ham ega. Mazkur mahsulot tijoriy rastrli tasvirlarni tahrirlash dasturlari bozorida yetakchi o‘rinni egallaydi va ishlab chiquvchining eng mashhur dasturidir.
Hozirda Photoshop quyidagi platformalarda mavjud: macOS, Windows va iPadOS. iOS va Android uchun Adobe Photoshop Touch nomli ilovaning soddalashtirilgan versiyasi mavjud. Shuningdek, Photoshop Express versiyasi ham Windows Phone 8 va 8.1 uchun chiqarilgan. 2014-yilda AQSHda beta-sinovdan o‘tkazilgan oqimli mahsulot versiyasi Chrome OS uchun mo‘ljallangan edi. Muharrirning dastlabki versiyalari SGI IRIX tizimi uchun moslashtirilgan, biroq mahsulotning uchinchi versiyasidan boshlab rasmiy qo‘llab-quvvatlash to‘xtatilgan. 8.0 va CS6 versiyalarini Linux tizimida Windows API muqobili — Wine yordamida ishga tushirish mumkin.
Adobe Photoshop xususiyatlari
Dastur dastlab matbaa ishlari uchun tasvirlarni tahrirlash vositasi sifatida yaratilgan bo‘lsa-da, hozirda veb-dizaynda ham keng qo‘llaniladi. Photoshop’ning oldingi versiyalari bilan ushbu maqsadlar uchun maxsus dastur — Adobe ImageReady (GIF-fayllarni animatsiyalashga mo‘ljallangan) ham tarqatilgan. U Photoshop CS3 to‘plamidan chiqarib tashlandi, chunki uning funksiyalari asosiy grafik muharrirga birlashtirildi. Adobe dasturlari qatoriga Adobe Fireworks ham qo‘shildi; bu dastur Adobe kompaniyasi Macromedia kompaniyasini sotib olgach uning tasarrufiga o‘tgan.
Photoshop mediafayllarga ishlov berish, animatsiya va boshqa ijodiy ishlar uchun mo‘ljallangan dasturlar bilan chambarchas bog‘liq. Adobe ImageReady (CS3 versiyasida tugatilgan dastur), Adobe Illustrator, Adobe Premiere, Adobe After Effects va Adobe Encore DVD bilan birgalikda undan professional DVD mahsulotlarini yaratishda foydalanish mumkin. Dastur chiziqli bo‘lmagan montaj va maxsus effektlar, jumladan fonlar, teksturalar va shu kabi vositalarni televideniye, kinematografiya hamda internet uchun yaratish imkonini beradi. Photoshop ishlab chiquvchilar, ayniqsa kompyuter o‘yinlari yaratuvchilari orasida ham keng tarqalgan.
Photoshop’ning asosiy formati — PSD — yuqorida sanab o‘tilgan barcha dasturlar orqali import va eksport qilinishi mumkin. Photoshop CS DVD uchun menyular yaratishni qo‘llab-quvvatlaydi. Adobe Encore DVD dasturi bilan birgalikda Photoshop DVD menyulari yoki tugmalarini yaratishga imkon beradi. Photoshop CS3 Extended versiyasi uch o‘lchamli qatlamlar bilan ishlashni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Photoshop keng tarqalgani sababli unga xos PSD formatini qo‘llab-quvvatlash Adobe Fireworks, Photo-Paint, WinImages[ingl.], GIMP, SAI, PaintShop Pro va boshqa ko‘plab grafik dasturlarda joriy etilgan.
Photoshop quyidagi rang modellarini yoki tasvirdagi ranglarni tavsiflash usullarini qo‘llab-quvvatlaydi (dasturda ular tasvir rejimi):
- RGB
- LAB
- CMYK
- Kulrang tuslar
- Oq-qora
- Ikki rangli (Duotone)[ingl.]
- 256 rangli palitrali (Indexed)
- Ko‘p kanalli (Multichannel)
Har bir kanal uchun 8 bit (256 daraja), 16 bit (15 bit va qo‘shimcha bitta daraja, ya’ni 32 769 daraja) hamda 32 bit ( bir aniqlikdagi suzuvchi nuqtali sonlar ishlatiladi) rang chuqurligiga ega tasvirlarni qayta ishlash qo‘llab-quvvatlanadi. Faylda yo‘naltiruvchi chiziqlar (Guide), kanallar (masalan, shaffoflik kanali — Alpha channel), qirqib olish konturlari (Clipping path), vektorli va matnli obyektlar joylashgan qatlamlar kabi qo‘shimcha elementlarni saqlash mumkin. Faylda rang profillari (ICC) va ranglarni o‘zgartirish funksiyalari (transfer functions) ham bo‘lishi mumkin. Kvadrat bo‘lmagan piksellar (Pixel Aspect Ratio)ga ham ruxsat etiladi.
Tarix

Dastlabki versiya
Birinchi versiya 1987-yilda paydo bo‘lgan. Uni talaba, Michigan universitetida tahsil olgan Tomas Noll Macintosh platformasi uchun yaratgan. U dasturni Display deb atagan, ammo 1988-yilda ImagePro deb o‘zgartirgan. 1988-yil sentabrida Adobe Systems dasturga bo‘lgan huquqlarni sotib oldi, Tomas Noll esa ishlab chiquvchi bo‘lib qoldi. 1989-yilda dastur Photoshop deb qayta nomlandi. 1990-yilda Photoshop 1.0 chiqarildi.
To‘plam tarkibida Adobe Creative Suite

Photoshop 8.0 dasturi 2003-yil oktabrida Photoshop CS nomini oldi, chunki u Adobe Systems kompaniyasining yangi Creative Suite mahsulotlar turkumiga qo‘shildi.
Photoshop 10.0 dasturi 2007-yil aprelida chiqarilib, Photoshop CS3 deb nomlandi. CS3 qisqartmasi mahsulot Adobe Creative Suite dasturlar to‘plamining uchinchi versiyasiga integratsiya qilinganini anglatadi. Avvalgi Photoshop CS va CS2 mahsulotlarida ularni oldingi versiyalardan ajratib ko‘rsatish hamda yangi mahsulotlar turkumiga mansubligini ta’kidlash uchun dastur ramzi o‘zgartirildi: 3-versiyadan 7-versiyagacha ishlatilgan ko‘z tasviri o‘rniga patlar tasviri qo‘llanildi. Photoshop CS3 dastur belgisi va boshlang‘ich ekranida ko‘k gradientli fonda mahsulot nomidagi «Ps» harflari ishlatilgan. Yangiliklar qatoriga yangi interfeys, yangi Adobe Bridge, yangi filtrlar va vositalar, shuningdek, Adobe Device Central[ingl.] ilovasi ham kiradi. U ish natijasini ommabop qurilmalar shablonlarida oldindan ko‘rishga imkon beradi, masalan, mobil telefonlarda.
To‘plam tarkibida Adobe Creative Cloud

Photoshop 14 dasturi 2013-yil iyunida chiqarilib, Photoshop CC deb nomlandi. CC qisqartmasi mahsulot Adobe Creative Cloud dasturlar to‘plamiga birlashtirilganini bildiradi. Bundan tashqari, mahsulotdan qonuniy foydalanish faqat obuna asosida mumkinligini anglatadi — «umrbod foydalanish» litsenziyasini sotib olib bo‘lmaydi.
2014-yil iyunidan boshlab dastur versiyalarining nomlanish tartibi o‘zgardi: endi uning nomida chiqarilgan yil ko‘rsatiladi (Photoshop 2014.0.0).
Plagin Adobe Camera RAW turli raqamli kameralarning bir qator RAW formatlarini o‘qish va ularni to‘g‘ridan-to‘g‘ri Photoshop’ga import qilish imkonini beradi.
2023-yil mayida Adobe Photoshop dasturida Generative Fill rejimi beta-sinovdan o‘tkazilishini e’lon qildi. Funksiya kompaniyaning Firefly xizmatiga tegishli sun’iy intellektga asoslangan. Ushbu rejim tabiiy tildagi so‘rovlar yordamida tasvirlarni o‘zgartirish imkonini beradi.
Muqobil dasturlar
Photoshop professional bozorda deyarli monopol mavqega erishgan bo‘lsa-da, uning yuqori narxi bozordagi o‘rta va quyi narx segmentlariga mo‘ljallangan raqobatchi dasturlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi. Ularning ayrimlari, masalan, GIMP — mutlaqo bepul.
- Corel Photo-Paint — rastrli grafik muharrir; ishlab chiqaruvchisi — Corel.
- PaintShop Pro — Jasc Software kompaniyasi 1992-yildan buyon chiqarib kelayotgan rastrli grafik muharrir.
- Affinity Photo[ingl.] — tijoriy professional rastrli-vektorli grafik muharrir; ishlab chiqaruvchisi — Serif[ingl.], u o‘zini Photoshop’ning bevosita raqibi sifatida taqdim etadi.
Bozorning ushbu qismini egallash va o‘zining professional mahsulotlaridan noqonuniy foydalanish darajasining nihoyatda yuqoriligiga qarshi kurashish uchun Adobe o‘rta va quyi toifadagi dasturlarni taqdim etdi: Photoshop Elements[ingl.] va Photoshop Album. Ularning birinchisi Photoshop’ning imkoniyatlari cheklangan pulli versiyasi, ikkinchisi esa bepul tarqatilib, fotosuratlarni tartibga solish va oddiy qayta ishlashga xizmat qiladi. Mahsulot havaskorlar bozoriga mo‘ljallangan, chunki imkoniyatlari cheklangani sababli Photoshop Elements bosmaga tayyorlash uchun yetarli emas.
Adobe Photoshop Lightroom dasturi faqat «raqamli negativlar»ni «ochish», fotosuratlarni oddiy retushlash ishlari va ularning katalogini tartibga solish uchun mo‘ljallangan.
Dasturning kengaytirilgan imkoniyatlari
Adobe Photoshop Extended’ning kengaytirilgan versiyasi professional maqsadlar, xususan, filmlar va videolar, multimedia loyihalari, uch o‘lchamli grafik dizayn va veb-dizayn yaratishga, shuningdek, ishlab chiqarish, tibbiyot, arxitektura sohalarida ishlash hamda ilmiy tadqiqotlar olib borishga mo‘ljallangan.
Ushbu dasturda — Adobe Photoshop Extended’ning zamonaviy versiyalarida (CS4 dan boshlab) 3D-fayllarni ochish va ular bilan ishlash mumkin. Bunday fayllar, masalan, Adobe Acrobat 3D, Autodesk 3ds Max, Maya va Google Earth kabi dasturlarda yaratiladi. Photoshop quyidagi 3D-fayl formatlarini qo‘llab-quvvatlaydi: U3D, 3DS, OBJ, KML va DAE.
Uch o‘lchamli fayllarni ikki o‘lchamli suratlarga joylashtirish mumkin. 3D-modelga ishlov berishning ayrim amallari, masalan, karkas bilan ishlash, materiallarni tekstura xaritalaridan tanlash, yoritishni sozlash ham mavjud. Bundan tashqari, 3D-obyektlarga yozuvlar joylash, modellarni aylantirish, ularning o‘lchami va fazodagi holatini o‘zgartirish mumkin. Dastur tekis fotosuratlarni banka, piramida, silindr, shar, konus va boshqa muayyan shakldagi uch o‘lchamli obyektlarga aylantirish buyruqlarini ham o‘z ichiga oladi.
Harakatni taqlid qilish uchun Photoshop’da tasvir qatlamlaridan foydalanib animatsiya kadrlarini yaratish mumkin. Belgilangan ko‘plab piksel nisbatlaridan biriga asoslangan videotasvirlar yaratish mumkin. Tahrirlashdan so‘ng ishni GIF-animatsiya yoki PSD fayli sifatida saqlash, keyinchalik uni ko‘plab videodasturlarda, masalan, Adobe Premiere Pro yoki Adobe After Effects orqali ijro etish mumkin. Shuningdek, videofayllarni va tasvirlar ketma-ketligini tahrirlash va retushlash uchun ochish yoki import qilish, animatsion videoketma-ketlik yaratish hamda ishni QuickTime formatidagi faylga, GIF-animatsiya yoki tasvirlar ketma-ketligi sifatida eksport qilish mumkin. Videokadrlarni alohida tahrirlash, transformatsiya qilish, klonlash, ularga niqob va filtrlar, piksellarni ustma-ust joylashtirishning turli usullarini qo‘llash, shuningdek, turli vositalar yordamida ular ustida chizish mumkin.
Photoshop’ning CS versiyasidan boshlab skriptlar bilan ishlash mumkin.
Photoshop DICOM (Digital Imaging and Communications in Medicine — tibbiyotda raqamli tasvirlar va axborot almashinuvi) formatidagi fayllarni qo‘llab-quvvatlaydi. Bu tekshiruvdan o‘tgan bemorlarning tibbiy tasvirlari va hujjatlari formatidir. Photoshop’da ochilgan DICOM-fayllardagi tasvirlarni tuzatish va retushlash uchun Photoshop’ning istalgan vositasidan foydalanish mumkin.
Nihoyat, Photoshop Extended yordamida MATLAB tasvirlarini ko‘rish, Photoshop’da qayta ishlash, MATLAB buyruqlarini Photoshop’ning tasvirga ishlov berish texnologiyalari bilan birlashtirish mumkin. MATLAB dasturidan Photoshop bilan aloqa o‘rnatilib, MATLAB buyruqlar satriga buyruqlar kiritilgach, boshqaruv amallari darhol Photoshop’da bajariladi. MATLAB dasturida tayyorlangan fayllarning kengaytmalari m, fig, rpt, mat va mdl bo‘ladi. Photoshop va MATLAB o‘rtasidagi aloqa quyidagi interfeyslardan foydalanadi: Photoshop JavaScript va MATLAB kutubxona interfeysi.
Og‘zaki nutqda
Bu dastur ko‘pincha shunchaki Photoshop deb ataladi. fotoshop so‘zi mutaxassis bo‘lmagan kishilarning kundalik nutqida umumiy nomga aylangan bo‘lib, ko‘pincha suratga montaj/effekt/filtr qo‘llashni (jarayonning o‘zi esa fotoshoplash deb ataladi) yoki istalgan grafik muharrirda suratga ishlov berish natijasini bildiradi (qarang: fotojaba).
Adabiyotlar
- Den Margulis. Professionallar uchun Photoshop. Ranglarni tuzatish bo‘yicha klassik qo‘llanma (+ CD-ROM) = Professional Photoshop: ranglarni tuzatish bo‘yicha klassik qo‘llanma. — «Intersoftmark», 2003. — 464 bet. — ISBN 5-902-56904-4.
- Den Margulis. Photoshop LAB Color: kanyon siri va eng kuchli rang makonidagi boshqa sarguzashtlar = Photoshop LAB Color: kanyon jumboqlari va eng kuchli rang makonidagi boshqa sarguzashtlar. — «Intelbuk», 2006. — 480 bet. — ISBN 5-902569-04-4.
- Ketrin Aysmann. Photoshop’da niqoblar va kompozitsiya (ikkinchi nashr) = Photoshop’da niqoblash va kompozitsiya. — «Vilyams», 2007. — 560 bet. — ISBN 5-8459-0919-8.
- Skott Kelbi. Adobe Photoshop CS6: raqamli fotografiya bo‘yicha qo‘llanma = Raqamli fotograflar uchun Adobe Photoshop CS6 kitobi. — Moskva: «Vilyams», 2013. — 464 bet. — ISBN 978-5-8459-1821-5.
- Piter Boyer. Boshlovchilar uchun Photoshop CS6 = Boshlovchilar uchun Photoshop CS6. — Moskva: «Dialektika», 2012. — 448 bet. — ISBN 978-5-8459-1812-3.
- Mett Kloskovski. Photoshop’da qatlamlar: eng samarali vositadan foydalanish bo‘yicha to‘liq qo‘llanma = Qatlamlar: Photoshop’ning eng kuchli imkoniyatlari bo‘yicha to‘liq qo‘llanma. — 2-nashr. — Moskva: «Vilyams», 2011. — 304 bet. — ISBN 978-5-845-91729-4.
- Skott Kelbi. Adobe Photoshop CS5: raqamli fotografiya bo‘yicha qo‘llanma = Raqamli fotograflar uchun Adobe Photoshop CS5 kitobi. — Moskva: «Vilyams», 2011. — 400 bet. — ISBN 978-5-845-91727-0.
- Yakovleva Ye. S. 3D-grafika va video: Photoshop CS4 Extended. — Sankt-Peterburg: «BXV-Peterburg», 2010. — 272 bet. — ISBN 978-5-977-50486-7.
- Aleksandr Yefremov. Raqamli fotografiya va Photoshop. Mahorat saboqlari. — Sankt-Peterburg: «Piter», 2009. — 192 bet. — ISBN 978-5-388-00387-4.
Havolalar
- Adobe Photoshop mahsulotlari oilasi sahifasi (rus.) Adobe’ning rasmiy saytida
- Adobe Photoshop’da videoga ishlov berish iXBT.com, sharh maqolasi
- Adobe Photoshop bo‘yicha darslar va qo‘llanmalar