Fukuoka haqida

Hukumat qarori bilan belgilangan shahar
Fukuoka
yapon. 福岡市
ingl. Fukuoka shahar maʼmuriyati
По часовой стрелке сверху: квартал Seaside Momochi и Башня Фукуока, фестиваль Хаката Гион Ямакаса, Храм Хакозаки, Замок Фукуока, JR HAKATA CITY[яп.] здание станции Хаката, Ятай в квартале красных фонарей Накасу, район Тюо-ку
Yuqoridan soat mili yoʻnalishida: Seaside Momochi mavzesi va Fukuoka minorasi, Hakata Gion Yamakasa festivali, Hakozaki ibodatxonasi, Fukuoka qalʼasi, JR HAKATA CITY[yapon.] temiryoʻl vokzali — Hakata, Yatay savdo rastalari joylashgan qizil chiroqlar mahallasi — Nakasu, Tyuo-ku tumani
33°35′25″ shim. keng. 130°24′07″ sharq. uzun.HGЯO
Mamlakat  Yaponiya
Maqomi Maʼmuriy markaz
Prefektura Fukuoka
Mer Soitiro Takasima (1-noyabr 1974-yilda tugʻilgan)
Tarix va geografiya
Asos solingan 1889
Maydoni 341,70 km²
Markazning balandligi 8 m
Vaqt mintaqasi UTC+9:00
Aholi
Aholi soni 1 517 650 kishi (2014)
Aholi zichligi 4441,47 kishi/km²
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +81 92
Pochta indekslari 〒292-1157
Kod 40130-7
Boshqa maʼlumotlar
Mintaqa Kyusyu
Ramzlar Gul: Kameliya
Daraxt: Kofur daraxti
Qush: Koʻl chaykasi

city.fukuoka.lg.jp  (yapon.)
Фукуока на карте
Фукуока
Fukuoka
Фукуока на карте
Фукуока
Fukuoka
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

Fukuoka (yapon. 福岡市 Fukuoka-si) — Yaponiya hukumati qarori bilan belgilangan shahar va Yaponiyaning janubi-gʻarbidagi yirik port; Fukuoka prefekturasining maʼmuriy markazi. Muhim sanoat markazi. Shahar maydoni 341,70 km², aholisi — 1 517 650 kishi (1-avgust 2014-yil holatiga), aholi zichligi — 4441,47 kishi/km².

Fukuoka shahri Nakagava daryosi orqali 2 qismga — Hakata (savdo hududi) va Fukuokaga (maʼmuriy hamda ishbilarmonlik hududi) boʻlingan. Shaharda metro tizimi mavjud.

Tarixi

Fukuoka Yapon dengiziga chiqish imkoniga ega boʻlib, Koreya va Xitoy bilan qoʻshni joylashgani sababli qadimdan Yaponiya, Xitoy va Koreya oʻrtasidagi aloqalarning muhim markazi boʻlgan. Milodiy era boshlarida, Yayoi davrida hozirgi shahar hududida aholi zich yashagan. Ehtimol, Fukuoka atrofida Yaponiyaning dastlabki ilk davlatlaridan biri mavjud boʻlgan va uning hukmdori 57-yilda oltin muhr va van unvonini olgan.

VI asrdan boshlab Fukuoka hududida port shahri mavjud boʻlgan — Na (yapon. 那ノ津, 儺ノ津, なのつ). VIII–XI asrlarda bu port Yaponiyaning Xitoy va Koreyaga yuborgan elchilik delegatsiyalari yoʻl oladigan maskan hamda mamlakatda xorijiy elchilar va savdogarlarni qabul qilgan ilk port boʻlgan. Shu tufayli shahar tez orada Sharqiy Osiyo savdosining markazlaridan biriga aylandi. XI asr boshidan uni «Hakata» deb atay boshladilar.

XIII asrda Hakata Yaponiyaning eng yirik aholi manzillaridan biri edi. Bu yerda yaponlardan tashqari, oʻz mahallalari va ibodatxonalariga ega koreyslar hamda xitoyliklar ham yashagan. 1274 va 1281-yillardagi moʻgʻullar bosqinlari tufayli Yaponiya qitʼa bilan diplomatik va savdo aloqalarini toʻxtatdi. Bu esa shahar taraqqiyotiga salbiy taʼsir koʻrsatdi. Biroq XV–XVI asrlarda faol Yaponiya–Min sulolasi savdosi natijasida Hakata Yaponiyaning «Osiyoga ochilgan derazasi» sifatidagi avvalgi mavqeyini qayta tikladi. Shahar Sakai va Bonotsu bilan bir qatorda Yaponiyaning uchta eng yirik savdo markazidan biri hisoblangan. 1587-yilda Hakata Simadzu urugʻining Yaponiyani birlashtirgan Toyotomi Xideyosiga qarshi urush paytida chekinayotgan qoʻshinlari tomonidan yoqib yuborildi. Xideyosi oʻsha yilning oʻzida shaharni [[]]Naka daryosining sharqiy qirgʻogʻida qayta tikladi[yapon.].

Fukuoka 1640-yilda

1601-yilda Hakata yerlari Kuroda urugʻiga oʻtdi va bu urugʻ boshligʻi Kuroda Nagamasa shaharning gʻarbiy qismida qalʼa qurdi. U Kuroda ajdodlarining Bidzen viloyatidagi vatani nomi bilan «Fukuoka» deb ataldi. Hakata Fukuoka qalʼasi atrofidagi shaharchaga va Fukuoka knyazligining poytaxtiga aylangach, Fukuoka deb qayta nomlandi. Biroq «Hakata» degan eski nom XIX asrgacha ham qoʻllanib keldi. Hozirda Hakata-ku (yapon. 博多区) Fukuoka shahrining markaziy ishbilarmonlik tumani hisoblanadi.

1871-yilda Fukuoka prefekturasi tashkil etildi va qalʼa atrofidagi sobiq shaharcha hududi Fukuoka hamda Hakata degan ikki tumanga boʻlindi. 1878-yilda ikkala tuman Fukuoka nomi ostida birlashtirildi va 1889-yilda shahar maqomini oldi. Shunga qaramay, shahar aholisining koʻpchiligi tarixiy Hakata nomidan voz kechishni istamadi. Shu sababli temiryoʻl vokzali, port va qoʻgʻirchoqlar yoki ipak kabi anʼanaviy hunarmandchilik mahsulotlari «Hakata» nomini saqlab qoldi. 1903-yilda Fukuokada tibbiyot universitetiga asos solindi. Keyinchalik u Kyusyu universitetining negiziga aylandi. 1909–1910-yillarda esa ilk tramvaylar qatnay boshladi. Ammo 1920-yillarda shahar aholisi soni jihatidan Nagasaki va Kumamotodan ortda qolardi. 1930-yillarda Fukuokaning siyosiy va iqtisodiy ahamiyati keskin oshdi: u Shimoliy Kyusyu sanoat rayonining asosiy markazlaridan biriga aylandi va shaharda Kyusyu mintaqasi ishlari boʻyicha boshqarma qarorgohi joylashtirildi. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan keyin shaharda markaziy hukumatning mintaqaviy vakolatxonalari hamda butun Kyusyu.

oroli hududida faoliyat yurituvchi moliya va savdo muassasalari jamlandi. 1972-yilda Fukuoka Yaponiyaning hukumat qarori bilan belgilangan shaharlaridan biriga aylandi va tumanlarga boʻlindi.

Iqlimi

Fukuoka iqlimi
Koʻrsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Eng yuqori mutlaq t, °C 20,4 23,8 26,3 30,1 32,3 37,3 38,3 37,7 36,5 33,3 27,5 22,1 38,3
Oʻrtacha maksimal t, °C 9,9 11,1 14,4 19,5 23,8 26,9 30,9 32,1 28,3 23,4 17,8 12,6 20,9
Oʻrtacha harorat, °C 6,6 7,4 10,4 15,1 19,4 23,0 27,2 28,1 24,4 19,2 13,8 8,9 17,0
Oʻrtacha minimal t, °C 3,4 3,9 6,5 11,1 15,5 19,8 24,2 25,0 21,2 15,3 10,1 5,4 13,5
Eng past mutlaq t, °C −6 −8,2 −4,7 −1,4 1,4 4,3 13,8 15,4 7,9 0,4 −2,1 −5,4 −8,2
Yogʻin miqdori (meʼyor), mm 69 72 114 117 144 256 280 172 179 75 85 61 1623

Maʼmuriy boʻlinishi

Fukuoka panoramasi
Fukuoka 7 ta tumanga boʻlingan ((ku)):
Tuman Aholi soni
(1-iyun 2013-yil holatiga)
Maydoni
(km²)
Zichligi
(kishi/km²)
Xigasi-ku (yapon. 東区) 299 384 66,68 4380
Hakata-ku (yapon. 博多区) 221 347 31,47 7030
Tyuo-ku (yapon. 中央区)
(maʼmuriy markaz)
186 558 15,16 12 310
Minami-ku (yapon. 南区) 252 242 30,98 8140
Dzyonan-ku (yapon. 城南区) 129 089 16,02 8060
Savara-ku (yapon. 早良区) 213 828 95,88 2230
Nisi-ku (yapon. 西区) 199 906 83,83 2380

Aholisi

Shahar aholisi 1 517 650 kishini (1-avgust 2014-yil), zichligi esa 4441,47 kishi/km² ni tashkil etadi. 1980-yildan 2005-yilgacha aholi sonining oʻzgarishi:

1980 1 088 588 kishi
1985 1 160 440 kishi
1990 1 237 062 kishi
1995 1 284 795 kishi
2000 1 341 470 kishi
2005 1 401 279 kishi

Ramzlari

Shaharning ramziy daraxti — kofur daraxti, yozgi guli — oʻzgaruvchan gibiskus, qishki guli esa moyli kameliya, dengiz qushi — oddiy chayka, dala qushi esa qizilquloq dehqonchumchuq (Emberiza cioides).

Sport

Fukuokadagi festival, iyul 2012-yil

Fukuokada «Fukuoka Xoks» jamoasi joylashgan boʻlib, u Yaponiyaning yetakchi beysbol klublaridan biridir. Bankrotlik xavfi ostida qolgan va kreditorlar tomonidan qayta tuzilishga majbur qilingan jamoa 2004-yilda avvalgi egalari tomonidan venchur kapital kompaniyasiga sotildi. Xaridor — Softbank Capital.

Fukuokada professional jamoa ham faoliyat yuritadi: futbol klubi — Avispa Fukuoka.

Fukuokada har yili quyidagi sport tadbirlari oʻtkaziladi:

Fukuokada quyidagi sport tadbirlari ham oʻtkazilgan:

Sport jamoalari va ularning arenalari

Klub Sport turi Liga Arena Tashkil etilgan
Kyuden Volteks regbi Top liga Level-5 1951
Koka-Kola Vest Red Sparks regbi Top liga Savayaka Sports Park 1966
Fukuoka Softbank Xoks beysbol NPB Fukuoka Doum 1989 (jamoaning koʻchib kelgan yili, avvalgi manzili — Osaka)
Avispa Fukuoka futbol Jey-liga 2-divizion Level-5 1995 (jamoaning koʻchib kelgan yili, avvalgi manzili — Fudziyeda)
Fukuoka Jey-Anklas ayollar futboli L-liga Level-5 1986
Rayzing Zefir Fukuoka basketbol Bijey-liga Akkion Fukuoka 2007

Taʼlim

Milliy universitetlar

Prefektura universiteti

Xususiy universitetlar

Diqqatga sazovor joylar

Transport

Qardosh shaharlar

Fukuoka bilan qardosh shaharlar quyidagilardir:

Manbalar va adabiyotlar

Havolalar