Fizika tabiatdagi hodisalarni tushunish va tushuntirish uchun matematik va eksperimental usullardan foydalanadi. Bu jarayonda turli fizik miqdorlar qo'llaniladi. Fizik miqdorlar - tabiatdagi hodisalarning xususiyatlarini ifodalash va o'lchash uchun ishlatiladigan kattaliklar. Ushbu maqolada biz fizik miqdorlar nima ekanligini va ular qanday tasniflanishini ko'rib chiqamiz.

Fizik miqdorlarni ikkita asosiy toifaga bo'lish mumkin: skalyar va vektorlar. Skalyar - bu o'z kattaligini faqat son bilan ifodalovchi miqdor. Masalan, uzunlik, massa, harorat va vaqt kabi kattaliklar skalyardir. Uzunlikni 2 metr, massasini 5 kilogramm yoki haroratni 25 daraja sifatida ifodalashimiz mumkin. Skalyar kattaliklarning birliklari bor va bu birliklar o'lchanayotgan fizik miqdorning tabiati bilan belgilanadi.

Yana bir kategoriya, vektorlar, ularning yo'nalishini, shuningdek, kattaligini ifodalovchi miqdorlardir. Tezlik, tezlanish va kuch kabi kattaliklarni vektor kattaliklarga misol qilib keltirish mumkin. Vektor uning kattaligi va yo'nalishini ko'rsatadigan o'q sifatida ifodalanishi mumkin. Misol uchun, biz transport vositasining tezligini 50 km / soat yo'nalishda ifodalashimiz mumkin. Yo'nalishni kattalik birliklari bilan ifodalash uchun vektor birliklari belgilanadi. Masalan, tezlik birligi sifatida "metr/sekund" iborasi ishlatiladi.

Fizik miqdorlarni asosiy va hosila kattaliklarga ham ajratish mumkin. Asosiy miqdorlar - boshqa miqdorga kamaytirilmaydigan va o'z-o'zidan o'lchanadigan miqdorlar. Asosiy miqdorlarga misol sifatida uzunlik, massa, vaqt, elektr toki, harorat va yorug'lik intensivligi kabi miqdorlarni keltirish mumkin. Hosila miqdorlar esa asosiy miqdorlarning birikmasi yoki nisbati natijasida olingan miqdorlardir. Tezlik, tezlanish, energiya, quvvat kabi miqdorlarni hosila kattaliklarga misol qilib keltirish mumkin. Masalan, tezlik - uzunlik va vaqtni bo'lish orqali olingan hosila miqdor.

Asosiy oʻlchov birliklar

Kattalik		Birlik
Nomlanishi	Oʻlcham belgisi	Nomlanishi		Belgilanishi
		Oʻzbekcha	fransuzcha/inglizcha	oʻzbekcha	xalqaro
Uzunlik	L	metr	mètre/metre	m
Massa	M	kilogramm	kilogramme/kilogram	kg
Vaqt	T	soniya	seconde/second	s
Tok kuchi	I	amper	ampère/ampere	A
Termodinamik harorat	Θ	kelvin	kelvin	K
Modda miqdori	N	mol	mole	mol
Yorugʻlik kuchi	J	kandela	candela	kd	cd

Hosil boʻlgan oʻlchov birliklari

Kattaliklar	Oʻlchov birliklar		Belgilanishi		Ifodasi
	oʻzbekcha nomlanishi	xalqaro nomlanishi	oʻzbekcha	xalqaro
Yassi burchak	radian	radian	rad		m·m−1 = 1
Hajmiy burchak	steradian	steradian	sr		m²·m−2 = 1
Harorat (selsiy shkalasi boʻyicha)	Selsiy darajasi	degree Celsius	°C		K
Chastota	Gers	hertz	Gs	Hz	s−1
Kuch	Nyuton	newton	N		kg·m/s²
Energiya	joul	joule	J		N·m = kg·m²/s²
Quvvat	vatt	watt	Vt	W	J/s = kg·m²/s³
Bosim	Paskal	pascal	Pa		N/m² = kg·m−1·s−2
Yorugʻlik oqimi	lumen	lumen	lm		kd·sr
Yorugʻlik	lyuks	lux	lk	lx	lm/m² = kd·sr·m−2
Elektr zaryadi	kulon	coulomb	Kl	C	A·s
Potentsiallar farqi	volt	volt	V		J/Kl = kg·m²·s−3·A−1
Elektr qarshiligi	om	ohm	Om	Ω	V/A = kg·m²·s−3·A−2
Elektr sigʻimi	farad	farad	F		Kl/V = kg−1·m−2·s4·A²
Magnit oqimi	veber	weber	Vb	Wb	kg·m²·s−2·A−1
Magnit induktivligi	tesla	tesla	T		Vb/m² = kg·s−2·A−1
Induktivlik	genri	henry	Gn	H	kg·m²·s−2·A−2
Elektr o'tkazuvchanlik	simens	siemens	Sm		Om−1 = kg−1·m−2·s³A²
Radioaktivlik	bekkerel	becquerel	Bk	Bq	s−1
Kuchaytirilgan doza ionlashgan nurlanish	grey	gray	Gr	Gy	J/kg = m²/s²
Samarali doza ionlashgan nurlanish	zivert	sievert	Zv	Sv	J/kg = m²/s²
Katalizator shiddati	katal	katal	kat		mol·s−1

Fizik miqdorlarning tasnifi tabiatdagi hodisalarni yaxshiroq tushunishga va matematik tarzda ifodalashga yordam beradi. Skalyar va vektor kattaliklar turli xossalarni ifodalash va hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun ishlatiladi. Asosiy va hoslila miqdorlar bizga tabiatdagi hodisalarning murakkab tomonlarini tushunish imkonini beradi. Fizik miqdorlar eksperimentlarda o'lchash, fizik tizimlarni modellashtirish va hodisalarni tahlil qilish uchun ishlatiladigan muhim vositalardir.

Xulosa qilib aytish mumkinki, fizik kattaliklar fizikada asosiy tushuncha va hodisalarni ifodalashda qo‘llaniladigan muhim vositadir. Skalyar va vektorlar kattalik va yo'nalishni ifodalash uchun ishlatiladi, asosiy va hosila miqdorlar esa o'lchash va tahlil qilish jarayonlarida qo'llaniladigan asosiy kategoriyalardir. Tabiatni tushunish va hodisalarni matematik tarzda ifodalashda fizik miqdorlarni tasniflash katta rol o'ynaydi.