
To‘yingan bug‘ — bu bug‘, shu modda bilan dinamik muvozanatda bo‘lib, suyuqlik yoki qattiq jism bilan bir xil tarkibga ega va yopiq tizimda bo‘ladi.
To‘yingan suv bug‘i suv ustida (muz ustida) — suv bug‘i bo‘lib, toza holatdagi suyuq suv yoki muzning tekis yuzasi bilan dinamik muvozanatda turadi yoxud nam gaz tarkibida bo‘ladi.
To‘yingan bug‘ning bosimi (shuningdek, bug‘ elastikligi deb ham ataladi) ushbu modda uchun xos bo‘lgan muayyan qonuniyat asosida haroratga bog‘liq. Tashqi bosim to‘yingan bug‘ bosimidan pastga tushganda, suyuqlikning bug‘lanishi (qaynashi) yoki qattiq moddaning sublimatsiyasi sodir bo‘ladi; tashqi bosim to‘yingan bug‘ bosimidan yuqori bo‘lsa, aksincha, kondensatsiya yoki desublimatsiya. Suv va qattiq fazaga ega bo‘lgan boshqa ko‘plab moddalar uchun suyuqlik hamda qattiq faza yuzasidagi to‘yingan bug‘ bosimlari o‘rtasida sezilarli farq mavjud.
Jadvalda ayrim moddalarning to‘yingan bug‘ bosimi qiymatlari keltirilgan:
| Modda | To‘yingan bug‘ bosimi, mm simob ustuni (20 °C da) |
|---|---|
| Simob | 0,0013 |
| Suv | 17,36 |
| Xloroform | 160,5 |
| Uglerod disulfidi | 198,0 |
| Dietil efir | 442,4 |
| Sulfit kislota (H2SO3) | 2162 (2,84 atm) |
| Xlor | 5798 (7,63 atm) |
| Ammiak | 6384 (8,4 atm) |
| Karbonat angidrid | 44 688 (58,8 atm) |
Fazalararo chegaraning egri sirtidagi to‘yingan bug‘ bosimi
Fazalararo chegaraning egri sirtida to‘yingan bug‘ bosimi tekis sirt ustidagi to‘yingan bug‘ bosimidan farq qiladi; bu farq asosiy egrilik radiuslari qanchalik kichik bo‘lsa, shunchalik katta bo‘ladi. Ushbu og‘ishlar Kelvin tenglamasi bilan ifodalanadi. Masalan, suyuqlikning sferik tomchilari atrofidagi bosim tomchilar qanchalik kichik bo‘lsa, shunchalik yuqori bo‘ladi. Shu sababli mayda tomchilar tezroq bug‘lanadi, modda yirik tomchilarga ko‘chadi va suv tumanida tomchilar asta-sekin yiriklashadi.
Bu hodisa, shuningdek, kvazistatsionar holatda o‘ta to‘yingan bug‘ yoki o‘ta qizigan suyuqlikning kondensatsiya yoki qaynashsiz mavjud bo‘lishini ham tushuntiradi. Bunda kondensatsiya yoki qaynash markazlari — qattiq zarrachalar va ionlar bo‘lmaganda, mayda tomchilar yoki bug‘ pufakchalari hosil bo‘lishi qiyinlashadi.
Adabiyotlar
- Vukolov S. P., Gershun A. L., Mendeleyev D. I. Bug‘, fizika va kimyoda // Brokxauz va Efronning ensiklopedik lug‘ati : 86 jild (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
- Davlatlararo standartlashtirish bo‘yicha RMG 75-2014 tavsiyalari. O‘lchovlar birligini ta’minlash davlat tizimi. Moddalar namligini o‘lchash. Atamalar va ta’riflar. — Moskva: Standartinform, 2015. — iv + 16 b.
Havolalar
- Suv yuzasidagi to‘yingan suv bug‘i bosimining haroratga bog‘liqligi (-40—40 °C).
- Muz yuzasidagi to‘yingan suv bug‘i bosimining haroratga bog‘liqligi (-40—0 °C).
- To‘yingan suv bug‘i bosimi. Onlayn kalkulyator.
- To‘yingan suv bug‘i bosimi. Onlayn kalkulyator.
- Kalkulyator: haroratga qarab to‘yingan bug‘ xossalari jadvali. Bosim mmHg abs, solishtirma hajm m3/kg.