
Muzli iqlim Tundra iqlimi

Qutbiy iqlim — iqlimning Yerning qutbiy hududlariga xos turi bo‘lib, yil davomida havo haroratining manfiy bo‘lishi va yog‘inlarning kamligi (yiliga 100—200 mm) bilan tavsiflanadi. U Arktikada — Shimoliy Muz okeani hududida va Antarktikada hukmron. Eng yumshoq qutbiy iqlim Atlantika sektoridagi Arktikada, eng sovuq va keskin qutbiy iqlim esa Sharqiy Antarktida platosida kuzatiladi. Kyoppen tasnifiga ko‘ra, qutbiy iqlim nafaqat muzli iqlim hududlarini, balki tundra hududlari iqlimini ham.
Arktika iqlimi
Bu hududlarda eng past harorat baʼzan quyidagi darajalargacha tushadi: −57,7 °C — Vrangel orolida, −62 °C — Taymirda (Gremyaka, Imangda), −67 °C — Yamalda (Aksarka), −46,3 °C — Shpitsbergenda. Fevral oyining o‘rtacha harorati Chelyuskin burnida −28,2 °C, iyulda +1,4 °C, yillik o‘rtacha harorat −14,5 °C, eng past harorat esa −48,8 °C. Shimoliy qutbda fevral oyidagi o‘rtacha havo harorati −43 °C ni tashkil etadi; yoz oylarida o‘rtacha havo harorati 0 °C ga yaqinlashsa-da, yillik o‘rtacha harorat manfiy bo‘lib qoladi. Golomyanniy orolida o‘rtacha harorat mayda −9,6 °C, iyunda −1,5 °C, iyulda +0,6 °C, avgustda 0 °C, sentabrda −3,5 °C ni tashkil etadi. Iyul oyidagi o‘rtacha harorat Xeys orolida (bu yerda Krenkel nomidagi observatoriya joylashgan) va Guker orolida +0,7 °C ni tashkil etadi. Dunyodagi eng shimoliy meteorologiya stansiyasi — Krenkel nomidagi observatoriyada mutlaq eng past harorat −44,4 °C, mutlaq eng yuqori harorat esa +10,3 °C. Vize orolida o‘rtacha harorat mayda −9,2 °C, iyunda −1,6 °C, iyulda +0,5 °C, avgustda +0,1 °C, sentabrda −2,8 °C ni tashkil etadi. Aprel va may oylaridan sentabrgacha Arktika hududlari ko‘pincha Shimoliy yarimsharning eng sovuq joylari bo‘ladi[manba 4238 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Arktikaning ulkan hududlari qalin muzliklar bilan qoplangan bo‘lib, ularning umumiy maydoni 2 mln km² dan ortadi. Qutb doirasidan shimolda yil bo‘yi muz qoplab turadigan suv maydoni qishda taxminan 11 mln km², yozda esa 8 mln km² ni tashkil etadi. Bir yillik muzlarning qalinligi taxminan 1—2 m, ko‘p yillik muzlarniki esa 3—4 m. Muz uyumlarining (toroslarning) balandligi 3—5 m bo‘lib, baʼzan 10—15 m ga yetadi. Qutbiy kun va tun yil davomida quyosh issiqligining nihoyatda notekis kelishiga sabab bo‘ladi. Arktikaning janubiy hududlarida radiatsiya balansi musbat bo‘lib, 420—630 Мдж/(м² в год) [10—15 ккал/(см² в год)] ni tashkil etadi. Bu mo‘tadil kengliklardagidan amalda 2—3 baravar kam, Arktika havzasida esa odatda manfiy [issiqlik yo‘qotilishi 85—125 Мдж/(м² в год) yoki 2—3 ккал/(см² в год)]. Yo‘qotilgan issiqlik iliq suv va havo massalarining oqib kelishi hisobiga qoplanadi[manba 4238 kundan beri ko‘rsatilmagan].