Elektr energiyasini o‘lchashning ikki yo‘li bor: biri — tok kuchini (current) o‘lchash bo‘lib, bunda ampermetr (ammeter) ishlatiladi; ikkinchisi — kuchlanishni (voltage) o‘lchash bo‘lib, bunda voltmetr (voltmeter) ishlatiladi. Bu ikkala asbob ham elektr zanjirlarida qo‘llanadi, ammo voltmetr va ampermetr o‘rtasidagi asosiy farq shundaki, ampermetr tok oqimini o‘lchash uchun qulay, voltmetr esa elektr zanjiridagi ikki nuqta orasidagi kuchlanish yoki EYuKni (emf — electromotive force) o‘lchash uchun qulay.
Ampermetr va voltmetr o‘rtasidagi farq
Ampermetr kichik miqdordagi tokni o‘lchash uchun ishlatiladi. U o‘lchanayotgan zanjirga ketma-ket (series) ulanadi, shunda zanjirdagi butun tok undan o‘tadi. Natija odatda milliampyerlarda (mA) ko‘rsatiladi.
Voltmeter esa potensiallar farqini o‘lchash uchun elektr zanjiri (electric circuit)ga parallel (parallel) ulanadi. Ikkala asbobda ham ulanish qutblari bir xil qoida asosida amalga oshiriladi: manfiy (negative) klemma manfiy qutbga, musbat (positive) klemma esa musbat qutbga ulanadi.
| Ampermetr va voltmetr o‘rtasidagi farq | |
|---|---|
| Ampermetr | Voltmeter |
| Tok kuchini o‘lchash uchun ishlatiladi. | Ikki nuqta orasidagi kuchlanishni o‘lchash uchun ishlatiladi. |
| Qarshiligi past bo‘ladi. | Qarshiligi yuqori bo‘ladi. |
| Zanjirga ketma-ket ulanadi va aniqligi yuqoriroq bo‘ladi. | Zanjirga parallel ulanadi va aniqligi pastroq bo‘ladi. |
| Diapazonni (range) o‘zgartirish mumkin emas. | Diapazonni (range) o‘zgartirish mumkin. |
| Ideal ampermetrda qarshilik qiymati 0 ga teng. | Ideal voltmetrda qarshilik qiymati taxminan cheksizlikka (infinity) teng. |
| A belgisi bilan ifodalanadi. | V belgisi bilan ifodalanadi. |
Ko‘p so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Ampermetr nima?
Ampermetr — elektr tokini o‘lchash uchun ishlatiladigan asbob. U zanjirga ketma-ket ulanadi va uning aniqligi yuqoriroq bo‘ladi.
Q2
Voltmeter nima?
Voltmeter — ikki nuqta orasidagi kuchlanishni o‘lchash uchun ishlatiladigan asbob. U zanjirga parallel ulanadi va uning aniqligi pastroq bo‘ladi.
Q3
Kuchlanishga (Voltage) ta’rif bering
Kuchlanish (voltage), elektromotor kuch (electromotive force) deb ham ataladi, bu — birlik zaryadga to‘g‘ri keladigan energiyadir. Boshqacha aytganda, kuchlanish — ikki nuqta orasidagi elektr potensiallar farqidir.
Q4
Tok (Current)ga ta’rif bering.
Tok — elektr zaryadining oqish tezligi (rate of flow). Oddiy qilib aytganda, tok — ma’lum bir nuqtada elektr zaryadi zanjir bo‘ylab qanchalik tez oqayotganini bildiradi.
Q5
Elektr toki (current electricity) nima?
Elektr toki (current electricity) — elektronlarning zanjirning bir qismidan boshqasiga oqib o‘tishi (harakati) sifatida ta’riflanadi.
