Ampermetr (ammeter) va galvanometr (galvanometer) o‘rtasidagi asosiy farq shundaki, ampermetr tokning faqat qiymatini (miqdorini) ko‘rsatadi, galvanometr esa tokning ham yo‘nalishi, ham qiymatini (miqdorini) ko‘rsatadi.
Ampermetr va galvanometr o‘rtasidagi farq
Galvanometr tok oqimi ta’sirida doimiy magnitlar orasida aylanadigan harakatchan g‘altak (moving coil) yordamida og‘adi (strelkasi chetga og‘adi). Tok oqimi bo‘lganda g‘altak og‘ishi yuz beradi. Galvanometrni elektr zanjiri (electric circuit)da unga parallel tarzda qarshilik ulash orqali ampermetrga aylantirish mumkin. Agar unga qarshilik ketma-ket (series) ulangan bo‘lsa, u voltmetr sifatida ishlatilishi mumkin.
Ampermetr tokning miqdorini o‘lchash uchun ishlatiladi. U “amper metr” deb ham ataladi, chunki tokning o‘lchov birligi amper (ampere) hisoblanadi.
| Ampermetr va galvanometr o‘rtasidagi farq | |
|---|---|
| Ampermetr | Galvanometr |
| Elektr zanjirida oqayotgan tokning miqdorini aniqlash uchun ishlatiladigan asbob. | Elektr zanjirida mavjud kichik tokning kuchini va yo‘nalishini aniqlash (sezish) uchun ishlatiladigan asbob. |
| Magnit maydon mavjud bo‘lsa ham, bo‘lmasa ham ishlashi mumkin. | Magnit maydon mavjudligi tufayli ishlaydi. |
| O‘zgaruvchan tok (AC) va doimiy tok (DC)ni ham o‘lchaydi. | Faqat doimiy tok (DC)ni o‘lchaydi. |
| Sezgirligi pastroq. | Sezgirligi yuqoriroq. |
| Aniqligi yuqoriroq. | Aniqligi pastroq. |
| Mexanik ham, elektron ham bo‘lishi mumkin. | Mexanik asbob. |
| Elektr zanjirlarida qo‘llanadi. | Ko‘prik sxemalarida (bridges) va potensometr (potentiometer)larda ishlatiladi. |
Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Galvanometr ampermetr sifatida qanday ishlaydi?
Galvanometr kichik toklarni o‘lchash yoki aniqlash uchun ishlatiladi. Biroq galvanometrni ampermetrga aylantirish orqali katta toklarni ham aniqlash mumkin. Galvanometrni ampermetrga aylantirish uchun “shunt” qarshilik (shunt resistance) deb ataladigan kichik qarshilik galvanometrga parallel ulanadi.
Q2
Shunt qarshilik (shunt resistance) nima?
Qarshilik qiymati juda kichik bo‘lgan rezistor shunt qarshilik deb ataladi. Shunt rezistorda ishlatiladigan material past harorat koeffitsiyentli qarshilikka (low temperature coefficient resistance) ega materialdan tayyorlanadi.
Q3
Kamaytirish koeffitsiyenti (reduction factor) nima?
Kamaytirish koeffitsiyenti tangent galvanometr (tangent galvanometer)da qo‘llaniladi va u galvanometrdan shunday tok o‘tkazilganda 45o og‘ish hosil bo‘lishi uchun kerak bo‘ladigan tok qiymatiga teng. Kamaytirish koeffitsiyenti K harfi bilan belgilanadi va amperda o‘lchanadi.
Q4
Nega ampermetrning qarshiligi kichik qiymatda saqlanadi?
Ampermetrning qarshiligi kichik saqlanadi, chunki qarshilik katta bo‘lsa, zanjirdan o‘tadigan tok kamayib ketadi. Shuning uchun u past qiymatlarda ushlab turiladi.
Q5
Nega ampermetr doimo ketma-ket ulanadi?
Ampermetr doimo ketma-ket ulanadi, chunki uning ichki qarshiligi kichik bo‘ladi. Agar ampermetr parallel ulansa, qisqa tutashuv (short circuit) yuz berish ehtimoli yuqori bo‘ladi.
