Yutilish spektri — moddaning yutilish ko‘rsatkichi nurlanishning to‘lqin uzunligiga (yoki chastotasiga, to‘lqin soniga, kvant energiyasiga va hokazolarga) qanday bog‘liqligini ifodalaydi. Bu bog‘liqlik moddadagi mumkin bo‘lgan energetik o‘tishlar bilan belgilanadi. Har xil moddalarning yutilish spektrlari turlicha bo‘ladi.
Yutilish spektrlarini o‘lchashda oq yorug‘lik manbalaridan ham, monoxromatik nurlanish manbalaridan ham foydalanish mumkin.
Deyarli erkin atomlar va molekulalar mavjud bo‘lgan siyrak gazlarda optik yutilish spektri alohida spektral chiziqlardan tashkil topadi va chiziqli spektr deb ataladi.
Chiziqli optik spektrlardagi yutilish chiziqlarini Quyosh spektrida ilk bor 1802-yilda Vollaston kuzatgan, ammo u bu kashfiyotning ahamiyatini yetarlicha anglamagan. Shu bois bu chiziqlar boshqa olim — Fraungofer sharafiga nomlangan. U ularni 1814—1815-yillarda batafsil o‘rgangan.
Turli moddalarning yutilish spektrlari har xil bo‘lgani uchun spektroskopik usullar yordamida moddaning tarkibini aniqlash mumkin. Qattiq moddalarning yutilish spektrlari uzluksiz bo‘ladi, biroq ayrim hollarda alohida chiziqlar ham uchraydi.
Yarimo‘tkazgichlar
Yutilish spektrlari yordamida optik yutilish chegarasiga qarab taqiqlangan zona kengligini yarimo‘tkazgichda aniqlash mumkin.
Yarimo‘tkazgichlarda kuzatiladigan quyidagi yorug‘lik yutilish turlari qattiq jismning (zona tuzilishi va holatlar zichligi) hamda kvazizarralar xossalarini o‘rganishda muhim rol o‘ynaydi:
- zona–zona optik o‘tishlari;
- zona–aralashma optik o‘tishlari;
- aralashmalar orasidagi optik o‘tishlar;
- erkin zaryad tashuvchilarda yutilish (bu hodisa metallarga ham xos);
- eksiton yutilish chiziqlari;
- yutilish jarayoniga fononlar va boshqa kvazizarralarning jalb etilishi.
