Yerosti suvlari

1. Suvli qatlam 2. Yarim o‘tkazuvchan qatlam 3. Grunt suvlari sathidan yuqoridagi grunt 4. Grunt suvlari sathi 5. Bosimli suvli qatlam 6. Bosimsiz suvli qatlam 7. Chuqur quduq 8. Sayoz quduq 9. Artezian qudug‘i

Yer osti suvlari — suvlar bo‘lib, tog‘ jinslari orasida, Yer po‘stining yuqori qismida suyuq, qattiq va gazsimon holatda uchraydi.

Tasnifi

Yer osti suvlari joylashish sharoitiga ko‘ra bir necha turga bo‘linadi:

Tuproq suvlari tuproq zarrachalari orasidagi bo‘shliqlarning bir qismini to‘ldiradi; ular erkin (gravitatsion), ya’ni tortishish kuchi ta’sirida harakatlanuvchi yoki molekulyar kuchlar ta’sirida ushlanib turuvchi bog‘langan holatda bo‘lishi mumkin.

Grunt suvlari — bu suvli qatlam bo‘lib, u yer yuzasidan hisoblaganda birinchi suv o‘tkazmaydigan qatlam ustida joylashadi. Yer yuzasiga yaqin joylashgani sababli grunt suvlari sathi yil fasllariga qarab sezilarli o‘zgaradi: yog‘ingarchilikdan keyin yoki qor eriganda ko‘tariladi, qurg‘oqchilik davrida esa pasayadi. Qattiq qishlarda grunt suvlari muzlab qolishi mumkin. Bu suvlar ko‘proq ifloslanishga.

Qatlamlararo suvlar — ikki suv o‘tkazmaydigan qatlam orasida joylashgan, pastroqda yotuvchi suvli qatlamlardir. Grunt suvlaridan farqli ravishda, qatlamlararo suvlar sathi ancha barqaror bo‘lib, vaqt o‘tishi bilan kamroq o‘zgaradi. Qatlamlararo suvlar grunt suvlariga qaraganda tozaroq bo‘ladi. Bosimli qatlamlararo suvlar suvli qatlamni to‘liq to‘ldiradi va bosim ostida bo‘ladi. Botiq tektonik tuzilmalarda joylashgan qatlamlardagi barcha suvlar bosimga ega bo‘ladi.

Suvli qatlamlarda harakatlanish sharoitiga ko‘ra, bo‘shoq (qumli, shag‘alli va mayda toshli) qatlamlarda hamda darz ketgan qattiq tog‘ jinslarida aylanib yuradigan yer osti suvlari farqlanadi.

Suvni o‘zida saqlovchi tog‘ jinslarining joylashuvi va bo‘shliqlar xususiyatiga qarab, yer osti suvlari quyidagilarga bo‘linadi:

Yer osti suvlari zaxiralari

Yer osti suvlari — suv resurslarining Yerdagi bir qismi; yer osti suvlarining umumiy zaxirasi 60 mln km³ dan ortiq. Yer osti suvlari foydali qazilma sifatida qaraladi.

Yer osti suvlarini qidirish usullari

Adabiyotlar

Katta rus ensiklopediyasidan:

Havolalar