Suv yig‘ilish havzasi nima

Daryo havzasining sxematik tasviri. Ko‘k chiziqlar bilan suv oqimlari, jigarrang punktir chiziq bilan esa havza chegarasi (suvayirg‘ich).

Suv yig‘ilish havzasi (shuningdek, suv yig‘ilish maydoni, suv yig‘ilishi, havza) — hudud bo‘lib, uning yuzasidagi barcha yer usti va yer osti suvlari shu suv havzasiga yoki suv oqimiga, jumladan, uning turli irmoqlariga. Ko‘pincha daryo havzalari nazarda tutiladi.

Tavsifi

Har bir suv obyektining havzasi yer usti va yer osti suv yig‘ilish maydonlarini o‘z ichiga oladi. Yer usti suv yig‘ilish maydoni — suvlar shu daryo tizimiga yoki muayyan daryoga oqib tushadigan yer yuzasi qismidir. Yer osti suv yig‘ilish maydoni suv daryo tarmog‘iga kelib qo‘shiladigan bo‘shoq yotqiziqlar qatlamlaridan tashkil topadi. Odatda, yer usti va yer osti suv yig‘ilish maydonlari bir-biriga mos kelmaydi. Biroq yer osti suv yig‘ilish maydoni chegarasini amalda aniqlash juda qiyin bo‘lgani sababli, daryo havzasining kattaligi faqat yer usti suv yig‘ilish maydoni bo‘yicha belgilanadi.

Havza kattaligi va yer usti suv yig‘ilish maydoni o‘lchamlarini shartli ravishda bir xil deb olish natijasida yuzaga keladigan xatolar faqat kichik daryo va ko‘llarda, shuningdek, qo‘shni havzalar o‘rtasida yaxshi suv almashinuvini ta’minlaydigan geologik sharoitlarda oqadigan yirikroq daryolarda (masalan, karst). Ayrim suv obyektlari havzalari o‘rtasidagi chegara suvayirg‘ichlar bo‘ylab o‘tadi.

Havzalar oqimli va oqimsiz. Oqimsiz hududlar deb, daryo havzalari orqali okeanga tutashmaydigan materik ichkarisidagi oqim hududlariga aytiladi. Havzalarning shakli va o‘lchamlari turlicha bo‘lib, hududning geografik joylashuvi, relyefi va geologik tuzilishiga bog‘liq. Daryolarning irmoqlari o‘z kichik havzalariga ega; ularning umumiy yig‘indisi bosh daryo havzasi maydonini tashkil etadi.

Dunyoning asosiy suv yig‘ilish havzalari

Shartli belgilar:

Eng yirik daryo havzalari

Suv yig‘ilish maydoni eng katta bo‘lgan daryo havzasi — Amazonka daryosi havzasi, keyingi o‘rinlarda Kongo daryosi havzasi va Missisipi daryosi havzasi. Suv oqimi hajmi bo‘yicha ham birinchi o‘rinda Amazonka turadi, undan keyin Kongo daryosi havzasi keladi, uchinchi o‘rinni esa Gang daryosi havzasi.

Adabiyotlar