| Yanszi | |
|---|---|
| xitoycha, soddalashtirilgan 长江 | |
| | |
| Xususiyatlari | |
| Uzunligi | 6300 km |
| Havzasi | 1 808 500 km² |
| Suv sarfi | 31 900 m3/s |
| Daryo o‘zani | |
| Boshlanish joyi | |
| • Joylashuvi | Tibet |
| • Koordinatalari | 33°26′39″ sh. k. 90°56′10″ sh. u.HGYaO |
| Quyilish joyi | Sharqiy Xitoy dengizi |
| • Balandligi | 0 m |
| • Koordinatalari | 31°23′37″ sh. k. 121°58′59″ sh. u.HGYaO |
| Joylashuvi | |
| Suv tizimi | Sharqiy Xitoy dengizi |
|
|
|
| Mamlakat | |
| Hududlar | Sinxay, Gansu, Tibet muxtor rayoni, Sichuan, Yunnan, Chunsin, Xubey, Xunan, Szyansi, Anxoy, Szyansu, Shanxay |
|
|
|
Yanszi (xitoycha an’anaviy 長江, soddalashtirilgan 长江, pinyin Cháng Jiāng, Palladiy tizimida Chanszyan fayl haqida — «Uzun daryo»; quyi oqimida tarixan yana xitoycha an’anaviy 揚子江, soddalashtirilgan 扬子江, pinyin Yángzǐ Jiāng, Palladiy tizimida Yanszitszyan fayl haqida; eskirgan yozilishlari: Yan-szi-szyan, Yantsekiang) — eng uzun va eng sersuv daryo sifatida Yevrosiyoda tanilgan; dunyoda suv miqdori bo‘yicha uchinchi va uzunligi bo‘yicha to‘rtinchi o‘rinda turadi. Daryo Xitoy hududidan oqib o‘tadi, uzunligi taxminan 6300 km (shu bilan birga, dunyoda faqat bitta davlat hududidan oqib o‘tadigan eng uzun daryodir), havzasining maydoni esa 1 808 500 km². Sharqiy Xitoy dengiziga quyiladi.
Yanszi havzasi Xitoy hududining taxminan beshdan bir qismini egallaydi va unda mamlakat aholisining uchdan bir qismiga yaqini yashaydi. Xuanxe bilan bir qatorda Yanszi Xitoyning tarixi, madaniyati va iqtisodiyoti uchun eng muhim daryolardan biridir. Rivojlangan Yanszi deltasi hududida mamlakat yalpi ichki mahsulotining 20 % gacha qismi ishlab chiqariladi (Xitoy YIMi). Yanszi daryosidagi «Uch dara» GESi dunyodagi eng yirik gidroelektr stansiya hisoblanadi. Daryo Xitoyning shimoli va janubi o‘rtasidagi muhim tabiiy hamda madaniy chegaradir.
Yanszi turli xil ekotizimlar orqali oqib o‘tadi va bir qancha endemik hamda yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlarning yashash muhitidir. Ular orasida Xitoy daryo delfinlari (ehtimol, allaqachon qirilib ketgan), Xitoy alligatorlari va Koreya bakralari ham bor. Hozirda daryoning ayrim qismlari qo‘riqlanadigan tabiiy hududlar sifatida muhofaza qilinadi. Daryoning Yunnan provinsiyasi g‘arbidagi chuqur daralardan oqib o‘tadigan qismi «Uch parallel daryo» milliy bog‘ining bir qismi; bu hudud quyidagi xalqaro ro‘yxatga kiritilgan: Jahon merosi (YUNESKO).
Yanszi daryosida yo‘qolib ketish arafasidagi ikki tur yashaydi: Xitoy alligatori va Xitoy eshkakburun balig‘i (2020-yilda qirilib ketgan deb e’tirof etilgan). Yanszi deltasi — alligatorlar AQSHdan tashqarida yashaydigan yagona hududdir.
Xitoy aholisi Yanszini hurmat bilan «ona daryo» deb ataydi (xitoycha soddalashtirilgan 母亲河, pinyin mǔqīnhé). Xitoy tilida «Yanszining keyingi to‘lqini oldingi to‘lqinni suradi» degan ibora ham mavjud (xitoycha soddalashtirilgan 长江后浪推前浪, pinyin Cháng Jiāng hòulàng tuī qiánlàng). Bu ibora eski narsaning o‘rnini yangisi egallashi orqali inson yoki biror obyektning doimiy o‘zgarishini obrazli tarzda ifodalaydi.
Etimologiyasi
Xitoyning o‘zida Yanszi daryosining hozirgi standart nomi «Chanszyan» (长江) bo‘lib, so‘zma-so‘z «Uzun daryo» degan ma’noni bildiradi. Qadimda u (yoki «Shi szin» davrida uning o‘rta oqimi) shunchaki «Szyan» (江) deb atalgan. Hozir «szyan» (江) so‘zi oddiygina «daryo» degan ma’noni anglatadi va ko‘plab yirik daryolar nomining tarkibiy qismi sifatida ishlatiladi (masalan, «Xeylunszyan» — «Qora ajdar daryosi», ya’ni Amur).
daryosining xitoycha nomi). Yevropa tillarida, jumladan, rus tilida keng tarqalgan «Yanszi» nomi (turli tillarda har xil shaklda, masalan, inglizcha Yangtze) Yevropa adabiyotida allaqachon Matteo Richchi kitobida uchraydi. U daryoning quyi oqimida ishlatilgan qadimgi Yanszi(szyan) (扬子(江)) nomidan kelib chiqqan. Hozir Xitoyda bu nom asosan «badiiy» kontekstda, masalan, Yanchjou shahridagi kompaniyalar nomlarida yoki Nankin shahrida chiqadigan «Yanszi Vanbao[xitoycha]» («Yanszi oqshomi») gazetasi nomida uchraydi.
Daryoning yuqori oqimidagi qismlari hozirgacha alohida nomlar bilan ataladi. Jumladan, Sichuan va Yunnanda Minszyan daryosi qo‘shiladigan joydan ( Ibin shahri yaqinidan) yuqorida daryo Szinshaszyan (金沙江), ya’ni «Oltin qum daryosi» deb ataladi; undan yuqoriroqda, Sinxay provinsiyasida Tunsyanxe (通天河), so‘zma-so‘z «osmondan o‘tuvchi daryo» deb yuritiladi. Eng yuqori oqimi esa Sinxayning janubi-g‘arbiy qismidagi Tangla tog‘larida Totoxe yoki Ulan-Muren nomi bilan ma’lum (har ikkisi mo‘g‘ul tilidan kelib chiqqan va «qizil daryo» degan ma’noni bildiradi). Tibet tilida Tunsyanxe Ji-Chu (Drichu; Prjevalskiy asarlarida Di-chu) deb ataladi.
XIX asr manbalarida Totoxe ko‘pincha Mur-Usu (Murus) nomi bilan tilga olingan. O‘sha davr Yevropa adabiyotida Yanszi suvi loyqa bo‘lishiga qaramay, butun daryo «Moviy daryo» (lotincha Flumen Caeruleum) deb ham atalgan. Ehtimol, bu nom Sariq daryodan.
farqlash uchun ishlatilgan. (Biroq ayrim mualliflar Blue River nomini Yanszining faqat Sichuandagi irmog‘i — Minszyan daryosiga nisbatan qo‘llagan. Bunga ushbu mintaqadagi norasmiy «Sins huy» 清水 — «Tiniq suv» nomi asos bo‘lgan.)
Geografiyasi

Yanszining boshlanish joyi Geladandun Tangla tog‘ining g‘arbida, Tibet yassitog‘ligining sharqiy qismida, dengiz sathidan taxminan 5600 m balandlikda joylashgan. Yuqori oqimida Szinshaszyan deb ataladigan daryo Sinxay provinsiyasining janubiy hududlaridan oqib o‘tadi, so‘ng janubga burilib, chuqur vodiy orqali Yunnan provinsiyasiga yetib boradi. Sino-Tibet tog‘larida joylashgan ushbu vodiyda balandlikning asosiy pasayishi — 5 ming metrdan 1 ming metrgacha — ro‘y beradi. Bu yerda daryo bir necha bor yo‘nalishini o‘zgartirib, Yo‘lbars sakrashi darasi.
kabi chuqur daralarni hosil qiladi. Daryo kemalari qatnovi Yunnan provinsiyasidagi Shuyfu shahar tumanidan boshlanadi. Daryoning Ibin shahar okrugi yaqinidagi, Sichuan botig‘iga kirish qismida balandligi 305 metrgacha pasayadi, Chunsin shahri yaqinida esa daryo dengiz sathidan 192 m balandlikda oqadi. Sichuan botig‘idan oqib o‘tarkan, Yanszi yirik Minszyan va Szyalinszyan irmoqlarini o‘ziga qo‘shib oladi; ular daryoning suv hajmini sezilarli oshiradi. Chunsindan 320 km naridagi Ichanggacha bo‘lgan qismda Yanszi balandligi 40 m gacha pasayadi va go‘zalligi hamda kemalar qatnovi murakkabligi bilan mashhur chuqur daralardan oqib o‘tadi. Keyin Ushan tog‘laridan o‘tib, daryo Chunsin va Xubey hududlari orasidagi tabiiy chegarani hosil qiladi hamda mashhur «Uch dara» («Sansya») daralarini vujudga keltiradi. Bu hududda dunyodagi eng yirik gidroenergetika inshooti — «Sansya».

«Uch dara» kanyonidan chiqib, Yanszi Szyanxan tekisligiga, Xubeyning markaziy va sharqiy qismiga chiqadi. Bu yerda unga ko‘plab ko‘llarning suvlari qo‘shiladi. Ularning eng kattasi — Duntinhu ko‘li Xunan va Xubey provinsiyalari chegarasida joylashgan. Xubey ma’muriy markazi — Uxan shahrida Yanszi o‘zining eng yirik irmog‘i — Xanshuy.
daryosi bilan qo‘shiladi. Szyansi provinsiyasining shimolida Yanszi Xitoydagi eng yirik chuchuk suvli Poyanxu ko‘lining suvlarini qabul qiladi. So‘ng daryo Anxoy va Szyansu provinsiyalari orqali oqib o‘tib, nihoyat Sharqiy Xitoy dengiziga aynan Shanxay yaqinida quyiladi. Yanszining quyi oqimi Buyuk Xitoy tekisligining janubiy qismidan o‘tadi. Bu yerda daryo ko‘pincha tarmoqlarga bo‘linadi, asosiy o‘zanning kengligi esa 2 km va undan ortiqni tashkil qiladi. Bu yerda chuqurlik 30—40 m[manba 1753 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Daryo Sharqiy Xitoy dengiziga quyilgan joyda katta delta hosil qiladi. Uning maydoni taxminan 11 ming km², uzunligi esa taxminan 100 km. Deltadagi suv qalqishining balandligi 4,5 m gacha yetadi; daryo oqimi kamaygan davrlarda qalqish ta’siri Datun gidrologik postigacha boradi.
Xitoyning eng yirik beshta chuchuk suvli ko‘lidan to‘rttasining suvi Yansziga oqib tushadi.
Tavsifi

O‘rtacha suv sarfi quyilish joyi yaqinida soniyasiga taxminan 34 ming m³ ni tashkil etadi, yillik oqim hajmi esa 1070 km³ deb baholanadi[manba 2982 kundan beri ko‘rsatilmagan] (dunyoda 4-o‘rin). Yanszi bilan oqib keladigan qattiq cho‘kindilar miqdori yiliga 280 mln tonnadan oshadi. Natijada delta tez o‘sib, o‘rtacha 1 km ga kengayishi uchun 35–40 yil yetadi. Suvda aralashmalar ko‘p bo‘lishi daryo suvining sarg‘ish tusini ham izohlaydi.
Daryoning suv rejimi mussonlarga bog‘liq. Ilgari yozda Sichuan botig‘ida suv sathi 20 m, tekislikdagi qismlarda esa 10–15 m gacha ko‘tarilgan. Dengizdagi suv qalqishi daryoning quyilish joyidan 700 km ichkarigacha ( Szyuszyan shahrigacha) tarqaladi. O‘tmishda bir necha bor sodir bo‘lgan vayronkor toshqinlardan himoyalanish uchun umumiy uzunligi 2,7 ming km dan ortiq to‘g‘onlar tizimi qurilgan. Toshqinlarning kuchini ma’lum darajada Poyanxu va Duntinhu ko‘llari ham kamaytiradi, chunki ular Yanszining toshqin suvlaridan juda katta miqdorini qabul qiladi. 1870, 1896, 1931, 1949, 1954, 1998, 2010 va 2016 yillarda kuchli toshqinlar yuz bergan.
Daryo suvlari sug‘orish uchun, ayniqsa Sichuan botig‘i va quyi oqimdagi sholi dalalarida keng foydalaniladi.
Yanszi Xitoyning asosiy suv transporti yo‘lidir. Kema qatnoviga yaroqli qismi Sino-Tibet tog‘lari etagidan boshlanib, Sharqiy Xitoy dengizigacha 2850 km davom etadi. Suv sig‘imi 10 ming tonnagacha bo‘lgan dengiz kemalari Uxan shahrigacha ko‘tarila oladi. Yanszi havzasidagi suv yo‘llarining umumiy uzunligi 17 ming km dan oshadi. Daryo dunyodagi eng serqatnov suv transporti yo‘llaridan biridir. 2005-yilda yuk tashish hajmi 795 mln tonnaga yetgan.
Xitoy qirg‘oqlari bo‘ylab Buyuk kanal joylashgan bo‘lib, u Yanszini Xuanxe bilan bog‘laydi. Bundan tashqari, Xitoy 2002-yildan boshlab suvni janubdan shimolga yo‘naltirish loyihasini amalga oshirishga kirishdi. U Yanszi havzasidan Xuanxe havzasiga suv uzatishni ko‘zda tutadi.
O‘rtacha yillik oqim
Daryo oqimi 64 yil davomida (1923—1986) uning Sharqiy Xitoy dengiziga quyilish joyidan taxminan 511 km uzoqlikdagi Datun shahrida o‘lchangan.
Ushbu davrda Datunda kuzatilgan o‘rtacha yillik suv sarfi 28 811 m³/s ni, havza maydoni esa 1 712 673 km² ni tashkil qilgan. Bu hudud daryo suv yig‘ish havzasi umumiy maydonining 95 foizdan ortig‘ini tashkil etadi. Shuning uchun bu nuqtadagi oqim daryoning dengizga quyilish joyidagi yakuniy oqimidan unchalik farq qilmaydi. O‘rtacha yillik oqimning yarmidan ko‘pi iyundan sentyabrgacha bo‘lgan davrga to‘g‘ri kelgan. XX asrdagi o‘rtacha yillik oqim hajmi Katta Rossiya ensiklopediyasida 900 km³, muallaq cho‘kindilar oqimi esa yiliga 350—500 mln tonna deb baholangan.
Shu tariqa, daryo havzasidagi o‘rtacha yog‘in miqdori yiliga 531 millimetrga yetadi.

Ushbu uzoq kuzatuv davrida Datun shahrida qayd etilgan eng yuqori suv sarfi 84 200 m³/s, eng past suv sarfi esa 1110 m³/s bo‘lgan.
Hayvonot dunyosi
1950-yillarda shaharlarning tez sur’atlarda rivojlanishi, to‘g‘onlar qurilishi, haddan tashqari ko‘p baliq ovlanishi va atrof-muhitning ifloslanishi tufayli daryodagi suv sifati ancha yomonlashib, biologik xilma-xillik inqirozi boshlangan. Bu endemik turlar, jumladan, Xitoy daryo delfini, Xitoy eshkakburun balig‘i va yana 135 turdagi baliqning yo‘qolib ketishiga olib kelgan. Muhofaza etiladigan hududlarning tashkil qilinishi va suv sifatini yaxshilashga 300 mlrd dollar ajratilishi yetarli natija bermagan.
2020-yil yanvar oyida Xitoy hukumati Yanszi daryosi havzasidagi 332 ta tabiatni muhofaza qilish hududida baliq ovlashni butunlay taqiqladi.
1-yanvar 2021-yilda Xitoy Xalq Respublikasida daryoning asosiy o‘zani va yirik irmoqlarida baliq ovlashga 10 yillik taqiq joriy etildi. Ushbu daryo havzasida yashovchi baliq turlarining rasmiy monitoringi ma’lumotlariga ko‘ra, 2021–2024-yillarda 344 turdagi baliq qayd etilgan. Bu ko‘rsatkich 36 turga ko‘proq: 2017–2020-yillarda bundan kamroq tur qayd etilgan. Biroq tarixiy eng yuqori ko‘rsatkich — 443 turga hali yetilmagan.
2018–2023-yillar ma’lumotlari tahlili daryodagi baliqlarning umumiy massasi ikki baravar oshganini, turlar soni esa 13 % ga ko‘payganini ko‘rsatdi. Qora va oq Amur leshi[inglizcha]Olimlar yo‘qolib ketish xavfi eng yuqori bo‘lgan ayrim baliq turlari populyatsiyasi tiklanayotganini qayd etdi. Bunday turlar orasida Koreya bakrasi, Xitoy chukuchani[inglizcha] va nayburun baliq[inglizcha].
Daryoda yashaydigan Yanszi qanotsiz dengiz cho‘chqasi soni 445 boshdan (2017-yil) 595 boshgacha (2022-yil) ko‘paygan. Baliq ovlash taqiqi nafaqat ozuqa zaxiralarini oshirgan, balki baliq ovlovchi kemalar bilan to‘qnashish oqibatida halok bo‘lish xavfini hamda ularning vintlari shovqinidan yuzaga keladigan stressni kamaytirgan.
Tarixiy ma’lumotlar
Yanszining quyi oqimi sohillarida Janubiy Xitoy sivilizatsiyasi paydo bo‘lgan. Uch dara hududida bundan 27 ming yil avvalgi inson faoliyati izlari topilgan. Bahor va kuz davrida Yanszining g‘arbiy qismida Shu podsholigi, daryoning markaziy qismida Chu podsholigi, quyi oqimida esa U va Yue podsholiklari joylashgan. O‘sha davrda Xuanxe daryosi hududi boyroq va rivojlanganroq bo‘lgan bo‘lsa-da, Yanszi atrofidagi yumshoq iqlim dehqonchilik uchun qulay edi.
Xitoyda Xan sulolasi davridan Yanszi mintaqasining iqtisodiy ahamiyati orta boshladi. Chendu shahrining shimoli-g‘arbida irrigatsiya tizimlarining (jumladan, mashhur Dutszyanyan tizimining) barpo etilishi shu davrda dehqonchilik samaradorligini oshirdi.
Milodiy I asrda Yanszi va Xuayxe daryolari orasidagi vodiyga imperator U-di tomonidan auvyet qabilalari.
ko‘chirib yuborilgan. Tarix davomida Yanszidan o‘tish qiyin bo‘lgani sababli u bir necha bor Shimoliy va Janubiy Xitoy o‘rtasidagi chegaraga aylangan. Daryo bo‘yida ko‘plab janglar, jumladan, mashhur Qizil qoyalar jangi milodiy 208-yilda Uch podsholik davrida.
16-oktyabr 1926-yilda Yanszi daryosida, Klukiang yaqinida Xitoy transport kemasi portlab ketgan; fojia oqibatida 1200 dan ortiq kishi halok bo‘lgan.
To‘g‘onlar

2013-yil holatiga ko‘ra, Yanszi daryosida ikkita to‘g‘on bor edi: «Uch dara» (Sansya) va «Geszhouba». Uchinchi «Silodu» to‘g‘oni o‘sha vaqtda qurilayotgan edi. Yana uchta to‘g‘on loyihalashtirish bosqichida bo‘lgan.
Irmoqlari
Yanszi havzasining asosiy irmoqlari ro‘yxati:
Yanszi bo‘yidagi yirik shaharlar
Ko‘priklar va tunnellar

1957-yilgacha daryoning Ibin shahridan Shanxay shahrigacha bo‘lgan butun qismida birorta ham ko‘prik bo‘lmagan. Bir necha ming yil mobaynida Yanszidan o‘tishning yagona yo‘li parom qatnovi bo‘lib kelgan. Ba’zi hollarda bunday safar ancha xavfli bo‘lgan. Bunga, xususan, «Chjunanlun» paromi halokati misol bo‘ladi: 15-oktyabr 1945-yilda yuz bergan bu falokatda 800 dan ortiq kishi vafot etgan.
Shunday qilib, daryo uzoq vaqt davomida shimoliy va janubiy Xitoyni ajratib turuvchi jiddiy geografik to‘siq bo‘lgan. XX asrning birinchi yarmida Pekin shahridan Guanchjou yoki Shanxay shahriga poyezdda ketayotgan yo‘lovchilar poyezddan tushib, Yanszidan paromda o‘tishga, so‘ng manzilga boradigan boshqa poyezdga o‘tirishga majbur bo‘lgan.

1949-yilda Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topgach, sovet muhandislari Uxan shahrida temiryo‘l va avtomobil qatnovi alohida tashkil etilgan qo‘shma ko‘prik o‘tish joyini loyihalash va qurishga yordam berdi. U 1955–1957-yillarda barpo etildi va Yanszi ustidagi birinchi ko‘prik bo‘ldi. Daryo ustidagi ikkinchi ko‘prik — temiryo‘l ko‘prigi — oqim bo‘ylab yuqoriroqda, Chunsin shahrida, 1959-yilda qurildi. Quyi oqimda esa keyinchalik yana bir qo‘shma ko‘prik Nankin shahrida paydo bo‘ldi. Uning qurilishi 1968-yilda, Sovet Ittifoqi va Xitoy o‘rtasidagi kelishmovchilik tufayli, chetdan ko‘maksiz yakunlandi. Bundan tashqari, temiryo‘l va avtomobil ko‘priklari Chjichen va Chunsin shaharlarida daryoning ikki sohilini bog‘ladi (tegishlicha 1971 va 1980-yillarda).
1980-yillarda yangi ko‘priklar qurilishi sekinlashdi va faqat oradan o‘n yil o‘tib qayta jonlandi. XXI asr boshigacha Szyuszyan (1992) ko‘prigi, shuningdek, Uxandagi ikkinchi ko‘prik qurilgan edi. 2005-yilga kelib Yanszi ustidan jami 56 ta ko‘prik va bitta tunnel o‘tgan bo‘lsa, 2015-yilga kelib ko‘priklar soni 81 taga, tunnellar soni 5 taga yetdi. Daryo ustidan dunyodagi eng uzun osma va vantli ko‘priklarning bir qanchasi qurilgan: Szyanyin (1385 metr, 1999-yilda ochilgan), Junyan (1490 metr, 2005-yilda ochilgan), Yanlo (1280 metr, 2007-yilda ochilgan), Sutun (1088 metr, 2008-yilda ochilgan), In‘uchjou (3420 metr, 2014-yilda ochilgan). Keyingi yillarda ham qurilish faol davom etmoqda: birgina Uxan shahrida daryoning ikki sohili hozir sakkizta ko‘prik va ikkita metro tunneli.
bilan bog‘langan.
- Yanszini boshlanish joyidan boshlab suzib o‘tishga urinishlar 1985-yilda xitoylik kayakchi Yao Maoshuning yakka ekspeditsiyasi bilan boshlandi. Taxminlarga ko‘ra, Yao Yuyshu shahri yaqinidagi Yanszining ilk murakkab ostonasida halok bo‘lgan; uning jasadi topilmagan.
- 1986-yilda amerikalik Ken Uorren boshchiligida, xitoylik sportchilarning ramziy ishtirokida katta ekspeditsiya o‘tkazildi. Ken Uorren ham yo‘lni Shimoliy Tibet platosidagi daryo boshlanish joyidan boshladi. Safarning boshidayoq asosiy ishtirokchilardan birining balandlik kasalligi tufayli vafot etishi, shuningdek, jamoa ichidagi ziddiyatlar ekspeditsiyani qiyinlashtirdi. Shunga qaramay, jamoa Yanszi bo‘ylab 1500 mil masofani, jumladan, mashhur Yo‘lbars sakrashi darasini bosib o‘tishga muvaffaq bo‘ldi. Ekspeditsiya natijalariga asoslanib «Riding the Dragon’s Back — The Race to Raft the Upper Yangtze» («Ajdar belida sayohat — Yanszining yuqori oqimidan salda o‘tish poygasi») kitobi yozildi.
- 1986-yilda Yanszining ilgari o‘tilmagan asosiy qismlaridan birinchi marta suzib o‘tish yakunlandi. Daryoning ayrim qismlari va yirik irmoqlaridan suzib o‘tish ekspeditsiyalari hozirgacha davom etmoqda. Bu haqdagi eng to‘liq ma’lumotlarni Xitoy Tibetidagi daryolardan ilk bor suzib o‘tish holatlarini ro‘yxatga oluvchi saytdan topish mumkin.
Suzib o‘tishlar
- Rais Mao Szedun Yanszi daryosida bir necha marta suzgan. Mao Szedunning «Suzish» (水调歌头·游泳) she’ri uning birinchi suzishidan so‘ng 1956-yilda yozilgan. Bu ilk suzish Mao tomonidan Yanszi daryosidan amalga oshirilgan. 1966-yilga kelib u daryoni 42 marta suzib kesib o‘tgan; eng mashhuri 16-iyul 1966-yilda bo‘lib o‘tgan. Shu sana Xitoyda Milliy suzish kuni sifatida nishonlanadi. Time jurnalida ta’kidlanishicha, 16-iyul 1966-yildagi suzish Xitoydagi Madaniy inqilobning.
- boshlanishiga ishora bo‘lgan. 2004-yilda Martin Strel — Sloveniyadan kelgan sportchi — daryoning 4003 km qismini suzib o‘tgan: Yo‘lbars sakrashi darasidan — Shanxaygacha.
Adabiyotlar
- Adabiyotlar Muranov A. P.. — (rus tilida): L., 1959. — 124 Gidrometeoizdat bet