Xo‘jayli haqida

Shahar
Xo‘jayli
qoraqalpoqcha Xojeli / Хожели
o‘zbekcha Xoʻjayli / Хўжайли
42°24′ sh. k. 59°26′ sh. u.HGЯO
Mamlakat  O‘zbekiston
Hudud Qoraqalpog‘iston Respublikasi
Tarix va geografiya
Shahar maqomi berilgan yil 1926
Markazining balandligi 73 m
Vaqt mintaqasi UTC+5:00
Aholisi
Aholisi 74 828 nafar (2023)
Millatlar qoraqalpoqlar, o‘zbeklar
Diniy mansublik sunniy musulmonlar
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +99861
Pochta indeksi 231305231301
Xaritalarni ko‘rsatish/yashirish
Ходжейли на карте
Ходжейли
Xo‘jayli
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

Xo‘jayli, shuningdek Xojeyli (qoraqalpoqcha Xojeli / Хожели, o‘zbekcha Xoʻjayli / Хўжайли) — shahar; u Qoraqalpog‘istonda joylashgan, shu bilan birga ma’muriy markaz sifatida Xo‘jayli tumaniga xizmat qiladi.

Xo‘jayli shahar hokimligiga (meriyasiga) bo‘ysunadigan shahar tipidagi aholi punkti — Vodnik.

Etimologiya

Xodjeyli — shahar nomining rus tilidagi shakli. Qoraqalpog‘iston davlat hokimiyati saytining rus tilidagi matnlarida uning boshqa shakli ham uchraydi: Xojeyli.

Shahar nomi so‘zma-so‘z «xo‘jalar urug‘ining mavzesi» degan ma’noni anglatadi.

Shaharda Mizdaxqon nekropoli joylashgan bo‘lib, Markaziy Osiyo rivoyatiga ko‘ra, uning maqbaralaridan birida Odam Ato — birinchi inson dafn etilgan.

Tarix

Xo‘jayli (Xo‘ja eli) shahrining tarixi hozirgacha maxsus o‘rganilmagan. P. P. Ivanov, M. Yo‘ldoshev, A. Sodiqov, Ya. G‘ulomov, S. K. Kamolov, Yu. Bregel, O. Jalilov, V. N. Yagodin, M. Mambetullayev, T. Xo‘jayev, G. Xo‘janiyozov, M. Sh. Qidirniyozov, M. To‘rebekov, X. Esbergenov, O. Yusupov va boshqa tarixchi hamda arxeologlarning asarlari va tadqiqotlarida Xo‘jayli tarixi va madaniyati tarixining turli jihatlari yoritilgan.

Shu nuqtayi nazardan, Amudaryoning chap sohilida 500 yildan ortiq vaqt davomida ko‘plab tarixiy, ijtimoiy, madaniy va siyosiy voqealar markazi, shuningdek, qoraqalpoqlar, qozoqlar, turkmanlar va xorazmlik o‘zbeklarning asosiy bozorlaridan biri bo‘lgan Xo‘jayli shahrining o‘tmish hayotiga oid arxiv materiallari katta qiziqish uyg‘otadi.

O‘tgan asrlarda yevropalik va rossiyalik savdogarlar, elchilar, sayohatchilar hamda turkolog olimlar tashrif buyurgan Xo‘jayli shahri haqidagi qimmatli ma’lumotlar Sankt-Peterburg, Moskva, Orenburg, Astraxan, Toshkent va Xiva arxivlarida, shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Markaziy davlat arxivi (ЦГАРК), Toshovuz viloyati Markaziy davlat arxivi (ЦГА) hamda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy davlat arxivi materiallarida saqlanadi.

XVII asrdan boshlab o‘zlarini Ya’qub payg‘ambar va Xoja Ahmad Yassaviyning avlodlari deb biladigan xo‘ja urug‘i vakillari Xiva xonligining elchilik ishlarida faol ishtirok eta boshlagan.

Geografiya

Shahar 10 km sharqroqda joylashgan respublika poytaxti — Nukus shahri bilan Amudaryo ustidagi avtomobil ko‘prigi orqali bog‘langan. Amudaryodagi kema pristani shahar markazidan 11 km sharqda joylashgan.

Temir yo‘l stansiyasi Turkmanobod — Maqat liniyasida joylashgan. Bu yerdan Qo‘ng‘irot — Toshkent, Volgograd — Toshkent yo‘nalishlarida poyezdlar qatnaydi.

Xo‘jayli shahri hududi va uning atrofida Arqa, Surim, Nayman ovul, Sho‘r ovul, Ko‘lap ovul, Sarishiriq, Bozxo‘vli, Bayno‘g‘ay, Naymanto‘ba va boshqa ovullar mavjud.

Iqtisodiyot

Shaharda tuz zavodi, to‘qimachilik fabrikasi, asfalt va g‘isht ishlab chiqarish zavodi, paxta tozalash zavodi, paxta yog‘i ishlab chiqarish zavodi hamda oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud.

Aholisi

Xo‘jayli aholi soni bo‘yicha Qoraqalpog‘istonda Nukusdan keyingi 2-o‘rinda, 16-o‘rinni esa O‘zbekiston miqyosida egallaydi. Aholisi 104 589 nafar (2009).

Yil 1974 1991 2009
Aholi soni, ming kishi 40 61,2 104,6

Mashhur kishilar