
Vinning siljish qonuni — maksimal nurlanish intensivligiga mos to‘lqin uzunligi (bunda nurlanish oqimining spektral zichligi qora jismda maksimumga erishadi) bilan shu jismning harorati orasidagi bog‘liqlikni ifodalovchi fizik qonun.
Vilgelm Vin bu qonunni birinchi marta 1893-yilda, termodinamika qonunlarini elektromagnit nurlanishga tatbiq etish orqali keltirib chiqargan. Nurlanish intensivligi cho‘qqisining haroratga bog‘liq ravishda siljishi tajribalarda ham kuzatilgan. Hozirgi paytda Vinning siljish qonunini matematik yo‘l bilan keltirib chiqarishda asos sifatida Plank qonuni olinadi.
Vinning siljish qonunining umumiy ko‘rinishi
Qonun quyidagi formula bilan ifodalanadi
bu yerda — nurlanish intensivligi maksimal bo‘ladigan to‘lqin uzunligi, — harorat. Koeffitsiyent (bu yerda c — vakuumdagi yorug‘lik tezligi, h — Plank doimiysi, k — Bolsman doimiysi, α ≈ 4,965114… — o‘zgarmas kattalik, quyidagi tenglamaning ildizi ), uni Vin doimiysideb atashadi; Xalqaro birliklar tizimi (SI) tizimida uning qiymati 0,002898 m·K.
Yorug‘lik chastotasi (u gersda ifodalanadi) uchun Vinning siljish qonuni quyidagi ko‘rinishga ega
bu yerda α ≈ 2,821439… — o‘zgarmas kattalik (quyidagi tenglamaning ildizi ), k — Bolsman doimiysi, h — Plank doimiysi, T — harorat ( kelvinlarda o‘lchanadi).
Bu yerdagi sonli doimiylarning farq qilishi to‘lqin uzunligi va nurlanish chastotasi bo‘yicha yozilgan Plank taqsimotida daraja ko‘rsatkichlari turlicha bo‘lishi bilan izohlanadi: birinchi holda , ikkinchi holda esa . Bu farq, o‘z navbatida, chastota bilan to‘lqin uzunligi orasidagi bog‘lanishning nochiziqliligi tufayli yuzaga keladi:
Taxminiy hisoblash va baholashlarda eslab qolish oson bo‘lgan quyidagi formulalardan foydalanish qulay
Qonunning keltirib chiqarilishi
Qonunni keltirib chiqarishda Plankning nurlanish qonunidan foydalaniladi. Uning nurlantirish qobiliyati absolyut qora jismuchun to‘lqin uzunliklari bo‘yicha quyidagicha yoziladi:
Ushbu funksiyaning to‘lqin uzunligiga bog‘liq ekstremumlarini topish uchun uni bo‘yicha differensiallab, hosilani nolga tenglashtirish kerak:
Bu formuladan darhol ko‘rinadiki, hosila nolga yaqinlashadi, agar yoki ; bu esa shart bajarilganda yuz beradi. Biroq ikkala holat ham funksiya ning minimumiga mos keladi, chunki bu to‘lqin uzunliklarida funksiya nolga yaqinlashadi (yuqoridagi rasmga qarang). Shuning uchun uchinchi mumkin bo‘lgan holatni tahlil qilish kerak, ya’ni
O‘zgaruvchini deb almashtirsak, ushbu tenglamani quyidagi ko‘rinishga keltirish mumkin
Mazkur tenglamaning sonli yechimi quyidagini beradi
Shunday qilib, o‘zgaruvchilarni almashtirish va Plank, Bolsman hamda yorug‘lik tezligidoimiylari qiymatlaridan foydalanib, absolyut qora jism nurlanishi intensivligi maksimal bo‘ladigan to‘lqin uzunligini topish mumkin:
bu yerda harorat kelvinlardao‘lchanadi, — metrlarda.
Misollar

Vinning siljish qonuniga ko‘ra, qora jismning harorati inson tanasinikiga teng (~310 K) bo‘lsa, uning issiqlik nurlanishi taxminan 10 mkmto‘lqin uzunligida maksimal qiymatga erishadi. Bu infraqizil spektr sohasiga to‘g‘ri keladi.
Relikt nurlanish uchun effektiv harorat 2,7 K bo‘lib, uning nurlanishi 1 mmto‘lqin uzunligida maksimumga erishadi. Demak, bu to‘lqin uzunligi radiodiapazonga tegishli.
Adabiyotlar
- M. D. Galanin. Vinning nurlanish qonuni // Fizika ensiklopedik lug‘ati: [5 jildda] / Bosh muharrir B. A. Vvedenskiy. — M.: Sovet ensiklopediyasi, 1960. — 1-jild: Abbe refraktometri — Dyufor effekti. — B. 271. — 664 b. — 50 000 nusxa
Havolalar
- Erik Vayshteynning «Fizika olami» (inglizcha)
- Soffer, B. H.; Linch, D. K. Inson ko‘rish qobiliyatini spektral jihatdan optimallashtirishga doir ayrim paradokslar, xatolar va ularning yechimlari (inglizcha) // Amerika fizika jurnali (American Journal of Physics) : ilmiy jurnal. — 1999. — 67-jild, 11-son. — 946—953-betlar. — doi:10.1119/1.19170. — Bibcode:1999AmJPh..67..946S.
- Xild, M. A. «Vin maksimumi» qayerda? (inglizcha) // Amerika fizika jurnali (American Journal of Physics). — 2003. — 71-jild, 12-son. — 1322—1323-betlar. — doi:10.1119/1.1604387. — Bibcode:2003AmJPh..71.1322H.