Vektor grafika nima

Kattalashtirishda rastrli va vektorli grafika o‘rtasidagi farqni ko‘rsatuvchi misol.
Rastrli tasvirlar yaxshi masshtablanmaydi, kattalashtirilganda ular alohida piksellargaajralib ketadi, vektorli tasvirlarni esa sifatini yo‘qotmasdan istalgan darajada kattalashtirish mumkin (ushbu rasmda ko‘rsatish uchun namunalar vektorli SVG formatiga o‘tkazilgan).

Vektor grafikasi — grafik obyektlar va tasvirlarni ifodalash usuli (tavsiflash formati) bo‘lib, u kompyuter grafikasidasodda geometrik obyektlarning matematik tavsifiga asoslanadi. Bu obyektlar odatda primitivlardeb ataladi. Ularga nuqtalar, chiziqlar, splaynlar, Bezye egri chiziqlari, doiralar, aylanalar, ellipslar va ko‘pburchaklar.

Vektorli grafikada obyektlar quyidagi ma’lumotlar majmuasi orqali tavsiflanadi: koordinatalar, parametrlar va atributlar.

Vektor grafikasida tasvir uni chizish bo‘yicha rasmiylashtirilgan buyruqlar to‘plami sifatida yaratiladi. «Vektor grafikasi» atamasi uning rastrli grafikadanfarqini ko‘rsatadi: rastrli grafikada tasvir nuqtalar majmuasidan — piksellardan iborat bo‘ladi.

massivi shaklida, alohida geometrik obyektlarning matematik tavsifisiz ifodalanadi. Matritsali aks ettirish qurilmalariga (monitorlar, printerlar kabi mexanik qurilmalar va boshqalar) chiqarishda vektorli grafika oldindan rastrli grafikaga aylantiriladi. Bu o‘zgartirish zamonaviy videokartalaryordamida dasturiy yoki apparat usulida bajariladi. Biroq plotterlar va vektorli monitorlar uchun rastrli formatga aylantirish shart emas: ularda primitivlar qalam yoki elektron nurini harakatlantirish orqali chiziladi.

Tasvirni saqlash usuli

Matematik nuqtayi nazardan, vektor grafikasi analitik geometriyagaasoslanadi. Vektor grafikasida primitivlar tayanch nuqtalar koordinatalari hamda primitiv parametrlarining majmuasi orqali ifodalanadi. Parametrlarga, masalan, boshlang‘ich koordinatalar, masshtablash koeffitsiyentlari, burilish burchaklari va o‘qlar bo‘ylab cho‘zish koeffitsiyentlari kiradi. Atributlarga esa sohalarni rang bilan to‘ldirish usuli va rangi, chiziqlarning qalinligi hamda rangi kiradi.

Animatsiyalangan vektor grafikasida tasvir qurilmada aks ettirilayotganda koordinatalar, atributlar va parametrlar vaqtga bog‘liq belgilangan funksiyalar asosida dinamik ravishda o‘zgarib, harakatlanuvchi tasvirni hosil qilishi mumkin.

Misol tariqasida, aylana radiusi rbo‘lgan geometrik primitivni qanday tavsiflashni ko‘rib chiqaylik. Uni chizish uchun quyidagi dastlabki ma’lumotlar kerak bo‘ladi:

  1. Koordinatalar — aylana markazining koordinatalari.
  2. Berilgan radius.
  3. Rang va/yoki tekstura bilan to‘ldirish (agar aylana doirani aks ettirsa).
  4. Kontur belgilangan bo‘lsa, uning chizig‘i rangi va qalinligi.
  5. To‘ldirish va kontur shaffofligi.
  6. To‘ldirish va konturning shaffoflik darajasi. Boshqa primitivlarga nisbatan joylashish tartibi: oldinda yoki orqada (oldingi va orqa plan). Tasvirlash vaqtida primitiv va obyektlar qurilmaga ketma-ket chiqariladi; keyinroq chizilgan obyektlar avval chizilganlarini berkitishi yoki ularning ustiga tushishi mumkin.

Markaz koordinatalari va radius majburiy parametrlardir. Aylana tavsifidagi qolgan ma’lumotlar ko‘pincha atributlar deb ataladi va ko‘rsatilmasligi ham mumkin. Bunda grafik chiqarish jarayonida ular standart yoki ayni paytda amal qilayotgan atributlar bilan almashtiriladi.

Markazi koordinatalari 79; 77, radiusi 20, qora konturining qalinligi 1 bo‘lgan qizil doiraning XML tilidagi ( SVGformatida qo‘llanadigan va Vikipediyada foydalanish uchun tavsiya etilgan) tavsifiga misol:

<circle cx="79" cy="77" r="20" fill="#f00" stroke="#000" stroke-width="1"/>

Grafikani vektorli usulda ifodalashning rastrli grafikaga nisbatan afzalliklari

  • Primitiv tavsifida saqlanadigan ma’lumotlar hajmi tasvirlanayotgan obyektning haqiqiy chiziqli o‘lchamiga bog‘liq emas. Shu sababli juda katta obyektlarni ham minimal hajmdagi fayl bilan tavsiflash mumkin. Masalan, atributlar hisobga olinmasa, istalgan radiusli aylanani ifodalash uchun atigi 3 ta sonni ko‘rsatish kifoya.
  • Obyekt haqidagi ma’lumotlar sonli shaklda saqlangani sababli, tasvirni qurilmaga chiqarishda uni cheksiz kattalashtirish mumkin. Masalan, aylana yoyi qanchalik kattalashtirilmasin, silliqligicha qoladi. Boshqa tomondan, agar egri chiziq ko‘p sonli kesmalardan tashkil topgan siniq chiziqko‘rinishida tavsiflangan bo‘lsa, kichik kattalashtirishda u silliq ko‘rinishi mumkin. Ammo kuchli kattalashtirilganda uning aslida siniq chiziq ekani bilinadi.
  • Obyektlarning tavsifi sonli shaklda saqlanadi va uni oson o‘zgartirish mumkin. Shu sababli siljitish, masshtablash, aylantirish, rang bilan to‘ldirish va boshqa amallar tasvir sifatini yomonlashtirmaydi. Vektorli grafik formatlarda o‘lchamlar odatda qurilmadan mustaqil birliklarda (ingl. device-independent unit) ko‘rsatiladi. Bu rastrli aks ettirish qurilmalari uchun rastrlashtirish jarayonida tasvir sifatini yaxshilash imkonini beradi.

Vektor grafikasining asosiy kamchiliklari

Vektor grafikasining kamchiliklari quyidagilardan iborat:

  • Har qanday tasvirni vektorli ko‘rinishda ixcham ifodalab bo‘lmaydi. Asl tasvirga yuqori darajada o‘xshashlikka erishish uchun juda ko‘p primitivlarni tavsiflash talab qilinishi mumkin. Bu tasvirni saqlash uchun ko‘proq xotira va rastrli aks ettirish qurilmalariga chiqarishdan oldin uni rastrli formatga o‘tkazish uchun ko‘proq vaqt talab qiladi.
  • Vektor grafikasini rastrli tasvirga aylantirish algoritmik jihatdan ancha oson. Biroq teskari o‘zgartirish odatda murakkab bo‘lib, u rastrli tasvirni vektorlashtirish (trassirovka) deb ataladi. Bu jarayon ko‘pincha katta hisoblash quvvati va protsessor vaqtini talab qiladi, qolaversa, olingan vektorli tasvirning yuqori sifatini har doim ham ta’minlamaydi.
  • Vektorli formatlarning texnik spetsifikatsiyalari (shuningdek, vektor grafikasini aks ettiruvchi renderlash dasturlari) rastrli grafikanikiga qaraganda ancha murakkab.
    • Murakkab spetsifikatsiyalar bilan ishlashga hojat qolmasligi uchun «soddalashtirilgan» vektorli formatlar mavjud. Masalan, TrueType shriftida qalinligi x bo‘lgan chiziqlar o‘rniga bo‘yalgan shakllar ishlatiladi. Yoki bosmaxonalar matnni egri chiziqlarga aylantirishni talab qiladi. Bunday formatga o‘tkazish tasvirni tahrirlash imkoniyatini qisman yoki butunlay yo‘qotadi.
  • Vektorli tasvirning asosiy afzalligi — masshtablanish xususiyati — u past aniqlikdagi rastr ko‘rinishida (masalan, ikonka sifatida 32×32 yoki 16×16 o‘lchamda) aks ettirilganda yo‘qoladi. Tasvir xira va chalkash ko‘rinmasligi uchun uni bunday o‘lchamlarga qo‘lda moslashtirish kerak bo‘ladi. Masalan, TrueType kabi vektorli shriftlarni rastrlashtirish vositalarida ancha murakkab piksel to‘riga moslashtirish (hinting)algoritmlari qo‘llanadi. Ular tasvir kichraytirilganda belgilarning ayrim chiziqlari yo‘qolib ketishi yoki, aksincha, haddan tashqari qalinlashishining oldini olishga yordam beradi.

Keng tarqalgan sodda grafik obyektlar

4 ta tayanch nuqta koordinatasi bilan belgilangan kubik Bezye egri chizig‘i

ko‘rinishidagi matematik tavsifi asosida hosil qilinadi). Bu primitivlar ro‘yxati to‘liq emas. Turli dasturlarda ishlatiladigan egri chiziqlarning boshqa turlari ham mavjud (Catmull–Rom splaynlari, NURBS va boshqalar). Shuningdek, rastrli tasvirni murakkab teksturali to‘rtburchak sifatida tavsiflangan sodda obyekt deb qarash ham mumkin.

Vektorli amallar

Shakllar ustida nuqtalar to‘plami sifatida bajariladigan turli mantiqiy amallar (Venn diagrammalari)

Vektorli grafik muharrirlarodatda obyektlarni aylantirish, siljitish, akslantirish, cho‘zish va qiyshaytirish, ya’ni barcha affin o‘zgartirishlarni bajarish, ularning joylashish tartibini o‘zgartirish hamda primitivlarni murakkab obyektlarga birlashtirish imkonini beradi.

Bundan tashqari, murakkabroq o‘zgartirishlar, masalan, Bul amallari yopiq shakllarga tegishli nuqtalar to‘plami ustida bajariladi: birlashma, to‘ldirma, kesishma va hokazo (rasmda ko‘rsatilgan).

Vektor grafikasi qurilmadan mustaqil bo‘lishi kerak bo‘lgan yoki fotorealizmnitalab qilmaydigan sodda va murakkab rasmlar uchun ma’qul. Masalan, PostScript va PDF kabi formatlar vektor grafikasi modelidan foydalanadi.

Ayrim formatlar

  • SVG — Vikipediyada foydalanish uchun tavsiya etiladigan format.
  • EMF.
  • CDR.
  • CGM.
  • DXF.
  • OpenVG.
  • GXL — kam qo‘llanadigan format.
  • WMF.
  • EPS.
  • PDF.
  • AI.
  • SWF — (Small Web Format; ilgari uning kengaytmasi Shockwave Flash deb talqin qilingan, bu esa ShockWavebilan chalkashlikka sabab bo‘lgan) — kompilyatsiya qilingan Flash fayllari (animatsiyalar, o‘yinlar va interaktiv ilovalar) uchun standart kengaytma. SWFfayllarini erkin pleyerlar — Gnash yoki swfdecyordamida ko‘rish mumkin. SWF fayllarini yaratish va ular bilan ishlash uchun erkin buyruqlar satri dasturlari to‘plami — SWFTools.
  • DXE.
  • FLA.

Havolalar