Rastr grafika nima

Rastrli grafikaning saqlanish sxemasi
Rastrli va vektorli grafika o‘rtasidagi farqni kattalashtirish orqali ko‘rsatadigan misol. Rastrli tasvirlarning masshtabi kattalashtirilganda ularning ko‘rinish sifati yomonlashadi (ko‘pincha bu silliqlash qo‘llanmaganda yuz beradi), vektorli tasvirlarni esa sifatini yo‘qotmasdan cheksiz kattalashtirish mumkin. Ushbu tasvir sahifada ko‘rsatish uchun SVG formatiga o‘tkazilgan.

Rastrli tasvir (lot. rastrum — qirg‘ich, xaskash) — piksellar deb ataluvchi rangli nuqtalardan (odatda to‘rtburchak shaklli) tashkil topgan to‘r (mozaika) bo‘lib, ular monitorva boshqa aks ettirish qurilmalarida tasvirlanadi.

Umumiy tavsif

Tasvirning muhim xususiyatlari quyidagilardan iborat:

  • Tasvirning piksellardagi o‘lchami — eni va bo‘yi bo‘yicha piksellar soni (800 × 600, 1024 × 768, 1600 × 1200 piksel va h. k.) yoki jami piksellar soni bilan ifodalanishi mumkin. Masalan, 1600 × 1200 piksel o‘lchamdagi tasvir 1 920 000 ta nuqtadan iborat bo‘lib, bu taxminan 2 megapikselga teng.
  • Ishlatiladigan ranglar soni yoki rang chuqurligi (bu xususiyatlar o‘rtasida quyidagi bog‘lanish mavjud: N=2k, bunda N — ranglar soni, k — rang chuqurligi);
  • Rang fazosi (rang modeli) — RGB, CMYK, XYZ, YCbCr va boshqalar;
  • Tasvirning ajrata olish qobiliyati — birlik yuzaga (yoki birlik uzunlikka) to‘g‘ri keladigan nuqtalar (rastrli tasvir elementlari) sonini belgilovchi kattalik. Uni tasvir to‘rining o‘lchami bilan adashtirmaslik kerak.

Rastrli grafika rastrli grafik muharrirlaryordamida tahrir qilinadi. Rastrli grafika bevosita rastrli muharrirda, fotoapparat va skaner yordamida yoki vektorli muharrirdan eksport qilish orqali yaratiladi. Rastrli tasvirga yana bir misol — ekran suratlari.

Afzalliklari

  • Rastrli grafika vektorli grafikadan farqli ravishda murakkabligidan qat’i nazar deyarli istalgan rasmni yaratish imkonini beradi.
  • Keng tarqalganligi — hozir rastrli grafika deyarli hamma joyda: kichik piktogrammalardan tortib plakatlargacha qo‘llanadi.
  • Masshtabni o‘zgartirish talab qilinmasa, murakkab tasvirlarga yuqori tezlikda ishlov berish mumkin.
  • Tasvirning rastrli ko‘rinishi monitorlar (vektorli chiqarish qurilmalari bundan mustasno), matritsali va purkagichli printerlar, raqamli fotoapparatlar, skanerlar hamda mobil telefonlar kabi grafik axborotni kiritish-chiqarish qurilmalarining aksariyati uchun tabiiydir.

Kamchiliklari

  • Ko‘p nuqtalardan iborat oddiy tasvirlarda ham ma’lumot hajmining katta bo‘lishi.
  • Tasvirning dastlabki tafsilotlari darajasini saqlagan holda masshtabini o‘zgartirib bo‘lmasligi.
  • Qo‘shimcha tasvirga ishlov berish amallarini bajarmasdan vektorli grafik chizgichda (plotterda) chop etib bo‘lmasligi.

Ushbu kamchiliklar sababli oddiy rasmlarni saqlashda vektorli grafikadan.

Formatlar

Rastrli tasvirlar odatda siqilgan shaklda saqlanadi. Siqish turiga qarab tasvirni siqishdan oldingi holatiga aynan qaytarish mumkin yoki mumkin emas (mos ravishdayo‘qotishsiz siqish yoki yo‘qotishli siqish ). Shuningdek, grafik faylda qo‘shimcha ma’lumotlar: fayl muallifi, fotoapparat va uning sozlamalari, chop etishda bir dyuymga to‘g‘ri keladigan nuqtalar soni, suratga olingan joy (agar tasvir fotosurat bo‘lsa), uni tayyorlashda foydalanilgan dasturiy ta’minot va boshqa ma’lumotlar saqlanishi mumkin. Buning uchun ko‘pincha EXIF.

Yo‘qotishsiz siqish

Axborotni siqish algoritmlari axborot ortiqchaligini kamaytirishga asoslanadi.

  • BMP yoki Windows Bitmap — odatda siqilmasdan ishlatiladi, ammo uni siqish uchun quyidagi algoritmdan ham foydalanish mumkin: RLE.
  • GIF (Graphics Interchange Format) — bir vaqtning o‘zida ko‘pi bilan 256 ta rangni qo‘llab-quvvatlaydigan, eskirib borayotgan format. U oddiy PNGformatida bo‘lmagan animatsiyani qo‘llab-quvvatlagani sababli hanuz mashhur, ammo dasturiy ta’minot tobora ko‘proq qo‘llab-quvvatlayotgan yana bir format bor — APNG.
  • PCX — eskirgan format.
  • PNG (Portable Network Graphics) — ma’lumotni siqishda quyidagi algoritmga asoslanadigan rastrli format: Deflate.
  • JPEG-LS yo‘qotishsiz siqish rejimida — ushbu algoritm joriy piksel qiymatini atrofidagi, jumladan avval kodlangan piksellar asosida moslashuvchan bashorat qilishdan foydalanadi.
  • Lossless JPEG — tezkor, ammo samaradorligi past siqish algoritmi. Unda tasvir piksellari chapdan o‘ngga va yuqoridan pastga qarab ko‘rib chiqilganda joriy piksel qiymati yuqoridagi, chapdagi va yuqori chapdagi piksellar qiymatlariga asoslanib oddiy, moslashuvchan bo‘lmagan usulda bashorat qilinadi.
  • Pix — pix_native algoritmiga asoslangan yo‘qotishsiz siqish algoritmidan foydalanadi.

Yo‘qotishli siqish

Ma’lumotning, odatda inson ko‘zi eng kam sezadigan qismini olib tashlashga asoslanadi.

  • JPEG — tasvirlar uchun juda keng qo‘llanadigan format. Siqish jarayonida tasvir bloklarga bo‘linadi, har bir blokdagi fazoviy spektral komponentlar kvantlanadi va keyin entropiyayordamida kodlanadi. Kuchli siqilgan tasvirni yaqindan ko‘rganda keskin chegaralarning xiralashishi va o‘ziga xos muar hodisasi ularning atrofida seziladi. Siqish darajasi past bo‘lsa, tiklangan tasvirni dastlabkisidan ko‘z bilan ajratib bo‘lmaydi.

Boshqa formatlar

  • TIFF rang chuqurligining keng diapazoni, turli rang fazolari, turli siqish sozlamalari (yo‘qotishli va yo‘qotishsiz) va boshqalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
  • Axborot Raw formatida saqlanadi: u raqamli fotoapparatning matritsasidan yoki shunga o‘xshash qurilmadan bevosita olingan, hech qanday o‘zgartirish kiritilmagan tasvir ma’lumotlari hamda fotoapparat sozlamalaridan iborat. Bu tasvirni turli usullarda qayta ishlashda axborot yo‘qotilishining oldini olishga yordam beradi (axborot yo‘qolishi qiymatlarni yaxlitlash va piksel rangining ruxsat etilgan chegaradan chiqib ketishi natijasida yuz beradi). Raw murakkab suratga olish sharoitlarida (yorug‘lik yetishmasligi, oq rang balansini to‘g‘ri sozlab bo‘lmasligi va hokazo) keyinchalik kompyuterda, odatda qo‘lda qayta ishlash uchun ishlatiladi. Deyarli barcha yarim professional va professional raqamli fotoapparatlar Raw tasvirlarini saqlashga imkon beradi. Fayl formati model va ishlab chiqaruvchiga qarab farq qiladi; barcha Raw tasvirlari uchun yagona standart mavjud emas.

Tarix

Dastlabki hisoblash mashinalarida grafika bilan ishlash uchun alohida vositalar bo‘lmagan. Shunga qaramay, ular tasvirlarni hosil qilish va qayta ishlashda qo‘llanilgan. Elektron-nurli xotira trubkalari asosida qurilgan ilk elektron mashinalar xotirasini dasturlash orqali rastrli tasvir olish mumkin edi.

1961-yilda dasturchi S. Rassell grafikali birinchi kompyuter o‘yinini yaratish loyihasiga rahbarlik qildi. «Spacewar» («Kosmik urushlar») o‘yinini yaratishga taxminan 200 kishi-soat sarflandi. O‘yin PDP-1.

1963-yilda amerikalik olim Ayven Sazerlend Sketchpad nomli dasturiy-apparat majmuasini yaratdi. U raqamli qalam yordamida elektron-nurli trubka ekranida nuqta, chiziq va aylanalar chizish imkonini bergan. Grafik sodda shakllar (primitivlar) ustida ko‘chirish, nusxalash va boshqa asosiy amallarni bajarish qo‘llab-quvvatlangan. Mohiyatan, bu kompyuterda amalga oshirilgan birinchi rastrli grafik muharrir edi. Uni dastlabki grafik foydalanuvchi interfeysi deb ham hisoblash mumkin; dastur bunday interfeysni bildiruvchi atama paydo bo‘lishidan oldin yaratilgan.

1960-yillarning o‘rtalarida kompyuter grafikasining sanoatdagi qo‘llanmalari rivojlana boshladi. Masalan, T. Moffett va N. Teylor rahbarligida Itek kompaniyasi raqamli elektron chizma mashinasini ishlab chiqdi. 1964-yilda General Motors kompaniyasi IBM bilan hamkorlikda yaratilgan DAC-1 avtomatlashtirilgan loyihalash tizimini taqdim etdi.

1968-yilda N. N. Konstantinov boshchiligidagi guruh mushuk harakatining kompyuter matematik modelini yaratdi. BESM-4 mashinasi differensial tenglamalarni yechish uchun yozilgan dasturni bajarib, o‘z davri uchun katta yangilik bo‘lgan «Mushukcha» multfilmini chizgan. Tasvirni chiqarish uchun harf-raqamli printer ishlatilgan. Tasvirlarni xotirada saqlash va kompyuter displeyida aks ettirish imkoniyati paydo bo‘lishi kompyuter grafikasining jadal rivojlanishiga olib keldi.

Adabiyotlar

  • A. I. Kolodnikov. Kompyuter dizaynining dastlabki shakllari: pikselli grafika va rastrli tizim // Terra artis. San’at va dizayn. 2022. № 3. 36-41-betlar.
  • M. Bax; T. Maygen; H. Shtrasburger. Ko‘rish tadqiqotlari uchun rastrli skanerlovchi katod-nurli trubkalar — fazo, vaqt va yorug‘lik intensivligi bo‘yicha ajrata olish chegaralari hamda ayrim yechimlar. // Spatial Vision. 1997, № 10 (4): 403-14.
  • S. Myurrey. Grafik qurilmalar. Computer Sciences, 2-jild: dasturiy va apparat ta’minoti, Macmillan Reference USA, 2002, 81-83-betlar

Havolalar