Vebmaster nima

Veb-usta (veb-dasturchi) — veb-saytlarni ishlab chiqish yoki korporativ ilovalarni ishlab chiqish bilan shug‘ullanuvchi Internet sohasidagi mutaxassis. Dasturchilar jamoasining kattaligiga qarab, u muallif, dizayner, veb-sahifalar maketini tuzuvchi, dasturchi, tizim administratori, moderator, kontent-menejer (sayt mazmuni uchun mas’ul), texnik yordam mutaxassisi, saytni targ‘ib qilish mutaxassisi (SEO, «saytni ommalashtirish») va boshqa vazifalarni ham bajarishi mumkin.

Bunday mutaxassislar odatda kichik saytlarni ishlab chiqadi va qo‘llab-quvvatlaydi, chunki yirik (va qimmat) internet portallari esa rollarni bir nechta mutaxassis o‘rtasida taqsimlash (yoki ularning xizmatlarini ixtisoslashgan agentliklardan buyurtma qilish) imkoniga ega.

Tarix

«Veb-usta» atamasi ilk bor Internetning otasi deb tanilgan Tim Berners-Li tomonidan «Onlayn gipermatn uslubi bo‘yicha qo‘llanma» («Style Guide for Online Hypertext») nomli hujjatda 1992-yilda qayd etilgan. «Web Etiquette» bobida u shunday yozadi:

«Siz pochta taxallusi sifatida webmaster nomini yaratishingiz kerak, shunda serveringizda muammo yuzaga kelsa, odamlar siz bilan oson bog‘lana oladi. Bu xuddi pochta bilan bog‘liq muammolarga duch kelgan odamlar uchun mo‘ljallangan postmaster taxallusiga o‘xshaydi.»

Afzalligi shundaki, elektron pochta manzili webmaster@domain.tld veb-usta vazifasini bajaradigan shaxsning ismiga bog‘liq bo‘lmaydi. Shuningdek, bu so‘z pochta qutisi nomi sifatida RFC 2142 hujjatida 1997-yil may oyidan boshlab tavsiya etiladi.

Dastlab, 1990-yillar boshida, Internet endigina keng ommaga ochilayotgan davrda, dastlabki saytlar asosan mualliflari tomonidan to‘liq — g‘oya va dizayndan tortib, texnik yordam ko‘rsatish hamda axborot bilan to‘ldirishgacha — yaratilgan kichik loyihalar edi. Ularning yaratuvchilarini veb-ustalar deb atash odat tusiga kirgan. Tarmoq kengayib, tijoratlashgani sari saytlarga qo‘yiladigan talablar ham ortdi, bu esa veb-ustalarning ixtisoslashuviga olib keldi.

Rasmiy maqom

2010-yil holatiga ko‘ra, «veb-usta» kasb sifatida MDH hududida, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida va AQShda rasmiy maqomga ega emas. Shuningdek, zarur asosiy bilimlarni o‘rgatadigan davlat oliy ta’lim muassasalari mavjud emas. Ayrim (xususiy) akademiyalar malaka oshirish kurslarini taklif etadi va sertifikatlar beradi, biroq ular ilmiy daraja yoki ilmiy unvon berilganini tasdiqlovchi hujjat maqomiga ega emas.

Atamani tovar belgisi sifatida ishlatish

2000-yilda «Veb-master», Webmaster Agency va Webmaster.SPb kompaniyalari «webmaster» tovar belgisi yuzasidan sud ishida ishtirok etdi.

1999-yil may oyida ushbu kompaniyalar rahbariyatiga «Informika» yopiq aksiyadorlik jamiyati direktori Andrey Vasilevskiy murojaat qilib, «webmaster» tovar belgisini 4900 dollarga sotib olishni taklif qildi. Agar kompaniyalar ushbu tovar belgisini sotib olishni istamasa, ularga nomini o‘zgartirish yoki undan eksklyuziv bo‘lmagan tarzda foydalanish uchun litsenziya sotib olish taklif qilindi. «Informika» bu talabini «webmaster» tovar belgisi kompaniya tomonidan 1996-yildayoq ro‘yxatdan o‘tkazilgani bilan izohladi.

2000-yil iyun oyida Rospatentning apellyatsiya palatasiga Sankt-Peterburgdagi Webmaster.SPb kompaniyasi 159742-raqam bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan webmaster tovar belgisiga qarshi e’tiroz bildirdi. E’tirozda webmaster belgisi umumqabul qilingan xalqaro atamaga aylangani va keng qo‘llanila boshlagani ta’kidlandi. Rospatent ushbu atama ro‘yxatdan o‘tkazilgan paytda hali umumqabul qilingan bo‘lmagan, shu sababli 159742-raqamli ro‘yxatdan o‘tkazishni noqonuniy deb hisoblab bo‘lmaydi, degan qarorga keldi.

23-noyabr kuni «Informika» kompaniyasi Webmaster.SPb bilan sud ishini davom ettirmaslikni taklif qildi va tovar belgisini to‘liq sotib olish narxini 4000 dollargacha pasaytirdi. Tovar belgisining noqonuniyligini isbotlash uchun kompaniyalar ro‘yxatdan o‘tkazilgan vaqtga kelib webmaster atamasi faol qo‘llanilganini isbotlashi kerak edi. Natijada, webmaster tovar belgisi «Informika» mulkida qoldi; «Veb-master» kompaniyasi, Webmaster Agency va WebMaster.Spb o‘z nomlari ostida faoliyat yuritishda davom etmoqda, «Informika» kompaniyasi esa ularga boshqa da’vo bildirmadi.

Talablar va vazifalar

Rasmiy manbalar mavjud bo‘lmagani sababli, veb-ustalarga qo‘yiladigan talablar va ularning vazifalari haqida yagona tavsif mavjud emas. Biroq, ko‘plab hamjamiyatlarda veb-usta texnik bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi kerak, deb hisoblanadi:

  • gipermatnni belgilash tili HTML va uni bezash uchun zarur bo‘lgan asoslar, jumladan CSS
  • ishlash tamoyili haqida ma’lumot: tarmoq protokoli — HTTP va interfeys standarti CGI
  • tasvirlarni qayta ishlash dasturlari bilan ishlash asoslari, jumladan rastrli kompyuter grafikasi
  • sayt oldiga qo‘yilgan vazifani aniqlash (ko‘pincha buyurtmachining o‘zi sayt nima uchun kerakligini bilmaydi)
  • tashrif buyuruvchini buyurtmachi belgilagan maqsadga yo‘naltiradigan sayt tuzilmasi (va mantiqini) ishlab chiqish

Ko‘pincha veb-usta interpretatsiyalanadigan dasturlash tillari, masalan, Perl, PHP, Python, Ruby va boshqalar bilan veb-saytning interaktiv elementlariga xizmat ko‘rsatish uchun tajribaga ega bo‘lishi kerak (ya’ni, tashrif buyuruvchi kiritgan ma’lumotni qayta ishlash imkonini beradigan bo‘limlar, masalan, mehmonlar kitobi yoki qayta aloqa shakli).

Voqealar va bayramlar

  • Har yili 4-aprel kuni norasmiy kasbiy bayram — Veb-ustalar kuni nishonlanadi.