Veb-dizayn nima

Veb-dizayn (inglizcha web design) — veb-ishlab chiqish sohasi va dizaynning bir turi bo‘lib, uning asosiy vazifasi foydalanuvchi veb-interfeyslarini veb-saytlar yoki veb-ilovalar uchun loyihalashdan iborat.

Veb-dizaynerlar:

  • veb-sahifalarning mantiqiy tuzilishini loyihalaydi;
  • axborotni taqdim etishning eng qulay usullarini o‘ylab topadi;
  • veb-loyihaning badiiy bezagi bilan shug‘ullanadi.

Inson faoliyatining ikki sohasi kesishganligi sababli malakali veb-dizayner eng yangi veb-texnologiyalardan xabardor bo‘lishi va tegishli badiiy did hamda mahoratga ega bo‘lishi kerak. Dizayn sohasida ishlaydigan mutaxassislarning aksariyati odatda dizayn studiyalari kabi ijodiy tuzilmalarda birlashadi.

Veb-dizayner — nisbatan yangi kasb bo‘lib, kasbiy ta’limning veb-dizayn yo‘nalishi Rossiyada hozircha keng tarqalmagan. Internetda o‘z faoliyatini namoyish etishga bo‘lgan talab ortgani sari veb-saytlar dizayniga talab ham, veb-dizaynerlar soni ham ko‘paymoqda. Hozirgi vaqtda veb-dizayn xizmatlarini veb-studiyalar ham, yakka tartibda ishlovchi mutaxassislar (ya’ni frilanser veb-dizaynerlar).

Atamaning izohi

Veb-dizayn — grafik dizaynning Internetdagi axborot muhiti obyektlarini yaratish va bezashga yo‘naltirilgan turi bo‘lib, ularga yuqori darajadagi iste’mol xususiyatlari hamda estetik sifatlar berishni ko‘zlaydi. Bunday talqin veb-dizaynni veb-dasturlashdan ajratib turadi, veb-dizayner faoliyatining o‘ziga xos jihatlarini ta’kidlaydi va veb-dizaynni grafik dizayn turi sifatida belgilaydi.

Hozirgi vaqtda veb-dizayn atamasi deganda, avvalo, veb-resurs tuzilishini loyihalash hamda foydalanuvchilar uchun foydalanish qulayligini ta’minlash tushuniladi.

So‘nggi vaqtlarda veb-resursni loyihalashning muhim qismlaridan biri uni W3C standartlariga muvofiqlashtirish bo‘ldi. Bu esa kontentdan nogironligi bo‘lgan shaxslar va ko‘chma qurilma foydalanuvchilari ham foydalana olishini ta’minlaydi (qarang: yuzabiliti (usability) — «foydalanish qulayligi»), shuningdek, platformalararo moslik (bu holatda — brauzerlararo moslik) sahifalash jarayonida ham ta’minlanishi kerak. Shuningdek, sayt dizayniga bevosita aloqador yo‘nalishlar — marketingning internetdagi ko‘rinishi (internet-marketing), ya’ni yaratilgan resursni targ‘ib qilish va reklama qilish, shuningdek, qidiruv tizimlari uchun optimallashtirish.

Jarayon va natija

Noyob dizayn qimmatroq turadi, chunki u noldan chizishni va muayyan buyurtma uchun mutlaqo o‘ziga xos yechim ishlab chiqishni talab qiladi. Mutaxassisning malakasi va/yoki kompaniya siyosatiga qarab, veb-dizayner dizayn g‘oyasi hamda konsepsiyasini to‘liq mustaqil ishlab chiqadi yoki buyurtmachidan yoxud ijodiy direktor (art-direktor)dan bir qator talablar (rang, uslub va hokazo), kutishlar hamda g‘oyalarni oladi va maket ishlab chiqishda shu yo‘nalishga amal qilishga intiladi. Ko‘pchilik buyurtmachilar veb-dizayner bilan veb-masterni xato ravishda bir xil mutaxassis deb hisoblab, saytni internetga joylashtirishni ham unga topshiradi.

Ba’zan dizayner shablonlar (o‘ziniki yoki hatto boshqalarniki) asosida dizayn yechimini taklif qilishi mumkin. Bu ishni tezlashtiradi va buyurtmachiga arzonroq tushadi. Ayrim dizaynerlar hatto keyinchalik tayyor shablon sifatida sotish uchun dizayn-maketlar yaratishga ixtisoslashadi. Bunday maketlarni tajribasi kamroq dizaynerlar yoki veb-masterlar sotib olib, namunaviy saytlar (ya’ni amalda noyob dizaynga ega bo‘lmagan saytlar) yaratishda foydalanishi mumkin. Ba’zan mavjud shablonni muayyan buyurtmaga moslab biroz qayta joylashtirish va o‘zgartirish ham veb-dizayn ishlab chiqish deb ataladi.

Veb-dizayner ishining yakuniy mahsuloti dizayn-maketdir, ya’ni sayt sahifalarining kelajakda qanday ko‘rinishini aks ettiruvchi tasvir. Bu tasvir ko‘p qatlamli bo‘ladi: dizaynerning qaroriga ko‘ra, deyarli har bir detal boshqa tasvir qatlamlari bilan birlashtirilgan alohida qatlamdan iborat bo‘lishi mumkin. Shu tufayli maketga tuzatish kiritish, elementlarni almashtirish, qayta joylashtirish va boshqa ishlarni oson bajarish mumkin. G‘oya va maqsadlarga qarab, maket fotosuratlar, murakkab kollajlar, illyustratsiyalar, matn qatlamlari, noyob ikonkalardan iborat bo‘lishi mumkin. Ba’zan bosh sahifa va ichki sahifalar uchun sahifaning mavzusiga mos qo‘shimcha yoki o‘zgartirishlar bilan alohida maketlar chiziladi.

Tasvir dastlab vektorli yoki rastrli shaklda, Adobe Illustrator, Adobe Photoshop, GIMP yoki boshqa vizual muharrirda (masalan, Scribus yoki Inkscape) yaratilishi mumkin, ammo sahifa tuzuvchi mutaxassis uchun tasvir, odatda, rastrli formatga o‘tkaziladi.

2021-yilga kelib, bir oz o‘zgargan yondashuv shakllandi: unda veb-dizaynerning yakuniy mahsuloti rasm ko‘rinishidagi maket emas, balki asosan vektorli grafikadan iborat interaktiv ish maydonidagi dizayn-maketdir. Dizayner bu maydondagi elementlarni grafik muharrirdagi kabi boshqaradi. Shu bilan birga, interaktiv maydon elementlariga qo‘llanadigan barcha o‘zgarishlar CSS kaskadli uslublar jadvallari ko‘rinishida tavsiflanadi; ulardan sahifa maketini kodga aylantiruvchi mutaxassislar foydalanadi. Masalan, Figma, Sketch va boshqa dasturlar shu tamoyilda ishlaydi.

Mijozga dizaynni namoyish qilish uchun yuqorida tilga olingan ilovadan olingan yagona havola ham mos keladi: u orqali dizaynni nafaqat statik ko‘rinishda, balki interaktiv prototip sifatida ham ko‘rsatish mumkin.

Bosh sahifa dizayni

Foydalanish qulayligi bo‘yicha ekspertlar, jumladan Yakob Nilsen va Kayl Susi veb-sayt muvaffaqiyatida bosh sahifa dizaynining ahamiyatini ko‘p ta’kidlab, uni saytning eng muhim sahifasi deb hisoblagan. Biroq 2000-yillarda amaliyotchi mutaxassislar tobora ko‘proq tashrif buyuruvchilar bosh sahifani chetlab o‘tib, qidiruv tizimlari, elektron axborot byulletenlari va RSS-kanallari orqali bevosita saytning ichki sahifalariga o‘tishini payqay boshladilar. Shu sababli ko‘plab amaliyotchilar bosh sahifalar ko‘pchilik o‘ylaganchalik muhim emasligini ta’kidlay boshladilar. 2007-yilda Jared Spul saytning bosh sahifasi aslida undagi eng kam ahamiyatli sahifa ekanini aytdi.

2012 va 2013-yillarda karusellar («slayderlar» va «aylanuvchi bannerlar» deb ham ataladi) bosh sahifalar dizaynining nihoyatda ommabop elementiga aylandi. Ulardan ko‘pincha cheklangan joyda tanlangan yoki yaqinda joylashtirilgan kontentni namoyish qilish uchun foydalanilgan. Ko‘plab amaliyotchi mutaxassislar karusellarni samarasiz dizayn elementi deb hisoblaydi, ular qidiruv tizimlari uchun optimallashtirishga va veb-saytdan foydalanish qulayligiga salbiy ta’sir qilishini ta’kidlaydi.

Vositalar va texnologiyalar

Veb-dizaynerlar ishlab chiqarish jarayonining qaysi bosqichida ishtirok etishiga qarab ko‘plab turli vositalardan foydalanadi. Bu vositalar vaqt o‘tishi bilan yangi standartlar va dasturiy ta’minot hisobiga yangilanadi, ammo ularning asosiy tamoyillari o‘zgarmaydi. Veb-dizaynerlar veb-formatdagi tasvirlar yoki dizayn prototiplarini yaratish uchun vektorli va rastrli grafika muharrirlaridan foydalanadi. Veb-saytlarni yaratishda ishlatiladigan texnologiyalarga W3C standartlari, jumladan HTML va CSS kiradi; ularni qo‘lda kodlash yoki WYSIWYG turidagi vizual tahrirlash dasturlari yordamida avtomatik yaratish mumkin. Veb-dizaynerlar qo‘llashi mumkin bo‘lgan boshqa vositalarga belgilash kodini tekshiruvchi validatorlar, shuningdek, saytlarning internetdagi foydalanish imkoniyati bo‘yicha tavsiyalarga muvofiqligini tekshirish uchun qulaylik va hammaboplikni sinovdan o‘tkazish vositalari kiradi.

Adabiyotlar

  • P. Makneyl. Veb-dizayn. G‘oyalar, sirlar, maslahatlar = Veb-dizayner g‘oyalari kitobi, 2-jild: veb-sayt dizaynidagi eng yaxshi mavzular, tendensiyalar va uslublar. — Sankt-Peterburg: «Piter», 2011. — 272 bet — ISBN 978-5-459-00650-6.
  • J. Berd. Veb-dizayn. Dasturchi uchun qo‘llanma = Chiroyli veb-dizayn tamoyillari, 2-nashr. — Sankt-Peterburg: «Piter», 2012. — 224 bet — ISBN 978-5-459-00901-9.
  • Yakob Nilsen, Kara Perniche. Veb-dizayn: ko‘z harakatlarini kuzatish orqali veb-saytlardan foydalanish qulayligini tahlil qilish = Ko‘z harakatlarini kuzatish asosida veb-saytlardan foydalanish qulayligi (Eyetracking Web Usability). — M.: «Vilyams», 2010. — 480 bet — ISBN 978-5-8459-1652-5.
  • Yakob Nilsen. Veb-dizayn. — SPb.: «Simvol-Plyus», 2003. — 512 bet — ISBN 5-93286-004-9.
  • Yakob Nilsen, Xoa Loranger. Veb-dizayn: veb-saytlardan foydalanish qulayligi = Veb-saytlardan foydalanish qulayligida ustuvorliklarni belgilash (Prioritizing Web Usability). — M.: «Vilyams», 2007. — B. 368. — ISBN 0-321-35031-6.
  • D. Robbins. Veb-dizayn. Ma’lumotnoma. — «KUDITS-PRESS», 2008. — 816 bet — ISBN 978-5-91136-039-9.
  • A. Yu. Goncharov. Veb-dizayn: HTML, JavaScript va CSS. Cho‘ntak ma’lumotnomasi. — «KUDITS-PRESS», 2007. — 320 bet — ISBN 978-5-91136-024-5.
  • D. V. Borodayev. Veb-sayt grafik dizayn obyekti sifatida. Monografiya. — X.: «Septima LTD», 2006. — 288 bet — ISBN 996-674-026-5.

Havolalar