USB Type-C ulagichi

24 kontaktli USB Type-C ulagichi
USB Type-C porti (ulagichi) MacBook noutbukida va USB Type-C vilkali kabel

USB Type-C, ingliz tilidagi nomi USB Type-C yokiUSB-C (o‘qilishi: yu-es-bi tayp si yoki yu-es-bi — si) — USB spetsifikatsiyasi USB qurilmalari va kabellari uchun mo‘ljallangan ixcham, universal, ikki tomonlama 24 kontaktli ulagich turini belgilaydi.

USB-C ulagichining 1.0-versiyali spetsifikatsiyasi USB ishlab chiquvchilar forumi tomonidan 2014-yil avgustida e’lon qilingan. U bilan bir vaqtda ishlab chiqilgan yana bir spetsifikatsiya — USB 3.1.

USB Type-C ulagichi periferik qurilmalar va kompyuterlarda qo‘llanishi mumkin. USB Type-C oldingi USB standartlaridagi A va B turidagi ulagichlar hamda kabellarga nisbatan yangi avlod hisoblanadi. Avvalgi versiyalardan farqli ravishda, USB-C ulagichi gorizontal jihatdan simmetrik bo‘lib, qurilmaga istalgan tomoni bilan ulanishi mumkin.

USB Type-C ulagichining mavjudligi quyidagi standart va protokollar qo‘llab-quvvatlanishini kafolatlamaydi: yuqori tezlikdagi USB 3.1 Gen1/Gen2 standarti yoki USB Power Delivery.

Texnik xususiyatlar

24 kontaktli, ikki tomonlama ulagich ancha ixcham bo‘lib, o‘lchamlari jihatidan USB 2.0 standartidagi Micro-B ulagichlariga yaqin. Ulagich o‘lchamlari — 8,4 mm × 2,6 mm. Ulagich quvvat uzatish va yerga ulash uchun to‘rt juft kontaktdan, High-Speed tezligida ma’lumot uzatish uchun ikkita D+/D− differensial juftlikdan (USB Type-C kabelida ulardan faqat bittasi ulangan), yuqori tezlikdagi SuperSpeed signallarini uzatish uchun to‘rtta differensial juftlikdan, ikkita yordamchi kontaktdan (sideband), kabelning ulanish yo‘nalishini aniqlash uchun ikkita konfiguratsiya kontaktidan va konfiguratsiya ma’lumotlari uchun alohida kanaldan (BMC kodlash — ikki fazali belgi kodlash (biphase-mark code)) hamda faol kabellar uchun +5 V quvvat kontaktidan foydalanadi. Avval ishlab chiqarilgan qurilmalarni USB Type-C ulagichli kompyuterga ulash uchun bir uchida A yoki B turidagi vilka yoxud ulagich, ikkinchi uchida esa USB Type-C vilkasi bo‘lgan kabel yoki adapter kerak bo‘ladi. USB Type-C uyali adapterlardan standartda foydalanishga ruxsat berilmagan, chunki ular kabellarning «ko‘plab noto‘g‘ri va potensial xavfli» kombinatsiyalarini yuzaga keltirishi mumkin.

Har ikki uchida USB-C vilkasi bo‘lgan USB 3.1 kabeli spetsifikatsiyaga mos kelishi — tegishli o‘tkazgichga ega bo‘lishi, faol bo‘lishi va kanal konfiguratsiyasiga bog‘liq funksiyalar identifikatorlari hamda USB Power Delivery 2.0 spetsifikatsiyasidagi ishlab chiqaruvchi belgilaydigan xabarlarni (VDM) ko‘rsatuvchi elektron identifikatsiya chipini o‘z ichiga olishi kerak. USB Type-C ulagichi asosiy quvvat ta’minotiga qo‘shimcha ravishda 1,5 A yoki 3 A tok kuchida, 5 V kuchlanishli quvvat liniyalarini qo‘llab-quvvatlaydi. Quvvat manbai tokning ortishi haqida konfiguratsiya kanali orqali xabar berishi yoki konfiguratsiya kontakti orqali USB Power Delivery spetsifikatsiyasini (BMC kodlash) yoxud eskiroq BFSK signallarini VBUS kontakti orqali qo‘llashi kerak. SuperSpeed liniyasini qo‘llab-quvvatlamaydigan USB 2.0 kabelida, agar u 5 A tokni uzata olmasa, elektron identifikatsiya chipi bo‘lmaydi.

Muqobil rejimlar

USB Type-C ulagichi kontaktlar boshqa protokollar orqali ma’lumot uzatadigan muqobil rejimlarni ham qo‘llab-quvvatlaydi (ingl. alternate mode), jumladan:

  1. Muqobil rejim DisplayPort — VESA tomonidan 2014-yil sentabrida e’lon qilingan, DisplayPort 1.3 standartini qo‘llab-quvvatlaydi;
  2. Muqobil rejim Mobile High-Definition Link (MHL) — 2014-yil noyabrida e’lon qilingan; MHL 1.0-3.0 va superMHL standartlarini qo‘llab-quvvatlaydi;
  3. Muqobil rejim Thunderbolt — quyidagi standartni qo‘llab-quvvatlaydi: Thunderbolt 3;
  4. Muqobil rejim HDMI — 2016-yil sentabrida e’lon qilingan; HDMI 1.4b standartini qo‘llab-quvvatlaydi.

DisplayPort va HDMI muqobil rejimlarini amalga oshirish uchun tegishli jismoniy interfeys vilkasiga ega o‘tish kabeli ishlatiladi. MHL va Thunderbolt (20Gbps) rejimlarida oddiy Type-C kabeli qo‘llanadi; Thunderbolt 3 ning yuqori tezlikdagi rejimi (40 Gbit/s), shuningdek USB Power Delivery 2.0 ning yuqori quvvatli rejimlari esa elektron chip orqali mosligi belgilangan maxsus kabellarni talab qiladi.

Ajratiladigan kabellar muqobil rejimda ishlashi uchun to‘rtta yuqori tezlikdagi (SuperSpeed) juftlik va ikkita Sideband kontaktidan foydalanish mumkin. Dok-stansiyalar, ajratiladigan qurilmalar va ajratilmaydigan (doimiy) kabellarda ikkita D+/D− kontakti hamda bitta konfiguratsiya kontaktidan ham foydalanish mumkin. Rejimlar konfiguratsiya kontakti orqali ishlab chiqaruvchi belgilaydigan xabarlar (VDM) yordamida sozlanadi.

USB Type-C ulagichli har bir qurilmada barcha muqobil rejimlar mavjud emas; qo‘llab-quvvatlanadigan muqobil rejimlar ulagich yonidagi tegishli logotiplar bilan ko‘rsatiladi.

Bu ulagichni boshqa yuqori tezlikdagi ketma-ket protokollarda ishlatish imkoniyati ham o‘rganilmoqda, masalan, PCI Express va Base-T Ethernet.

Kontaktlar sxemalari — ulagich va kabel

Ulagich kontaktlarining joylashuvi

USB Type-C ulagichidagi — uya va vilkadagi kontaktlarning vazifalari
Kontakt Nomi Tavsifi Kontakt Nomi Tavsifi
A1 GND Yerga ulash B12 GND Yerga ulash
A2 TX1+ SuperSpeed differensial juftlik #1, uzatish+ B11 RX1+ SuperSpeed differensial juftlik #2, qabul qilish+
A3 TX1- SuperSpeed differensial juftlik #1, uzatish- B10 RX1- SuperSpeed differensial juftlik #2, qabul qilish-
A4 VBUS Musbat quvvat manbai B9 VBUS Musbat quvvat manbai
A5 CC1 Konfiguratsiya kanali (yoki muvofiqlashtirish kanali) B8 SBU2 Yordamchi kanal (Sideband)
A6 D+ High-Speed differensial juftlik, 1-holat, ma’lumot+ B7 D- High-Speed differensial juftlik, 2-holat, ma’lumot-
A7 D- High-Speed differensial juftlik, 1-holat, ma’lumot- B6 D+ High-Speed differensial juftlik, 2-holat, ma’lumot+
A8 SBU1 Yordamchi kanal (Sideband) B5 CC2 Konfiguratsiya kanali (yoki muvofiqlashtirish kanali)
A9 VBUS Musbat quvvat manbai B4 VBUS Musbat quvvat manbai
A10 RX2- SuperSpeed differensial juftlik #4, qabul qilish- B3 TX2- SuperSpeed differensial juftlik #3, uzatish-
A11 RX2+ SuperSpeed differensial juftlik #4, qabul qilish+ B2 TX2+ SuperSpeed differensial juftlik #3, uzatish+
A12 GND Yerga ulash B1 GND Yerga ulash
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Экранированная дифференциальная пара, может использоваться для реализации USB SuperSpeed (3.0), SuperSpeed+ (3.1), SuperSpeed++ (3.2) — до 20 Гбит/с
  2. 1 2 3 4 Неэкранированная дифференциальная пара, может использоваться для реализации USB Low-Speed (1.0), Full-Speed (1.1), High-Speed (2.0) — до 480 Мбит/с
  3. 1 2 В штекере дифференциальная пара подключается только в одном положении, во 2-м положении контакты отсутствуют.
Qurilmadagi USB-C uyasi

Kabel kontaktlarining joylashuvi

USB 3.1 Type-C kabelidagi o‘tkazgichlarning vazifalari
Kabelning № 1 ulagichi Type-C Kabel Type-C Kabelning № 2 ulagichi Type-C
KontaktNomi O‘tkazgich qoplamasining rangi Nomi Tavsifi KontaktNomi
O‘ramaEkran Kabel o‘ramasi Ekran Kabelning tashqi o‘ramasi O‘ramaEkran
A1, B1, A12, B12GND Qalay bilan qoplangan GND_PWRrt1
GND_PWRrt2
Umumiy yer A1, B1, A12, B12GND
A4, B4, A9, B9VBUS Qizil PWR_VBUS1
PWR_VBUS2
VBUS quvvat manbai A4, B4, A9, B9VBUS
B5VCONN Sariq
PWR_VCONN VCONN quvvat manbai B5VCONN
A5CC Ko‘k CC Konfiguratsiya kanali A5CC
A6Dp1 Yashil UTP_Dp Ekranlanmagan o‘ralgan juftlik, musbat A6Dp1
A7Dn1 Oq UTP_Dn Ekranlanmagan o‘ralgan juftlik, manfiy A7Dn1
A8SBU1 Qizil SBU_A Muqobil foydalanish A B8SBU2
B8SBU2 Qora SBU_B Muqobil foydalanish B A8SBU1
A2SSTXp1 Sariq * SDPp1 Ekranlangan differensial juftlik #1, musbat B11SSRXp1
A3SSTXn1 Jigarrang * SDPn1 Ekranlangan differensial juftlik #1, manfiy B10SSRXn1
B11SSRXp1 Yashil * SDPp2 Ekranlangan differensial juftlik #2, musbat A2SSTXp1
B10SSRXn1 To‘q sariq * SDPn2 Ekranlangan differensial juftlik #2, manfiy A3SSTXn1
B2SSTXp2 Oq * SDPp3 Ekranlangan differensial juftlik #3, musbat A11SSRXp2
B3SSTXn2 Qora * SDPn3 Ekranlangan differensial juftlik #3, manfiy A10SSRXn2
A11SSRXp2 Qizil * SDPp4 Ekranlangan differensial juftlik #4, musbat B2SSTXp2
A10SSRXn2 Ko‘k * SDPn4 Ekranlangan differensial juftlik #4, manfiy B3SSTXn2
* O‘tkazgich qoplamalarining ranglari standartda belgilanmagan
Ulash kabelidagi USB-C vilkasi. Ayrim variantlarda, jumladan, quyidagi texnologiya uchun B6 va B7 kontaktlari ham kabelga ulanadi: VirtualLink

Dasturiy ta’minotda qo‘llab-quvvatlanishi

  • Linux USB 3.0 ni yadro 2.6.31-versiyasidan, USB 3.1 ni esa yadro 4.6-versiyasidan boshlab qo‘llab-quvvatlaydi.
  • MacOS USB 3.1, USB Type-C, muqobil rejimlar va USB Power Delivery ni qo‘llab-quvvatlaydi.
  • Windows 10 va Windows 10 Mobile USB 3.1, USB Type-C, muqobil rejimlar, USB Power Delivery, audio aksessuarlar va USB «Dual Role» rejimini qo‘llab-quvvatlaydi. Microsoft Windows 8.1 uchun chiqarilgan yangilanishlarda USB Type-C qo‘llab-quvvatlashi qo‘shilgan.
  • Android 6 Marshmallow USB 3.1 va USB Type-C ni qo‘llab-quvvatlaydi.
  • Chrome OS USB 3.1 va USB Type-C ni Chromebook Pixel 2015 modelidan boshlab, shuningdek muqobil rejimlar va USB Power Delivery ni qo‘llab-quvvatlaydi.

Qurilmalar darajasida qo‘llab-quvvatlanishi

2014-yildan keyin ishlab chiqarilgan USB-C ulagichli ona platalar, noutbuklar, planshetlar, smartfonlar, qattiq disklar, USB konsentratorlar va boshqa qurilmalar turi bosqichma-bosqich ko‘paymoqda.

Bir uchida USB-C vilkasi, ikkinchi uchida A yoki Micro-B standartidagi uya bo‘lgan nostandart kabellarda konfiguratsiya kanallari (CC) quvvat liniyasiga 10-kOm tortuvchi rezistor orqali ulanadi, holbuki spetsifikatsiyada 56-kOm rezistor belgilangan. Bu noto‘g‘ri ulanishdir. Natijada kabelga ulangan qurilma ruxsat etilgan quvvatni noto‘g‘ri aniqlaydi. Bu, jumladan, Apple va Google mahsulotlarining ayrimlarida noto‘g‘ri ishlashga, ba’zi holatlarda esa quvvat manbai, konsentrator yoki kompyuter USB-portining shikastlanishiga olib keladi.

Ayrim ishlab chiqaruvchilar, jumladan Apple, USB Type-C ulagichini belgilamaydi, bu esa mos periferik qurilmalarni tanlashni qiyinlashtiradi.

Davlat darajasida qo‘llab-quvvatlash

Yevropa Ittifoqi smartfon, planshet, elektron kitob o‘quvchi, quloqchin, fotoapparat, videokamera, garnitura, portativ o‘yin konsoli va Bluetooth karnay ishlab chiqaruvchilarini 28-dekabr 2024-yilgacha sim orqali quvvatlanadigan qurilmalar uchun yagona quvvatlash porti sifatida USB Type-C ga o‘tishga majbur qildi. 2026-yil bahoridan bu talab noutbuklarga ham tatbiq etiladi.

Havolalar