| Ubuntu | |
|---|---|
| | |
| Ishlab chiquvchi | Canonical Ltd. |
| Asoslangan tizim | Debian |
| Birinchi chiqarilishi | 20-oktabr 2004 |
| Eng so‘nggi versiyasi | |
| Yakuniy versiyalarning yangilanish davriyligi |
Yiliga 2 marta (aprel va oktabr oylarida) |
| Eng so‘nggi sinov versiyasi | |
| Yangilash usuli | Advanced Package Tool |
| Paket menejerlari | dpkg, Snappy va Advanced Package Tool |
| Qo‘llab-quvvatlanadigan tillar | 50 dan ortiq til |
| Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar | AMD64, PowerPC, ARM, UltraSPARC |
| Yadro turi | Linux |
| Interfeys | GNOME |
| Holati | faol |
| Dastlabki kod repozitoriysi | code.launchpad.net/ubuntu |
| Veb-sayt | ubuntu.com (ingliz tilida) |

Ubuntu (Xalqaro fonetik alifbo [ʊˈbʊntuː]; zulu tilidagi ubuntu — «insonparvarlik»; «Ubuntu») — GNU/Linux distributivi, Debianga asoslangan. Uning asosiy ishlab chiquvchisi va homiysi — Canonical kompaniyasi. Hozirda loyiha faol rivojlantirilmoqda va erkin dasturiy ta’minot hamjamiyati tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Umumiy ma’lumotlar
Canonical ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab Ubuntu’dan taxminan 20 million kishi foydalanadi. U 1-o‘rinni egallovchi GNU/Linux distributivi sifatida veb-serverlar uchun eng ommabop hisoblanadi. DistroWatch.com saytiga kirgan foydalanuvchilar soni bo‘yicha (2017-yil holatiga) 4-o‘rinda turadi.
Odatda distributivning yangi versiyalari har olti oyda chiqariladi va 9 oy davomida xavfsizlik yangilanishlari bilan qo‘llab-quvvatlanadi (13.04 versiyasidan boshlab; undan avval qo‘llab-quvvatlash bir yarim yil davom etgan).
Har 2 yilda chiqariladigan LTS versiyalari 5 yil davomida qo‘llab-quvvatlanadi — bu server versiyalariga ham, ish stoli versiyalariga ham tegishli. (12.04 LTS versiyasigacha ish stoli uchun LTS versiyalarini qo‘llab-quvvatlash muddati 3 yil bo‘lgan.) Ubuntu oilasidagi boshqa LTS distributivlari 3 yil davomida to‘liq qo‘llab-quvvatlanadi, tizimning asosiy qismlari (yadro, Xorg va boshqa komponentlar) esa 5 yil qo‘llab-quvvatlanadi. Pullik Legacy Add-on qo‘shimchasi qo‘llab-quvvatlash muddatini 10 yildan 15 yilgacha uzaytiradi.
Ubuntu serverlar va ish stansiyalari uchun dasturiy ta’minot to‘plami bilan yetkazib beriladi. U stol usti shaxsiy kompyuterlariga Live CD (Desktop versiyasi) yordamida o‘rnatiladi (DVD va USB xotira qurilmalaridan ham foydalanish mumkin). Ilgari matnli o‘rnatkichdan (Alternate versiyasi, Ubuntu 12.04.2 gacha mavjud bo‘lgan) foydalanish va CD hamda DVD uchun alohida versiyalarni olish mumkin edi. DVD versiyasi imkoniyatlari kengroq bo‘lib, jumladan tizimni nafaqat grafik, balki matnli rejimda o‘rnatish, tiklash rejimida yuklash, to‘liq mahalliylashtirish hamda diskda ko‘proq paketlar mavjud edi. Rasman qo‘llab-quvvatlanadigan arxitekturalar uchun versiyalar ham chiqarilgan, masalan, i386 (20.04 versiyasigacha, LTS’da 18.04 versiyasigacha), AMD64, ARM. Bundan tashqari, 2013-yildan boshlab Ubuntu’ning maxsus versiyasini ARM va x86 arxitekturasidagi smartfonlar uchun ishlab chiqish boshlandi.
Bundan tashqari, IoT qurilmalari va robotlarda ishlay oladigan Ubuntu Core tahriri mavjud.
Tarixi va rivojlanishi

Ubuntu loyihasining dastlabki nomi No-Name-Yet («hali nomi yo‘q») bo‘lgan.



Dastlab Ubuntu Debian GNU/Linux tizimining vaqtinchalik hosilasi sifatida yaratilgan bo‘lib, maqsad operatsion tizimning yangi versiyasini har olti oyda muntazam chiqarish edi. Debian’ning umumiy maqsadli boshqa hosila distributivlaridan, masalan, Xandros, Linspire va Libranet farqli ravishda, Canonical Debian falsafasiga sodiq qoldi va Ubuntu tarkibiga asosan erkin dasturiy ta’minotni kiritdi, ya’ni mulkiy qo‘shimchalarga qisman tayanish yo‘lini tanlamadi. Ubuntu paketlarining aksariyati unstable (beqaror) paketlar toifasidagi Debian GNU/Linux paketlariga asoslanadi. Ubuntu’da o‘rnatilgan paketlarni boshqarish uchun Debian’ning Advanced Packaging Tool vositasidan foydalaniladi. Shunga qaramay, Ubuntu va Debian GNU/Linux paketlari har doim ham o‘zaro mos kelavermaydi. Ubuntu’ning ayrim dasturchilari Debian GNU/Linux’ning asosiy paketlari ustida ham ishlaydi, shu sababli dastur yig‘ilmalariga kiritilgan o‘zgarishlar har ikki loyihaga tatbiq etiladi. Ammo 2005-yil aprelida Debian GNU/Linux asoschisi Ian Merdok Ubuntu’ni Debian GNU/Linux paketlari bilan nomuvofiqligi uchun tanqid qilib, Ubuntu Debian Sarge’dan juda uzoqlashgani va moslikni saqlay olmaganini aytgan.
Hozirgi vaqtda Ubuntu loyihasi Mark Shattlvort hamda u asos solgan Canonical kompaniyasi tomonidan moliyalashtiriladi. 8-iyulda 2005 Canonical Ubuntu Foundation tashkil etilganini va unga dastlabki 10 million dollar sarmoya kiritilganini e’lon qildi. Jamg‘armaning maqsadi Ubuntu’ning kelajakdagi barcha versiyalarini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirishni kafolatlash edi, biroq 2009-yilda jamg‘arma hali ishga tushirilmagan edi. Shattlvort uni favqulodda holatlar uchun zaxira jamg‘armasi deb ta’riflagan.
11.04 «Natty Narwhal» versiyasidan boshlab, u 28-aprel 2011-yilda chiqarilgan, Ubuntu Desktop Edition uchun standart bo‘lgan ish stoli muhiti GNOME o‘rniga Unity o‘rnatildi. Uni Canonical ishlab chiqqan, keyingi versiyalarda esa X.Org Server o‘rniga Mir qo‘yilishi rejalashtirilgan edi. Ubuntu distributivlari nomlanishi ham o‘zgardi: Ubuntu Netbook Edition va Ubuntu Desktop Edition birlashtirilib, oddiygina «Ubuntu» («Edition» so‘zisiz) deb ataladigan yagona versiyaga aylantirildi. Ubuntu Server Edition nomidan ham «Edition» olib tashlandi va u «Ubuntu Server» deb yuritila boshlandi.
13-oktabr 2011-yilda Ubuntu 11.10 «Oneiric Ocelot» versiyasi chiqarildi. Ubuntu Software Center yangi va jozibaliroq interfeysga ega bo‘ldi, har bir ilova uchun besh yulduzli umumiy reyting ko‘rsatila boshlandi, Software Center esa GTK 3 ga ko‘chirildi. Yangi imkoniyatlar qatorida LightDM kirish oynasi ham bor edi. Oldingi GDM menejeriga nisbatan u ancha tez ishlaydi va HTML va Java ga asoslangan. Standart interfeys (avvalgi chiqarilishdagi kabi) takomillashtirilgan Unity (quvvati past kompyuterlar uchun Unity 2D) bo‘ldi, GNOME esa standart o‘rnatishga kiritilmadi. Evolution o‘rniga Thunderbird 7 o‘rnatildi. Yangi boshqaruv markazi soddalashdi va tashqi ko‘rinishi quyidagi tizimni tobora ko‘proq eslatadigan bo‘ldi: Mac OS.
26-aprel 2012-yilda Ubuntu’ning yangi 12.04 LTS «Precise Pangolin» versiyasi chiqarildi. Standart ish stoli muhiti hamon Unity bo‘lib qoldi, ammo u ishga tushirilgan ilovalarning menyu bandlarini qidirishga mo‘ljallangan HUD satri bilan takomillashtirildi. Standart musiqa pleyeri sifatida Rhythmbox tanlandi, avvalgi Banshee o‘rniga. Ushbu versiya quyidagi komponentlarni o‘z ichiga olgan: GNOME 3.4.1, Firefox 11, LibreOffice 3.5.2, Thunderbird 11 va boshqalar.
Ubuntu’ning «Grumpy Groundhog» kod nomli tarmog‘ini yaratish rejalari ham bo‘lgan. U dastlabki kodning eng dolzarb nusxasi saqlanadigan versiyalarni boshqarish tizimidagi koddan bevosita foydalanadigan rivojlantirish va sinov tarmog‘i sifatida qolishi ko‘zlangan. Bu tajribali foydalanuvchilar va dasturchilarga ayrim dasturlarning deyarli daqiqama-daqiqa yangilanadigan versiyalarini o‘zlari paket yig‘masdan sinab ko‘rish imkonini berardi. Shuningdek, turli arxitekturalarda yig‘ishdagi xatolar haqida oldindan ogohlantirish rejalashtirilgan.
DistroWatch ma’lumotlariga ko‘ra, 2011-yilda Ubuntu yetakchilikni boshqa distributivlarga, avvalo Linux Mint ga boy berdi. Bu qisman an’anaviy GNOME interfeysidan voz kechilib, Unity’ga o‘tilgani bilan bog‘lanadi.
13-aprel 2017-yilda Zesty Zapus nomini olgan 17.04 versiyasi chiqarildi. Asosiy o‘zgarishlar qatorida Unity 8 — ushbu interfeysning eng so‘nggi ishlab chiqilgan versiyasi — kiritilgani bor. Bundan bir necha kun avval Canonical GNOME’dan foydalanishga qaytishini e’lon qilgan edi.
Ubuntu 17.10 versiyasida i386 protsessorlarini qo‘llab-quvvatlash to‘xtatildi, biroq i386 protsessorlari uchun versiyani Minimal CD orqali yoki avvalgi versiyadan yangilash yo‘li bilan o‘rnatish mumkin edi. Ubuntu 17.10 da esa Wayland tizimi joriy etilib, avvalgi Xorg o‘rnini egalladi, biroq Ubuntu 18.04 LTS versiyasida Xorg yana ishlatila boshlandi.
Ubuntu 20.04 versiyasida 32 bitli protsessorlarni qo‘llab-quvvatlash butunlay to‘xtatildi.
Ubuntu Netbook Edition

9.04 (Jaunty) chiqarilishida ekran o‘lchamlari kichik qurilmalar uchun moslashtirilgan Ubuntu Netbook Remix nomli maxsus versiya taqdim etildi. Unda GNOME paneli hamda oyna menejeri Metacity ga asoslangan maxsus interfeys qo‘llanildi. Bunday interfeys avvalroq Ubuntu 8.10 (Intrepid) asosidagi loyihalarda, xususan Eeebuntu’da ishlatilgan edi. Ubuntu Netbook Remix tarkibiga ayrim maxsus ilovalar ham kiritilgan, jumladan Cheese.
10.10 (Manevrick) chiqarilishida netbuklar uchun Ubuntu versiyasi Ubuntu Netbook Edition deb qayta nomlandi va unda ilk bor quyidagi grafik qobiq taqdim etildi: Unity.
Ubuntu Desktop Edition ham 11.04 versiyasidan boshlab Unity qobig‘idan foydalangani sababli, ikkala versiyani birlashtirishga qaror qilindi.
Xususiyatlari
Ubuntu foydalanish qulayligi va soddaligiga yo‘naltirilgan. Unda ma’muriy vazifalarni bajarish uchun keng qo‘llaniladigan yordamchi dastur — sudo ishlatiladi. U xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan alohida ma’muriy seansni ochmasdan vazifalarni bajarishga imkon beradi. Bunday seans egasi — superfoydalanuvchi.
Bundan tashqari, Ubuntu’da rivojlangan xalqaro moslashtirish tizimi mavjud bo‘lib, turli tillardagi foydalanuvchilar uchun yuqori darajada qulaylik yaratadi. 5.04 versiyasidan boshlab standart kodlash tizimi tanlangan — UTF-8.
Ubuntu’ning standart versiyasi bilan ishlash uchun kamida 4 gigabayt RAM tezkor xotira, tizimni qattiq diskka o‘rnatishda esa kamida besh gigabayt bo‘sh joy tavsiya etiladi. Yengilroq versiyalar (Ubuntu MATE, Lubuntu, Xubuntu va boshqalar) uchun tizim talablari boshqacha bo‘lishi mumkin.
Ubuntu (11.04 versiyasigacha) GNOME ish stoli muhitiga asoslangan bo‘lib, u zamonaviy ish stoli ilovalarining to‘liq to‘plamini taqdim etadigan erkin, sodda va tushunarli interfeys yaratish uchun ishlab chiqilgan. GNOME tarkibidagi ilovalardan tashqari Ubuntu qo‘shimcha dasturlar, jumladan LibreOffice (OpenOffice.org 11.04 versiyasigacha), shuningdek, veb-brauzer Mozilla Firefox.
6.06 va undan keyingi versiyalarda Live CD va o‘rnatish CD diski bitta kompakt diskka birlashtirilgan. Bu disk barcha imkoniyatlarga ega ish stolini yuklaydi: foydalanuvchilar kompyuter uskunalari qo‘llab-quvvatlanishini tekshirishlari, mavjud ilovalarni sinashlari, so‘ng Ubuntu’ni qattiq diskka o‘rnatishlari mumkin. Buning uchun grafik o‘rnatkich — Ubiquity(ingliz tilida) («hamma joyda mavjudlik») ishlatiladi. Biroq o‘rnatishga bevosita ham o‘tish mumkin. O‘rnatish jarayoni «jonli» ish stolida yaratilgan hujjatlarni saqlaydi. debian-installer ga asoslangan muqobil o‘rnatish usulini ham yuklab olish mumkin. U tizimni chuqurroq tushunadigan foydalanuvchilarga, ko‘plab tizimlarni o‘rnatuvchi ma’murlarga va diskni murakkab bo‘limlash, jumladan LVM yoki RAID dan foydalanish uchun mo‘ljallangan. Shuningdek, operativ xotirasi 192 megabaytdan kam kompyuterlarga o‘rnatish imkonini beradi. Distributivda Live USB asosida yuklanadigan USB Flash diskini yaratish dasturi ham mavjud. Bunday qurilma Live CD va o‘rnatish CD diskining barcha imkoniyatlarini beradi. Bu, masalan, netbuklarda juda qulay. Ammo eski kompyuterlarda yuklash har doim ham qo‘llab-quvvatlanmaydigan qurilma — USB flesh-xotiradan.
Dastlabki versiyalarda standart foydalanuvchi interfeysi jigarrang va to‘q sariq tuslari bilan ajralib turgan. Ubuntu’da ubuntu-calendar deb nomlangan qo‘shimcha paket mavjud bo‘lib, u har oy jigarrang mavzuga mos yangi fon rasmlarini yuklab oladi. Ilgari bu rasmlarda qisman yalang‘och odamlar tasvirlangani sababli, ular nomaqbul deb tanqid qilingan va «Linuxxx» kabi laqablar paydo bo‘lgan. 10.04 versiyasidan boshlab Ubuntu interfeysi qayta brendlandi: logotip almashtirildi, ranglar jigarrang va to‘q sariqdan qora va binafshaga o‘zgardi. Ayrim foydalanuvchilarning fikricha, Ubuntu’ning yangi interfeysi Mac OS X ga o‘xshab qoldi. Ubuntu komponentlarini yaratishda keng qo‘llaniladigan vosita — dasturlash tili Python.
Versiyalar
| Versiya | Kod nomi | Chiqarilgan sana | Qo‘llab-quvvatlash tugashi | Maxsus qo‘llab-quvvatlash (ESM) tugashi | Pullik qo‘llab-quvvatlash (Legacy Add-on) tugashi |
|---|---|---|---|---|---|
| 14.04 LTS | Trusty Tahr | 2014-04-17 | 2019-04 | 2024-04 | 2029-04 |
| 16.04 LTS | Xenial Xerus | 2016-04-21 | 2021-04 | 2026-04 | 2031-04 |
| 18.04 LTS | Bionic Beaver | 2018-04-26 | 2023-04 | 2028-04 | 2033-04 |
| 20.04 LTS | Focal Fossa | 2020-04-23 | 2025-04 | 2030-04 | 2035-04 |
| 22.04 LTS | Jammy Jellyfish | 2022-04-21 | 2027-04 | 2034-04 | 2037-04 |
| 24.04 LTS | Noble Numbat | 2024-04-25 | 2029-04 | 2036-04 | 2039-04 |
| 25.04 | Plucky Puffin | 2025-04-17 | 2026-01 | ||
| 25.10 | Questing Quokka | 2025-10-09 | 2026-07 | ||
| 26.04 LTS | Resolute Raccoon | 2026-04-23 | 2031-05 | 2036-04 | 2041-04 |
Shartli belgilar: Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi Eski qo‘llab-quvvatlanadigan versiya Joriy versiya Sinov versiyasi Kelajakdagi versiya | |||||
Har bir chiqarilishning yil va oyga asoslangan versiya raqami hamda kod nomi bor. Versiyalarning kod nomlari inglizcha ikki so‘zdan: bir xil harf bilan boshlanadigan sifat va hayvon nomidan iborat. Kod nomidagi so‘zlarning bosh harflari lotin alifbosi tartibida o‘zgaradi.
Quyidagi belgi bilan ajratilgan chiqarilishlar — LTS (inglizcha Long Term Support; «uzoq muddatli qo‘llab-quvvatlash») Canonical tomonidan Ubuntu’ning aksariyat chiqarilishlariga nisbatan uzoqroq qo‘llab-quvvatlanadi. Ommaviy qo‘llab-quvvatlash barcha foydalanuvchilar uchun mavjud, xususiy qo‘llab-quvvatlash (ESM) obuna orqali, pullik kengaytma (Legacy Add-On) esa 50% qimmatroq taqdim etiladi. 12.04 versiyasidan boshlab paketlarni besh yil davomida yangilash, shu davrda Canonical’dan pullik texnik yordam olish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, LTS versiyalarining kod nomi bir xil, lekin versiya raqamidan keyingi qo‘shimcha raqam bilan farqlanadigan yangilangan chiqarilishlari vaqti-vaqti bilan taqdim etiladi.
Paketlar tasnifi va qo‘llab-quvvatlash
Ubuntu’da barcha dasturiy ta’minot to‘rt bo‘limga ajratiladi. Ular komponentlar deb ataladi va litsenziya hamda mavjud qo‘llab-quvvatlash darajasidagi farqlarni aks ettiradi.
Paketlar komponentlar bo‘yicha quyidagicha taqsimlanadi:
| Erkin dasturiy ta’minot | Mulkiy dasturiy ta’minot | |
| Qo‘llab-quvvatlanadigan | Main | Restricted |
| Qo‘llab-quvvatlanmaydigan | Universe | Multiverse |
Main va Universe bo‘limlarida Ubuntu litsenziyasi talablariga javob beradigan dasturiy ta’minot mavjud. Bu talablar taxminan quyidagi qoidalarga mos keladi: Debian’dagi erkin dasturiy ta’minot tamoyillari.
Ubuntu uchun mulkiy dasturlar paketlari odatda qo‘llab-quvvatlanmaydi, biroq muhim mulkiy dasturlar, masalan, qurilmalarning erkin bo‘lmagan drayverlari uchun ayrim istisnolar (Restricted) mavjud. Bunday drayverlarsiz foydalanuvchilar o‘z tizimida Ubuntu’ni ishga tushirishda qiyinchilikka duch kelishi mumkin. Ayniqsa, mulkiy videokarta drayverlari, masalan, mashhur Nvidia va ATI kartalari uchun bu muhim. Ishlab chiquvchilar dastlabki kodga kira olmasligi mumkinligi sababli qo‘llab-quvvatlash darajasi Main komponentiga qaraganda cheklangan.
Ubuntu Backport ayrim dasturlarning faqat Ubuntu’ning beqaror versiyalarida mavjud bo‘lgan yangiroq chiqarilishlarini orqaga moslashtirish bo‘yicha rasmiy loyihadir. Repozitoriy barcha paketlarni qamrab olmaydi; u asosan foydalanuvchilar talab qiladigan va tasdiqlangan paketlardan iborat.
Mulkiy bo‘lsa-da, tarqatilishiga cheklov qo‘yilmagan dasturiy ta’minot Multiverse repozitoriysiga kiritiladi. Masalan, Multiverse’da «ubuntu-restricted-extras» paketi — odatda foydalaniladigan mulkiy multimedia kodeklari, Flash plagini, JRE hamda Windows shriftlari to‘plamini o‘z ichiga oladi.
Ubuntu bilan birga tarqatilmaydigan dasturiy ta’minotga ayrim misollar:
- DVD videolarini ijro etishga imkon beradigan dasturiy ta’minot. Bunday videolar CSS usulida shifrlangan bo‘lib, DVD’ni deshifrlovchi libdvdcss kutubxonasining dunyoning ayrim hududlarida huquqiy maqomi bahslidir.
Norasmiy yordamchi dasturlar, masalan, Ultamatix(ingliz tilida) Ubuntu uchun rasman paketlanmagan dasturlarni o‘rnatish va sozlashni avtomatlashtirishga qaratilgan.
Ubuntu’da uchinchi tomonlarning mulkiy dasturiy ta’minotini sertifikatlash tizimi mavjud. Canonical bunday paketlar uchun Partner deb ataladigan maxsus repozitoriyni boshqaradi. Multiverse’dagi dasturlarni tarqatish cheklanmagan bo‘lsa, Partner repozitoriysidagi dasturlarni tarqatish uchun Canonical maxsus ruxsat olgan. Hozir bu repozitoriyda Adobe Reader, Adobe Flash Player, Oracle Java, Skype va yana bir nechta paket mavjud.
Bepul disklar
«ShipIt» — «Canonical Ltd.» kompaniyasining CD disklariga yozilgan operatsion tizim — Ubuntu’ni so‘rov bo‘yicha bepul (mahalliy soliqlar bundan mustasno) jo‘natish xizmati bo‘lib, 2005–2011-yillarda ishlagan. 21-oktabr 2009-yilda Canonical’ning fikricha Ubuntu’ni boshqa yo‘l bilan ola oladigan kishilarga disk yuborish to‘xtatilishi ma’lum qilindi. 5-aprel 2011-yilda xizmat yopilishi e’lon qilindi. «ShipIt-lite» yangi xizmati doirasida Canonical disklarni LoCo guruhlariga yuborishni davom ettirdi. LoCo guruhlari (inglizcha local communities) — Canonical kompaniyasida ro‘yxatdan o‘tgan Ubuntu foydalanuvchilarining mahalliy hamjamiyatlari.
Ubuntu asosidagi Linux distributivlari

Ubuntu savdo belgisidan foydalanish qoidalariga muvofiq, Canonical Ubuntu asosidagi distributivlarning 2 turini tan oladi:
- Ubuntu asosidagi distributiv (Ubuntu Derivative Distribution): Ubuntu’dan sezilarli farqlarga ega distributiv. Ulardan faqat Canonical tomonidan rasman qo‘llab-quvvatlanadigan maqomini olganlari qo‘llab-quvvatlanadi. Boshqa distributivlar yuzasidan Canonical majburiyat olmaydi va ularning Ubuntu bilan mosligini kafolatlamaydi.
- Ubuntu yig‘ilmasi (Ubuntu Remix): Ubuntu asosida yaratilgan, undan katta farq qilmaydigan distributiv. Farqlar standart o‘rnatiladigan dasturlar, sozlamalar va boshqalarga taalluqli bo‘lishi mumkin. Yig‘ilma maqomini olish uchun Ubuntu bilan to‘liq moslik, Ubuntu repozitoriysidagi rasmiy paketlardan foydalanish, distributivning notijorat xususiyati kabi talablar bajarilishi shart. Bunday yig‘ilmalar nomida doim Ubuntu so‘zi, uning maqsadini aniqlovchi qo‘shimcha va Remix so‘zi bo‘ladi. Masalan: Ubuntu Russian Remix — rus tilida so‘zlashuvchi foydalanuvchilarning ofis va uy kompyuterlarida Ubuntu’dan qulay foydalanishi uchun yaratilgan yig‘ilma.
Canonical rasman qo‘llab-quvvatlaydigan distributivlar
| Distributiv | Tavsif | Standart grafik muhit |
|---|---|---|
| Ubuntu Server | Operatsion tizimning server versiyasi. | Yo‘q |
| Ubuntu Core | Internet buyumlari (IoT) qurilmalarida ishlatishga moslashtirilgan asosiy tizimning bo‘linmas yaxlit obrazi | Standart holatda mavjud emas.
Xorg/GNOME va Wayland/GNOME ixtiyoriy ravishda mavjud |
| Ubuntu GNOME | Standart GNOME ish stoliga ega Ubuntu distributivi. 17.10 versiyasidan boshlab Vanilla-Gnome-Desktop deb qayta nomlangan, netboot orqali mavjud. | Yangi GNOME (ayrim komponentlar texnik sabablarga ko‘ra eski bo‘lib qoladi), ammo distributiv yaratuvchilarining barcha GNOME komponentlari yangi bo‘lgan PPA repozitoriysi, shuningdek GNOME’ning keyingi versiyasiga ega PPA mavjud. |
Hamjamiyat qo‘llab-quvvatlaydigan distributivlar
| Logotip | Distributiv | Tavsif | Standart grafik muhit | Tizimga oldindan o‘rnatilgan grafik muhitlar |
|---|---|---|---|---|
| Kubuntu | Standart KDE ish stoliga ega Ubuntu distributivi. | KDE | KDE | |
| Lubuntu | Standart LXQt (ilgari LXDE) ish stoliga ega Ubuntu distributivi (quvvati past kompyuterlar uchun ishlab chiqilgan). | LXQt (LXDE 18.04 versiyasigacha) | LXQt | |
| Xubuntu | Standart Xfce ish stoliga ega Ubuntu distributivi (u ham quvvati past kompyuterlar uchun ishlab chiqilgan). | Xfce | Xfce | |
| Ubuntu Studio | Mediastudiyalarni tashkil qilish uchun distributiv. | KDE Plasma (Xfce 20.10 versiyasigacha) | KDE Plasma (Xfce 20.10 versiyasigacha) | |
| Ubuntu Kylin | Xitoy aholisi uchun moslashtirilgan distributiv. | Unity, UKUI (17.10 versiyasidan boshlab). | Unity (17.10 chiqarilishigacha), UKUI (17.10 chiqarilishidan boshlab). | |
| Ubuntu Unity | Standart Unity 7 ish stoliga ega Ubuntu distributivi. | Unity | Unity | |
| Ubuntu MATE | Standart MATE ish stoliga ega Ubuntu distributivi (quvvati past kompyuterlar uchun). | MATE | MATE | |
| Ubuntu Budgie | Budgie ish stoliga ega Ubuntu distributivi. | Budgie | Budgie | |
| Ubuntu Cinnamon | Cinnamon ish stoliga ega Ubuntu distributivi. | Cinnamon | Cinnamon | |
| Edubuntu | Ta’lim muassasalari uchun Ubuntu distributivi | Gnome Shell (23.04 dan), Unity (12.04–14.04), Gnome Flashback/Fallback (12.04–14.04), Gnome (11.10 chiqarilishigacha) | Ubuntu seansli Gnome-shell (23.04 chiqarilishidan boshlab) |
Uchinchi tomonlar yaratgan distributivlar
| Distributiv | Tavsif | Standart grafik muhit |
|---|---|---|
| ABC GNU/Linux | Beowulf klasterlarini yaratishga mo‘ljallangan distributiv. | |
| Asturix | Yengil, tezkor va ijtimoiy tarmoqlarga integratsiyalashgan distributiv sifatida taqdim etiladi. | KDE |
| Aurora | ASUS EEE PC uchun distributiv. | GNOME |
| Baltix | Litva distributivi. | |
| Bodhi Linux | Ubuntu asosidagi minimalistik distributiv. | Enlightenment, Moksha |
| Elementary OS | Ubuntu 10.10 asosidagi Elementary OS Jupiter distributivi. 2013-yil avgustda Ubuntu 12.04 asosidagi barqaror Elementary OS Luna versiyasi chiqdi; uni ishlab chiqishda dizaynga alohida e’tibor berilgan. | Pantheon |
| Icefeast Linux | Yangi foydalanuvchilar uchun ishlab chiqilayotgan distributiv. Ishlab chiqish jarayonida. | GNOME |
| GET-School | Kubuntu asosidagi, «maktab loyihasi LinuxWizard». | KDE |
| Fluxbuntu | Distributiv standart holatda Fluxbox oyna menejeridan foydalanadi. Unumdorligi past kompyuterlar uchun juda mos. | Fluxbox |
| Linux Lite OS | Linux distributivi eskirgan uskunalarga mo‘ljallangan. Ubuntu’ga asoslangan va Jerri Bezenkon rahbarligidagi jamoa tomonidan yaratilgan | Xfce |
| Linux Mint | Ubuntu asosidagi distributiv. Ko‘plab oldindan o‘rnatilgan media-kodeklar, Flash va Java, MATE muhiti, Gnome 2 asosidagi hosila hamda Cinnamon — Gnome Shell uslubida bezatilgan Gnome 2. | MATE, Cinnamon, KDE, Xfce |
| Matuntu | Ubuntu asosidagi Rossiya distributivi. | MATE |
| nUbuntu | Tarmoq xavfsizligini tahlil qilish uchun distributiv. | |
| OpenGEU | Yengil Enlightenment oyna menejeridan foydalanuvchi Ubuntu versiyasi. | Enlightenment DR17 |
| Pop! OS | Linux distributivi Ubuntu asosida yaratilgan va sozlanadigan COSMIC ish stoli muhitini o‘z ichiga oladi. | COSMIC |
| Runtu | Rossiya distributivi. | GNOME, Xfce |
| Ubuntu Russian Remix | Rossiyadagi ofis va uy kompyuterlarida Ubuntu’dan qulay foydalanish uchun yaratilgan yig‘ilma. | |
| Ubuntu Christian Edition | Xristian foydalanuvchilar uchun yaratilgan yig‘ilma. | GNOME, Unity |
| UbuntuDDE | Ubuntu’ning Deepin Desktop Environment. | DDE |
| Ubuntu Sway Remix | mozaik joylashuvli oyna menejeridan foydalanuvchi versiyasi.Sway. | Sway |
| Ulteo | 2007-yilda Gael Dyval Mandriva kompaniyasidan bo‘shatilganidan keyin yaratgan distributiv. Hozir loyiha rivojlantirilmaydi. | KDE |
| U-lite | Yengil va tezkor, DE. | Openbox |
| Sabily | Ubuntu’ning musulmon foydalanuvchilariga yo‘naltirilgan distributiv. | GNOME |
| Ubuntu Install Box | Ko‘plab dasturlar oldindan o‘rnatilgan Ukraina distributivi. | Unity |
| Ubuntu DesktopPack | Ubuntu’ning kengaytirilgan versiyalari hisoblanadigan Ubuntu, Kubuntu, Xubuntu va Lubuntu distributivlari to‘plami. U rasmiy hamkor UALinux kompaniyasi tomonidan taqdim etiladi. | Unity, GNOME, KDE, Xfce, LXDE |
| Iskra, Sialiya, Altair, Ksonomi. | Integra-L kompaniyasi «Ko‘k qush» loyihasi doirasida chiqargan distributivlar. Ular mos ravishda ko‘ngilochar, biznes, server va ijodiy platformalardir. Shuningdek, tashkil topganining 20 yilligini nishonlayotgan Blizzard uchun Iskra 11 asosida SparkCraft distributivi chiqarildi. U quyidagi o‘yinlarning demo-versiyalarini o‘z ichiga oladi: StarCraft, WarCraft III va StarCraft2. Shuningdek, ushbu o‘yinlarga oid ko‘plab muxlislar ijodidagi rasmlar ham mavjud. | GNOME 2 |
| USU(bolgar tilida) | Bolgariyada uy kompyuterlaridan foydalanuvchi Linux bilan yangi tanishayotganlar uchun boshlang‘ich platforma bo‘lish maqsadida yaratilgan bolgar distributivi. | KDE |
Ekran tasvirlari
- Ubuntu 4.10
- Ubuntu 5.04
- Ubuntu 5.10
- Ubuntu 6.06
- Ubuntu 6.10
- Ubuntu 7.04
- Ubuntu 7.10
- Ubuntu 8.04
- Ubuntu 8.10
- Ubuntu 9.04
- Ubuntu 9.10
- Ubuntu 10.04
- Ubuntu 10.10
- Ubuntu 11.04
- Ubuntu 11.10
- Ubuntu 12.04
- Ubuntu 12.10
- Ubuntu 13.04
- Ubuntu 13.10
- Ubuntu 14.04
- Ubuntu 14.10
- Ubuntu 15.04
- Ubuntu 15.10
- Ubuntu 16.04
- Ubuntu 16.10
- Ubuntu 17.04
- Ubuntu 17.10
- Ubuntu 18.04
- Ubuntu 18.10
- Ubuntu 19.04
- Ubuntu 19.10
- Ubuntu 20.04
- Ubuntu 20.10
- Ubuntu 21.04
- Ubuntu 21.10
- Ubuntu 22.04 LTS
- Ubuntu 22.10
- Ubuntu 23.04
- Ubuntu 23.10
- Ubuntu 24.04
- Ubuntu 24.10
- Ubuntu 25.04
E’lon qilingan maqsadlar
Canonical bayonotiga ko‘ra, Ubuntu foydalanuvchilarga erkinlikni (Erkin dasturiy ta’minot jamg‘armasi (Free Software Foundation)ning klassik ta’rifiga ko‘ra) kafolatlaydi. Bu uning GPL litsenziyasi ruhiga yaqin manifestida (ommaviy oferta, inglizcha «Ubuntu va’dasi») e’lon qilingan. Shu bois operatsion tizimni standart o‘rnatishda faqat erkin dasturiy ta’minot o‘rnatiladi, ammo foydalanuvchiga mulkiy drayverlar yoki dekoderlarni ham o‘rnatish imkoniyati beriladi. Bundan tashqari, maxsus internet do‘konida uchinchi tomon kompaniyalaridan litsenziya asosida olingan dekoderlar mavjud bo‘lib, ular mulkiy va patentlangan multimedia formatlarini, masalan, quyidagini qo‘llab-quvvatlaydi: Windows Media.
uchun mavjud.

- 2007-yilda Fransiya parlamenti Windows tizimidan foydalanishni to‘xtatib, Ubuntu’ga o‘tdi. 2008-yilda Fransiya politsiyasining 70 mingdan ortiq kompyuterini bosqichma-bosqich Ubuntu’ga o‘tkazish qarori ham e’lon qilindi. 2008-yilda 5 mingdan 8 mingtagacha stol usti kompyuterini, keyingi 4 yil davomida esa Fransiya bo‘ylab barcha politsiya bo‘limlaridagi yiliga 12–15 ming kompyuterni o‘tkazish rejalashtirilgan edi.
- Ubuntu Gruziya va Shimoliy Makedoniya maktablarida ishlatiladi (180 mingdan ortiq kompyuterni Ubuntu’ga o‘tkazish rejalashtirilgan).
- Ispaniyada ( 2008-yil holatiga ko‘ra) ta’lim muassasalarini Ubuntu o‘rnatilgan 400 mingdan ortiq kompyuter tizimi bilan jihozlash dasturi amalga oshirilmoqda.
- 2007-yilda Canonical Sankt-Peterburgdagi «Evrika» o‘quv markazi bilan Rossiyada Ubuntu Certified Professional dasturi bo‘yicha ta’lim berish to‘g‘risida kelishuv tuzdi. Markaz direktori Dmitriy Safronov edi. 2008-yilda Computerworld Rossiya «Evrika»ni Rossiyadagi Ubuntu’ning yagona o‘quv hamkori deb atagan.
- Google xodimlari 2017-yilgacha ish tizimi sifatida Goobuntu deb nomlangan moslashtirilgan distributivdan foydalangan.
- Ubuntu «Vikipediya».
- » loyihasi serverlarida asosiy operatsion tizim sifatida ishlatiladi. Ubuntu 12.04 LTS server versiyasi esa OpenStreetMap loyihasida asosiy ma’lumotlar bazasi.
- serveri sifatida ishlatiladi. Ubuntu asosida muayyan tillarga, masalan, rus tiliga, maxsus moslashtirilgan ko‘plab versiyalar chiqariladi: Runtu, Ubuntu Russian Remix va boshqalar).
- Oktabr 2009-yilda dunyo bo‘ylab Ubuntu’dan 12 million kishi foydalangan.
- May 2010-yilda Finlandiyadagi yuzdan ortiq maktabning kompyuter sinflari faqat erkin dasturiy ta’minotga o‘tkazilgan. Maktablarda distributiv sifatida Ubuntu ishlatiladi. Hozirda Ubuntu boshqaruvidagi maktablarda bir necha ming mijoz kompyuter ishlaydi, ulardan bir necha yuztasi noutbukdir.
- May 2013-yilda Myunxen shahar ma’muriyati davlat muassasalaridagi 14 mingdan ortiq ish stansiyasini Linux va erkin dasturiy ta’minotga ko‘chirish loyihasi muvaffaqiyatli yakunlanganini e’lon qildi. Ko‘chirish shaharning turli hududlaridagi 51 muassasada amalga oshirildi. Ishchi distributiv sifatida munitsipal muassasalar uchun maxsus moslashtirilgan Ubuntu Linux tahriri — LiMux ishlatildi.
- 2012-yilda Valve o‘yinlarni tarqatish platformasining Steam mijoz dasturini Ubuntu uchun chiqardi.
- 2013-yilda Ukrainadagi PrivatBank Ubuntu Linux’ni joriy etganini ma’lum qildi. Bu tizimning korporativ versiyasi 36,5 mingta kompyuterga o‘rnatilgan.
- 2016-yil boshida xalqaro MWC 2016 ko‘rgazmasida Ubuntu’da ishlaydigan qurilmalar — Meizu Pro 5 Ubuntu Edition smartfoni va BQ M10 Ubuntu Edition plansheti namoyish etildi.[manba 209 kundan beri ko‘rsatilmagan]
- 5-noyabr 2020-yilda Canonical e’lon qildi: Rossiyaning MTS aloqa operatori bilan hamkorlik shartnomasi tuzildi. MTS bulutli infratuzilmasi ochiq kodli OpenStack platformasi va Ubuntu Linux distributivi asosida quriladi.
Foydalanuvchilarni kuzatish
12.10 versiyasida Canonical Amazon, Ebay, Facebook va yana bir nechta kompaniyalarning qidiruv xizmatlarini Unity grafik muhitiga birlashtirdi. Foydalanuvchi Dash qidiruviga kiritgan matn avtomatik ravishda ushbu kompaniyalar serverlariga yuborilgan va reklamalarni tanlash uchun ishlatilgan. Shu munosabat bilan Richard Stallman bu distributivdan foydalanmaslikni va uni boshqalarga ham tavsiya etmaslikni maslahat bergan. Kuzatuvni o‘chirish bo‘yicha ko‘rsatmalar joylashtirilgan fixubuntu.com sayti tashkil etilgan, ammo u Canonical bosimiga uchragan. Kompaniya saytdan va domen nomidan Ubuntu savdo belgisi hamda logotipini olib tashlashni talab qilgan.
18.04 versiyasidan boshlab internet qidiruvi avtomatik ravishda o‘rnatilmaydi.
Adabiyotlar
- Volox S. V. Ubuntu Linux’ni noldan o‘rganish.. — Sankt-Peterburg: BXV-Peterburg, 2018. — 400 bet — ISBN 978-5-9775-3953-1.
- Benjamin Mako Xill va boshqalar Ubuntu Linux: rasmiy o‘quv kursi = The Official Ubuntu Book. — Moskva: Triumf, 2008. — 384 bet — ISBN 978-5-89392-332-2.
- Kolisnichenko Denis Nikolayevich. UBUNTU 9. Foydalanuvchi qo‘llanmasi (+DVD) / Ruchko N. M.. — «Dialektika», 2010. — B. 560. — ISBN 978-5-8459-1580-1.
- Kolisnichenko Denis Nikolayevich. Ubuntu 10. Foydalanuvchi qo‘llanmasi. — Moskva: «Dialektika», 2010. — B. 592. — ISBN 978-5-8459-1645-7.
- Nikson Robin. Ubuntu hamma uchun (+DVD) / Tatyana Korotyayeva. — BXV, 2011. — B. 464. — ISBN 978-5-9775-0711-0.
- Negus Kristofer. Tajribali foydalanuvchilar uchun Ubuntu va Debian Linux. 1000 dan ortiq zarur buyruqlar / Grinchik N.. — Piter, 2014. — B. 384. — ISBN 978-5-496-01075-7.
Maqolalar
- Andrey Kvyatkovskiy. Vladimir Kryukov: «Ubuntu — virus xavfiga duch kelmaydigan operatsion tizim». technoportal.ua. Murojaat sanasi: 18-sentabr 2016-yil.
- Valeriy Korjov. Ubuntu bilan do‘stlashish. osp.ru (25-iyun 2008-yil). Murojaat sanasi: 18-sentabr 2016-yil. Arxivlangan 18-sentabr 2016-yilda.
- Neyl Botvik. Ubuntu — 10 yoshda! // Linux Format. — 2014. — Dekabr (№ 12 (190)). — B. 46—49.
Havolalar
- ubuntu.com — Ubuntu’ning rasmiy sayti (ingliz tilida)
- Ubuntu rasmiy hujjatlari — Ubuntu’ni boshqarish bo‘yicha hujjatlar
- Ubuntu Viki (ingliz tilida)
- Rasmiy forum (ingliz tilida)
- ubuntu.ru — rus tilidagi Ubuntu hamjamiyatining rasmiy sayti (rus tilida)
- Ubuntu bo‘yicha savol-javob sayti (ingliz tilida)
- Ubuntu saytida DistroWatch (ingliz tilida)
- Ubuntu Twitter