Tireotrop gormon, alfa
Belgilanishi
Belgilar	CGA; HCG, GPHa, GPHA1
ATX	H01AB va V04CJ01
CAS	9002-71-5
DrugBank	DB15263
Entrez Gene	1081
HGNC	1885
OMIM	118850
RefSeq	NM_000735
UniProt	P01215
Boshqa ma’lumotlar
Lokus	6-xromosoma , 6q14 -q21
Vikima’lumotlardagi axborot ?

Tireotrop gormon, beta
Belgilanishi
Belgilar	TSHB
ATX	H01AB va V04CJ01
CAS	9002-71-5
DrugBank	DB15263
Entrez Gene	7252
HGNC	12372
OMIM	188540
RefSeq	NM_000549
UniProt	P01222
Boshqa ma’lumotlar
Lokus	1-xromosoma , 1p13
Vikima’lumotlardagi axborot ?

Tireotrop gormon, yoki TTG, tireotropin, tirotropin (ingl. thyrotropine, TSH, qalqonsimon bezni rag‘batlantiruvchi gormon) — trop gormon bo‘lib, uni gipofizning oldingi bo‘lagi ishlab chiqaradi.

Kimyoviy tuzilishiga ko‘ra, tirotropin glikoprotein tabiatli gormondir.

Tireotrop gormon o‘zaro nokovalent bog‘ bilan birikkan ikkita subbirlikdan (α va β) tashkil topgan. α-subbirliklar boshqa gormonlarda ham uchraydi (follitropin, lutropin, xorionik gonadotrop gormon).

Ularning har biri β-subbirlikka ham ega bo‘lib, aynan shu subbirlik gormonning o‘ziga xos tarzda o‘z retseptoriga bog‘lanishini ta’minlaydi.

Tireotropin retseptorlari epiteliy hujayralari yuzasida joylashgan; ular qalqonsimon bezga tegishli. Alohida subbirliklar faol emas. Ajralib chiqqan tireotropin adenogipofizga ham ta’sir ko‘rsatadi, natijada o‘z sintezini tormozlaydi.

Shunga o‘xshash gormon epifizda ham ajralib chiqadi.

Tireotropin ajralishi manfiy teskari aloqa tizimi hamda gipotalamusning neyrosekretor hujayralari ajratadigan rilizing-omillar orqali boshqariladi.

Tireotropin maxsus retseptorlari joylashgan epiteliy hujayralari yuzasiga ta’sir etib, qalqonsimon bezda quyidagi gormonning ishlab chiqarilishi va faollashuvini rag‘batlantiradi: tiroksin. Tireotropin retseptori — membrana retseptorlari superoilasiga mansub bo‘lgan GPCR hisoblanadi va u Gs-oqsili (adenilatsiklazani faollashtiruvchi oqsil) bilan bog‘langan. Adenilatsiklazani faollashtirib, u bez hujayralarining yod qabul qilishini kuchaytiradi. Keyinchalik sAMF darajasining oshishi TTGning triyodtironin (T3) va tiroksin (T4) biosinteziga ta’sirini ta’minlaydi (sintez taxminan bir daqiqa davom etadi). Bu gormonlar o‘sish va rivojlanishni boshqarishda muhim ahamiyatga ega.

Bundan tashqari, tireotropin bir necha kun davomida namoyon bo‘ladigan ayrim uzoq muddatli ta’sirlarni ham yuzaga keltiradi.

Bularga, masalan, oqsillar, nuklein kislotalar, fosfolipidlar sintezining kuchayishi, shuningdek, qalqonsimon bez hujayralarining soni va hajmi ortishi kiradi.

Qondagi erkin T4 va TTG konsentratsiyalari o‘rtasida teskari bog‘liqlik mavjud: tiroksin (T4) konsentratsiyasi ma’lum darajadan oshganda TTG ishlab chiqarilishi kamayadi, T4 konsentratsiyasi shu darajadan pasayganda esa gormon ishlab chiqarilishi ortadi.

Tireotropin qalqonsimon bezdagi periferik TTG retseptorlariga ta’sir ko‘rsatib, periferik to‘qimalardagi selenga bog‘liq monodeyodinaza faolligini va to‘qima retseptorlarining tireoid gormonlarga sezgirligini oshiradi. Shu tariqa u to‘qimalarni tireoid gormonlar ta’siriga go‘yoki «tayyorlaydi».

Tireotropin sekretsiyasi sutka davomida o‘zgarib turadi.

Qonda TTGning eng yuqori konsentratsiyasi tungi 2–4 soatlarda kuzatiladi, ertalab 6–8 soatlarga kelib u biroz pasayadi, eng past konsentratsiya esa 17–19 soatlarga to‘g‘ri keladi.

Tunda uyg‘oq bo‘lish bu gormon sekretsiyasining odatiy ritmini buzadi. Homiladorlik davrida tireotropin konsentratsiyasi kamayadi. Yosh ulg‘aygani sari TTG darajasi biroz ko‘tariladi, tunda gormon ajralishi esa kamayadi.

Yuqori konsentratsiyada va uzoq vaqt ta’sir etganda tirotropin qalqonsimon bez to‘qimasining proliferatsiyasini, uning hajmi va massasining ortishini, undagi kolloid miqdorining ko‘payishini, ya’ni bezning funksional gipertrofiyasini keltirib chiqaradi.

• Berezov T. T., Korovkin B. F. Biologik kimyo. — 2-nashr. — M.: Meditsina, 1990. — 528 bet.
• Endokrinologiya asoslari. — qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. — M.: Meditsina, 1994. — 384 bet. — 5000 nusxa. — ISBN 5-211-03251-9.