Tarmoq kartasi nima

Tarmoq kartasi (ISA) interfeysli, AUI (yuqorida o‘ngda) va BNC (pastda) ulagichlariga ega
3Com 3CXFE575CT tarmoq kartasi, noutbukga o‘rnatilgan

Tarmoq kartasi (ingliz tilidagi muhitda NIC — ingl. tarmoq interfeysi kontrolleri (network interface controller)), shuningdek, tarmoq kartasi, tarmoq adapteri (Intel kompaniyasi atamasiga ko‘ra), Ethernet adapteri — Ethernet texnologiyasi nomi bilan ham yuritiladigan qo‘shimcha qurilma bo‘lib, kompyuterga boshqa qurilmalar bilan tarmoqda o‘zaro ishlash imkonini beradi. Hozirgi vaqtda shaxsiy kompyuterlar va noutbuklarda tarmoq kartasi vazifasini bajaruvchi kontroller hamda tarkibiy qismlar ko‘pincha ona plataga integratsiya qilinadi. Bu foydalanishni qulaylashtiradi, jumladan, drayverni birxillashtirish va kompyuterning umumiy narxini pasaytirishga yordam beradi.

Turlari

Tuzilishiga ko‘ra tarmoq kartalari quyidagi turlarga bo‘linadi:

10 Mbitli tarmoq kartalarini mahalliy tarmoqqa ulash uchun 4 turdagi ulagich ishlatiladi:

Bu ulagichlar turli kombinatsiyalarda bo‘lishi mumkin, ammo har qanday vaqtda ulardan faqat bittasi ishlaydi.

100 Mbitli kartalarga o‘rama juft sim uchun ulagich (8P8C, ko‘pincha xato ravishda RJ-45 deb ataladi) yoki optik ulagich (SC, ST, MIC).

O‘rama juft sim ulagichi yoniga ulanish mavjudligi va axborot uzatilishini bildiradigan bir yoki bir nechta axborot yorug‘lik diodi o‘rnatiladi.

Dastlab ommalashgan tarmoq kartalari orasida NE1000/NE2000 turkumi bo‘lgan, uni Novell kompaniyasi ishlab chiqargan; unda BNC ulagichi mavjud bo‘lgan.

Tarmoq adapterining parametrlari

Tarmoq adapteri kartasini sozlashda quyidagi parametrlar mavjud bo‘lishi mumkin:

  • apparat uzilishi so‘rovi liniyasining raqami — IRQ
  • xotiraga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish kanali raqami — DMA (agar qo‘llab-quvvatlansa)
  • kiritish-chiqarishning bazaviy manzili
  • tezkor xotiraning bazaviy manzili (agar ishlatilsa)
  • dupleks/yarim dupleks rejimini va tezlikni avtomatik kelishish standartlarini qo‘llab-quvvatlash
  • teg qo‘yilgan VLAN (802.1q) paketlarini, jumladan berilgan VLAN ID bo‘yicha paketlarni filtrlashni qo‘llab-quvvatlash
  • WOL parametrlari (Wake-on-LAN)
  • Auto-MDI/MDI-X funksiyasi — o‘rama juft sim to‘g‘ri yoki kesishgan usulda ulagichga ulanganini avtomatik aniqlash
  • MTU — kanal sathining maksimal uzatish birligi

Tarmoq kartasining quvvati va murakkabligiga qarab u ayrim hisoblash vazifalarini (asosan kadrlarning nazorat yig‘indilarini hisoblash va hosil qilishni) apparat yoki dasturiy usulda (drayver kompyuterning markaziy protsessoridan foydalanib) bajarishi mumkin.

Serverlarga mo‘ljallangan tarmoq kartalarida ikkita yoki undan ortiq tarmoq ulagichi bo‘lishi mumkin. Ayrim tarmoq kartalari (ona plataga o‘rnatilganlari) tarmoqlararo ekran vazifalarini ham bajaradi (masalan, nForce).

Tarmoq adapterlarining vazifalari va xususiyatlari

Tarmoq adapteri (Network Interface Card yoki Controller, NIC) o‘z drayveri bilan birgalikda ochiq tizimlarning o‘zaro aloqasi modelining ( OSI) ikkinchi — kanal sathini tarmoqning oxirgi tuguni, ya’ni kompyuterda amalga oshiradi. Aniqrog‘i, tarmoq operatsion tizimida adapter va drayver juftligi faqat fizik hamda MAC sathlari vazifalarini bajaradi, LLC sathi esa odatda barcha drayverlar va tarmoq adapterlari uchun umumiy bo‘lgan operatsion tizim moduli orqali amalga oshiriladi. Aslida, IEEE 802 protokollar steki modeliga ko‘ra ham shunday bo‘lishi kerak. Masalan, Windows NT operatsion tizimida LLC sathi NDIS modulida amalga oshiriladi. Ushbu modul drayver qanday texnologiyani qo‘llab-quvvatlashidan qat’i nazar, barcha tarmoq adapterlari drayverlari uchun umumiydir.

Tarmoq adapteri drayver bilan birgalikda ikkita amalni bajaradi: kadrni uzatish va qabul qilish. Kadrni kompyuterdan kabelga uzatish quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi (qabul qilingan kodlash usuliga qarab, ayrim bosqichlar bo‘lmasligi mumkin):

  • LLC ma’lumotlar kadrini MAC sathining manzil axboroti bilan birga sathlararo interfeys orqali qabul qilish. Odatda, kompyuter ichidagi protokollar tezkor xotirada joylashgan buferlar orqali o‘zaro ishlaydi. Tarmoq orqali uzatiladigan ma’lumotlarni ushbu buferlarga yuqori sath protokollari joylashtiradi. Ular ma’lumotlarni operatsion tizimning kiritish-chiqarish quyi tizimi yordamida disk xotirasidan yoki fayl keshidan oladi.
  • LLC kadri (01111110 bayroqlari olib tashlangan holda) joylashtiriladigan MAC sathi ma’lumotlar kadrini shakllantirish. Qabul qiluvchi va jo‘natuvchi manzillarini to‘ldirish, nazorat yig‘indisini hisoblash.
  • 4B/5B turidagi ortiqcha kodlardan foydalanilganda kod belgilarini shakllantirish. Skremblash — signallar spektrini bir tekisroq qilish uchun kodlarni o‘zgartirish. Bu bosqich barcha protokollarda ishlatilmaydi; masalan, Ethernet 10 Mbit/s texnologiyasida u qo‘llanmaydi.
  • Qabul qilingan liniyaviy kodga muvofiq signallarni kabelga uzatish — Manchester kodi, NRZI, MLT-3 va hokazo.

Kadrni kabeldan kompyuterga qabul qilish quyidagi amallarni o‘z ichiga oladi:

  • Kabeldan bitlar oqimini kodlovchi signallarni qabul qilish.
  • Signallarni shovqin fonidan ajratib olish. Bu amalni turli ixtisoslashtirilgan mikrosxemalar yoki raqamli signal protsessorlari — DSP bajarishi mumkin. Natijada adapterning qabul qilgichida uzatuvchi yuborgan ketma-ketlikka juda katta ehtimol bilan mos keladigan bitlar ketma-ketligi hosil bo‘ladi.
  • Agar ma’lumotlar kabelga uzatilishidan oldin skremblangan bo‘lsa, ular deskremblerdan o‘tkaziladi. Shundan so‘ng adapterda uzatuvchi yuborgan kod belgilari qayta tiklanadi.
  • Kadrning nazorat yig‘indisi tekshiriladi. Agar u noto‘g‘ri bo‘lsa, kadr tashlab yuboriladi va tegishli xato kodi sathlararo interfeys orqali yuqoridagi LLC protokoliga uzatiladi. Agar nazorat yig‘indisi to‘g‘ri bo‘lsa, LLC kadri MAC kadridan ajratib olinib, sathlararo interfeys orqali yuqoridagi LLC protokoliga uzatiladi. LLC kadri tezkor xotira buferiga joylashtiriladi.

Tarmoq adapteri va uning drayveri o‘rtasidagi vazifalar taqsimoti standartlarda belgilanmagan, shuning uchun har bir ishlab chiqaruvchi bu masalani mustaqil hal qiladi. Odatda tarmoq adapterlari mijoz kompyuterlari uchun va serverlar uchun mo‘ljallangan turlarga bo‘linadi.

Mijoz kompyuterlari adapterlarida ishning katta qismi drayver zimmasiga yuklanadi; shu sababli adapter sodda va arzonroq bo‘ladi. Bunday yondashuvning kamchiligi — kompyuterning tezkor xotirasidan tarmoqqa kadrlar uzatish bilan bog‘liq odatiy vazifalar markaziy protsessorni sezilarli darajada band qiladi. Natijada markaziy protsessor foydalanuvchining amaliy vazifalarini bajarish o‘rniga shu ishlar bilan shug‘ullanishga majbur bo‘ladi.

Shu sababli serverlar uchun mo‘ljallangan adapterlar odatda o‘z protsessoriga ega bo‘ladi. Bunday protsessorlar kadrlarni tezkor xotiradan tarmoqqa va tarmoqdan tezkor xotiraga uzatish ishlarining asosiy qismini mustaqil bajaradi. Bunday adapterga misol — SMC EtherPower tarmoq adapteri bo‘lib, unda Intel i960 protsessori o‘rnatilgan.

Adapter qaysi protokolni amalga oshirishiga ko‘ra Ethernet, Token Ring, FDDI va boshqa adapterlarga bo‘linadi. Fast Ethernet protokoli avtomatik kelishish orqali konsentrator imkoniyatlaridan kelib chiqib adapter tezligini tanlashga imkon bergani uchun, hozir ko‘plab Ethernet adapterlari ikkita tezlikni qo‘llab-quvvatlaydi va ularning nomida 10/100 belgisi uchraydi. Ayrim ishlab chiqaruvchilar bu xususiyatni avtomatik sezgirlik deb ataydi.

Tarmoq adapterini kompyuterga o‘rnatishdan oldin sozlash kerak. Odatda, sozlash chog‘ida adapter ishlatadigan uzilish raqami — IRQ, xotiraga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish kanali raqami DMA (agar adapter DMA rejimini qo‘llab-quvvatlasa) va kiritish-chiqarish portlarining bazaviy manzili belgilanadi.

Agar tarmoq adapteri, kompyuterning apparat ta’minoti va operatsion tizim Plug-and-Play standartini qo‘llab-quvvatlasa, adapter hamda uning drayveri avtomatik sozlanadi. Aks holda, avval tarmoq adapteri sozlanadi, so‘ng drayverga ham aynan shu sozlamalar kiritiladi. Umuman olganda, tarmoq adapteri va drayverini sozlash tartibi ko‘p jihatdan adapter ishlab chiqaruvchisiga hamda adapter uchun mo‘ljallangan shinaning imkoniyatlariga bog‘liq.

Agar tarmoq adapteri noto‘g‘ri ishlasa, uning portida ulanishning tez-tez uzilib-tiklanishi (flapping) kuzatilishi mumkin.

Tarmoq adapterlarining tasnifi

Adapterlarni tasniflashga misol sifatida 3Com kompaniyasi yondashuvini olaylik. 3Com fikricha, Ethernet tarmoq adapterlari rivojlanish davomida 5 avlodni bosib o‘tgan.

Birinchi avlod

Birinchi avlod adapterlari alohida diskret mantiqiy mikrosxemalardan tuzilgan, shu sababli ularning ishonchliligi past bo‘lgan. Bu adapterlarda faqat bitta kadr uchun bufer xotirasi mavjud edi. Natijada samaradorlik past bo‘lgan, chunki barcha kadrlar kompyuterdan tarmoqqa yoki tarmoqdan kompyuterga navbatma-navbat uzatilgan. Bundan tashqari, birinchi avlod adapterlari ko‘prikchalar (jumperlar) yordamida qo‘lda sozlangan. Har bir adapter turiga o‘z drayveri ishlatilgan, drayver bilan tarmoq operatsion tizimi o‘rtasidagi interfeys esa standartlashtirilmagan.

Ikkinchi avlod

Ikkinchi avlod tarmoq adapterlarida unumdorlikni oshirish uchun bir nechta kadrni buferlash usuli qo‘llana boshlandi. Bunda avvalgi kadr tarmoqqa uzatilayotgan vaqtda navbatdagi kadr kompyuter xotirasidan adapter buferiga yuklanadi. Qabul qilish rejimida esa adapter bir kadrni to‘liq qabul qilgach, uni buferdan kompyuter xotirasiga uzatish bilan bir vaqtda tarmoqdan boshqa kadrni qabul qila boshlashi mumkin.

Ikkinchi avlod tarmoq adapterlarida integratsiya darajasi yuqori mikrosxemalar keng qo‘llangan, bu esa adapterlarning ishonchliligini oshirgan. Bundan tashqari, ularning drayverlari standart spetsifikatsiyalarga asoslangan. Ikkinchi avlod adapterlari odatda NDIS (tarmoq drayveri interfeysi spetsifikatsiyasi) standarti bo‘yicha ishlaydigan drayverlar bilan ta’minlangan. Ushbu standart 3Com va Microsoft kompaniyalari tomonidan ishlab chiqilib, IBM tomonidan ma’qullangan; shuningdek, ODI (ochiq drayver interfeysi) standarti ham qo‘llab-quvvatlangan. Uni Novell kompaniyasi ishlab chiqqan.

Uchinchi avlod

Intel 82559 mikrokontrolleri (o‘rnatilgan tarmoq kartasi)

Uchinchi avlod tarmoq adapterlarida (3Com bunga o‘zining EtherLink III oilasini kiritadi) kadrlarni konveyer usulida qayta ishlash sxemasi qo‘llanadi. Bunda kadrni kompyuterning tezkor xotirasidan olish va uni tarmoqqa uzatish jarayonlari vaqt jihatidan bir-biriga mos keladi. Shunday qilib, kadrning dastlabki bir necha bayti qabul qilingach, ularni uzatish boshlanadi. Natijada kadrlarni uzatish zanjirining unumdorligi 25—55 % ga ortadi: «tezkor xotira — adapter — fizik kanal — adapter — tezkor xotira». Bu sxema uzatishni boshlash chegarasiga, ya’ni kadrdan necha bayt adapter buferiga yuklangach tarmoqqa uzatish boshlanishiga juda sezgir. Uchinchi avlod tarmoq adapteri ish muhitini tahlil qilish va hisoblash orqali ushbu parametrni tarmoq ma’muri ishtirokisiz avtomatik sozlaydi. Avtomatik sozlash kompyuterning ichki shinasi, uzilishlar tizimi va xotiraga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish tizimi unumdorligining muayyan kombinatsiyasida imkon qadar yuqori samaradorlikni ta’minlaydi.

Uchinchi avlod adapterlari maxsus integral sxemalar ( ASIC) asosida qurilgan bo‘lib, bu adapter narxini kamaytirgan holda uning unumdorligi va ishonchliligini oshiradi. 3Com kompaniyasi o‘zining konveyerli kadr qayta ishlash texnologiyasini Parallel Tasking deb atagan, boshqa kompaniyalar ham adapterlarida shunga o‘xshash sxemalarni yaratgan. «Adapter — xotira» kanalining unumdorligini oshirish butun tarmoq tezligini oshirish uchun juda muhim, chunki kadrlarni qayta ishlashning, masalan, konsentratorlar, kommutatorlar, marshrutizatorlar, global aloqa kanallari va boshqa elementlarni o‘z ichiga oladigan murakkab yo‘lining unumdorligi har doim shu yo‘ldagi eng sekin element bilan belgilanadi. Shunday ekan, server yoki mijoz kompyuterining tarmoq adapteri sekin ishlasa, hatto juda tezkor kommutatorlar ham tarmoq ish tezligini oshira olmaydi.

To‘rtinchi avlod

Tarmoq adapterlarining Fast Ethernet turini to‘rtinchi avlodga kiritish mumkin. Bunday adapterlar albatta ASIC mikrosxemasini o‘z ichiga oladi. U MAC sathi vazifalarini bajaradi (ingl. MAC-PHY), tezlik 1 Gbit/s gacha yetkazilgan va yuqori sathdagi ko‘plab funksiyalar mavjud. Ular jumlasiga masofadan monitoring qilish agenti — RMON, kadrlar ustuvorligini belgilash sxemasi, kompyuterni masofadan boshqarish vazifalari va boshqalar kirishi mumkin. Adapterlarning server variantlarida markaziy protsessor yukini kamaytiradigan kuchli protsessor deyarli albatta mavjud bo‘ladi. To‘rtinchi avlod tarmoq adapteriga misol — 3Com Fast EtherLink XL 10/100 adapteri.

Beshinchi avlod

2006-yildan boshlab ishlab chiqariladigan Gigabit Ethernet tarmoq kartalari. Gigabitli aloqa uchun uy kommutatorlari va marshrutizatorlari ham ishlab chiqariladi. IPv6 protokollari, raqamli televideniye va boshqa ko‘plab imkoniyatlarni qo‘llab-quvvatlaydi.

Oltinchi avlod

Terabitli Ethernet texnologiyasi uy foydalanuvchilari uchun ishlab chiqish bosqichida, ammo amalda undan internet provayderlari aloqa o‘rnatish uchun foydalanmoqda.

Havolalar