Xonsyu oroli

Xonsyu
yapon. 本州
Xususiyatlari
Maydoni227 969,74 km²
Eng baland nuqtasi3776 m
Aholisi104 000 000 kishi (2017)
Aholi zichligi456,2 kishi/km²
Joylashuvi
36°18′45″ shimoliy kenglik, 138°44′15″ sharqiy uzunlikHGЯO
ArxipelagYaponiya arxipelagi
Suv havzasiTinch okeani
Mamlakat
Тихий океан
Красная точка
Xonsyu
Япония
Красная точка
Xonsyu
Логотип Викисклада Wikimedia Commons’dagi media fayllar

Xonsyu yoki Xonsyu (yapon. 本州 xonsyu:), shuningdek Xondo (本島), Nippon (日本; hozir kam qo‘llanadigan nomlar) — Yaponiya arxipelagidagi eng katta orol. U Tinch okeani va uning dengizlari bilan yuviladi — Yapon dengizi va Ichki Yapon dengizi.

Etimologiyasi

Nom yaponcha hon — «asosiy», syu — eski ma’muriy bo‘linishdagi «viloyat» (hozir — tarixiy hudud), ya’ni «asosiy viloyat». Ma’muriy bo‘linish o‘zgartirilishidan oldin orol «Xondo» deb atalgan, bunda do — «hudud» degan ma’noni anglatadi. XIX—XX asrlardagi ayrim rus tilidagi ensiklopediyalarda ba’zan Nippon.

Geografiyasi

Orolning uzunligi 1300 km, eni 50 km dan 230 km gacha o‘zgaradi, umumiy maydoni 227 969,74 km² bo‘lib, bu Yaponiya hududining taxminan 60 % ini tashkil etadi. Xonsyu oroli Buyuk Britaniya orolidan biroz kichikroq (Britaniya orollari). Sohil chizig‘ining uzunligi 5450 km.

Vulqon Fudziyama

Orolning eng shimoliy nuqtasi — Omazaki burni (41°33′ shimoliy kenglik), eng janubiy nuqtasi — Kuresaki burni (33°26′ shimoliy kenglik). Orol hududining shimoldan janubga uzunligi — 903,5 km. Eng g‘arbiy nuqtasi — Bisyanohana burni (130°51′ sharqiy uzunlik), eng sharqiy nuqtasi — Todogasaki burni (142°4′ sharqiy uzunlik). Orol hududining g‘arbdan sharqqa uzunligi — 986 km.

Xonsyuning relyefi tog‘li. Tog‘lar orasida ko‘plab vulqonlar bor. Ularning eng yirigi — Fudziyama (3776 m) bo‘lib, Yaponiyaning ramzi hisoblanadi. Shu sababli Xonsyu dunyodagi balandligi bo‘yicha 7-o‘rindagi oroldir. Orolning eng yirik daryosi — Sinano. Xonsyu iqlimi juda xilma-xil: shimolda kontinental, janubda esa subtropik. Orol tog‘lari janubi-sharqiy (Tinch okeani tomoni) va shimoli-g‘arbiy (Yapon dengizi tomoni) qismlarining iqlimida farq yuzaga keltiradi.

Xonsyuda tez-tez zilzilalar sodir bo‘ladi, chunki orol uchta tektonik plita tutashgan joyda joylashgan. Eng yirik tektonik uzilmalar — Median tektonik chizig‘i[inglizcha] va Fossa-Magna.

Mintaqalar va prefekturalar

Orol shartli ravishda beshta mintaqaga bo‘linadi: Chugoku (g‘arbiy), Kansai (janubiy, Chugokudan sharqroqda), Chubu (markaziy), Kanto (sharqiy) va Tohoku (shimoliy). Mintaqalar 34 ta prefekturaga bo‘linadi, ular orasida Tokio. Prefekturalar tarkibiga Xonsyu hududidan tashqari, ayrim kichik orollar ham kiradi. Jumladan, Ogasavara, Sado, Izu-Oshima, Avadzi.

Mintaqalar va prefekturalar ro‘yxati

Shaharlar

Xonsyu orolida Yaponiyaning eng yirik shaharlari joylashgan: Tokyo, Yokohama, Osaka, Nagoya, Kyoto, Hiroshima va boshqalar.

Aholisi

XIX asr oxirigacha orolda aynu xalqi ham yashagan, ular yaponlar tomonidan butunlay Xokkaydo oroliga siqib chiqarilgan. Orol aholisi 104 mln kishini tashkil etadi (2017) — bu Yaponiya aholisining qariyb 75 % ini tashkil qiladi.

Adabiyotlar

  • 『角川日本地名大辞典』全50巻、東京:角川書店、1987-1990 («Kadokawa nashriyotining “Yaponiya joy nomlarining katta lug‘ati”». 50 jildda, Tokio: Kadokawa Shoten, 1987—1990)
  • Ageenko F. L. Rus tilidagi atoqli otlar lug‘ati. — M.: Mir i Obrazovaniye, 2010.
  • Pospelov E. M. Dunyo geografik nomlari. Toponimik lug‘at / mas’ul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, stereotip nashr. — M.: Russkiye Slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 b. — 3 000 nusxa — ISBN 5-17-001389-2.