Somatik hujayralar (qadimgi yunoncha σῶμα — tana) — hujayralar, ko‘p hujayrali organizmlar tanasini (somasini) tashkil etadi va jinsiy ko‘payishda ishtirok etmaydi. Demak, somatik hujayralarga barcha hujayralar kiradi, bundan faqat gametalar mustasno.

Ma’lum ma’noda somatik hujayralar faqat omon qolish va ko‘payish jarayonlarida jinsiy hujayralarga ko‘maklashish uchun xizmat qiladi.

Somatik hujayralar o‘rtasida genetik axborot almashish usullari:

1. Transformatsiya — muayyan bakteriya shtammining boshqa shtammga mansub DNKni bakteriyalardan qabul qilib olishi natijasida genotipining o‘zgarishidir. Somatik hujayralarda transformatsiya organizm ichida ro‘y beradimi yoki yo‘qmi, hozircha noma’lum. Ko‘plab tadqiqotchilar buni mumkin deb hisoblaydi.
2. Transduksiya — bakteriya hujayralarini zararlagan bakteriofaglar boshqa shtammlarga mansub bakteriyalar xromosomalarining ayrim qismlarini ularga o‘tkazishi natijasida yuz beradigan genetik o‘zgarishdir.
3. Gibridizatsiya — yadro genlarini bir hujayradan boshqasiga o‘tkazish, shuningdek, ikki hujayra genomlarini bitta hujayrada birlashtirish hamda ularni keyingi hujayra avlodlarida takror hosil qilish jarayonidir. Hozircha bunday gibridizatsiya yaxlit organizm ichida sodir bo‘lishini tasdiqlash uchun asos yo‘q, ammo buni inkor etish uchun ham asos yo‘q.

Quyidagi xususiyatlar differensiatsiya jarayonida shakllanadi:

• tuzilmaviy. Somatik hujayralarda xromosomalar soni sezilarli o‘zgaradi, ya’ni ko‘pincha poliploidiya va geteroploidiya (aneuploidiya). Ayrim hollarda hujayra kulturasi mavjud bo‘lgan davrda poliploid hujayralar soni ancha ko‘payadi, ya’ni ular go‘yoki diploid hujayralarni siqib chiqaradi.
• metabolik.
  • Sutemizuvchilar va odamning somatik hujayralarida ancha tez-tez turli xromosoma aberratsiyalari (fragmentatsiya, deletsiyalar, duplikatsiyalar, inversiyalar, translokatsiyalar). Bu holat hujayra kulturalari uchun ham, tirik organizmlar uchun ham xosdir. Organizmning yoshi ortishi bilan normal to‘qimalar hujayralari populyatsiyalarida xromosoma aberratsiyalarining uchrash chastotasi oshadi. Poliploidlanish va xromosomalarning qayta tuzilishi, ularning chastotasi ko‘pincha yuqori bo‘lishi somatik hujayralarning kuchli o‘zgaruvchanligini ko‘rsatadi.
  • Somatik hujayralarda meyoz sodir bo‘lmaydi va genetik jarayonlar mitotik siklga asoslanadi.
• kimyoviy.

1. Somatik va jinsiy hujayralar umumiy kelib chiqishga ega, chunki ular genetik jihatdan bir xil bo‘lgan embrional hujayralardan hosil bo‘ladi. Bu hujayralar organizm rivojlanishi davomida turli xil hujayralar hosil bo‘lishi uchun zarur bo‘lgan barcha genetik axborotni o‘z ichiga oladi.
2. Somatik hujayralarda jinsiy hujayralarga ham xos bo‘lgan barcha turdagi mutatsiyalar (shu jumladan, turli xil nurlanishlar ta’sirida yuzaga keladiganlari) uchraydi
3. Jinsiy va somatik hujayralardagi mutatsiyalanish chastotalari bir-biridan sezilarli darajada farq qilmaydi.

• Somatik hujayralarning irsiyati va o‘zgaruvchanligini o‘rganish ko‘plab muhim muammolarni, jumladan, qarish, patologiya bilan bog‘liq hujayra muammolarini, organizmga turli fizik omillarning ta’sirini, shuningdek, differensiatsiya jarayonining ontogenezda ro‘y berishi va hujayralarning to‘qimalarga birlashishi bilan bog‘liq muammolarni hal qilish uchun zarurdir.
• Somatik hujayralar radiatsiya ta’sirida yuzaga keladigan mutatsion jarayonni o‘rganish uchun qulay model hisoblanadi.
• Turli somatik mutatsiyalarning yuzaga kelish qonuniyatlarini o‘rganish (xromosoma va gen mutatsiyalari).
• Irsiy axborotning uzatilish xususiyatlarini o‘rganish: hujayralar avlodlari davomida ham, bir somatik hujayradan unga qarindosh bo‘lmagan boshqa somatik hujayraga ham.

So‘nggi vaqtlarda^[qachon?] bir qator mamlakatlarda organlarni transplantatsiya qilish amaliyotlari odamlarda o‘tkazildi, biroq aksariyat hollarda ular to‘qimalar mos kelmasligi sababli muvaffaqiyatsiz yakunlangan va bu to‘siqni hozircha bartaraf etishning imkoni topilmagan. Faqat moslik va nomoslikning irsiy belgilanishini aniq bilishgina ushbu muhim muammoni hal qilishga yordam beradi. Buning uchun kompleks sitogenetik va immunologik tadqiqotlar zarur.

• Somatik hujayralar genetikasi