Rezonans hodisalari

Rezonans (rezonon) — qisqa umrli qo‘zg‘algan holatdagi adronlar. Ma’lum bo‘lgan zarralarning aksariyati rezonanslardir.

Grafikning o‘rtasida quyidagi rezonansga mos cho‘qqi ko‘rinib turibdi: ipsilon-rezonansi Υ(1S)

Rezonanslarning yashash davomiyligi: 10−22—10−24 s. Shu sababli ularni bevosita treklar ko‘rinishida detektorlarda kuzatib bo‘lmaydi. Ular ikkilamchi zarralar hosil bo‘lishining to‘liq kesimidagi cho‘qqilar orqali aniqlanadi:

σ(E)=σ0(Γ2)2(E−E0)2+(Γ2)2

Kesimning maksimal qiymati σ(E0)=σ0 bo‘lib, u energiyasi E0 va kengligi Γ bo‘lgan rezonansga mos keladi. Energiya birliklarida ifodalangan kenglik bilan bog‘liq o‘rtacha yashash davomiyligi τ:

τ=ℏΓ

Rezonanslar atomning qo‘zg‘algan holatlariga o‘xshaydi: elektron energiyani yutib, yanada yuqori energetik sathga o‘tadi. Bunday qo‘zg‘algan holatlar izomerlar deb ataladi va atom yadrolarida ham uchraydi. Atomdagi elektron yoki yadrodagi nuklon kabi, kvarklar ham yetarli energiya olganda boshqa energetik sathga o‘tadi. Odatdagi (metastabil) zarralar esa kvark tizimining asosiy holatlarini tashkil qiladi. Shunga ko‘ra, rezonanslar spektral termlar n2S+1LJ bilan ifodalanishi mumkin, bunda:

Atom ichidagi elektr maydoni nazariyasi nisbatan sodda bo‘lsa-da, kvarklar glyuon maydonida joylashgan bo‘lib, uni hisoblash ancha murakkab. Shu sababli kvark tizimining qo‘zg‘alish spektrini oldindan bashorat qilish juda qiyin, garchi aksariyat hollarda u Rejje qutblari nazariyasi (Regge pole theory) orqali yaxshi tavsiflansa ham. Shuningdek, rezonanslar orasida sof qq~ va qqq holatlardan tashqari, qo‘shimcha kvarkli tizimlar (tetrakvark, pentakvark) hamda glyuon aralashmasi (glyubol (glueball)) bo‘lgan tizimlar ham uchraydi. Shu sababli har bir yangi rezonans fiziklar uchun hanuz o‘ziga xos kutilmagan hodisadir.

Rezonanslar nomenklaturasi

Rezonanslar oddiy zarralar singari belgilanadi, biroq belgi ortidan qavs ichida ularning massasi MeV da ko‘rsatiladi. Ilgari rezonans belgisiga yulduzcha ham qo‘shilgan, ammo hozir u kamdan-kam qo‘llanadi.

Neytral mezonlar, tetrakvarklar, ekzotik mezonlar va ularning rezonanslari uchun quyidagi belgilash tizimi qabul qilingan:

I Kvark tarkibi J PC
(0, 1…)− + (0, 1…)+ − (0, 1…)− − (0, 1…)+ +
I=1 uu~ va dd~ π b ρ a
cc~ Πc Zc Rc Wc
bb~ Πb Zb Rb Wb
tt~ Πt Zt Rt Wt
I=0 uu~, dd~ va/yoki ss~ η,η′ h,h′ ω,ϕ f,f′
cc~ ηc hc J/ψ,ψ χc
bb~ ηb hb Υ χb
tt~ ηt ht θ χt

Havolalar