
CGI (ingl. computer-generated imagery, so‘zma-so‘z — «kompyuterda yaratilgan tasvirlar») — kompyuter yordamida yaratilgan harakatsiz va harakatlanuvchi tasvirlar bo‘lib, ular uch o‘lchamli kompyuter grafikasi yordamida hosil qilinadi hamda tasviriy san’atda, matbaa sohasida, kinematografiyadagi maxsus effektlarda, televideniyeda hamda simulyatorlarda qo‘llanadi. Kompyuter o‘yinlarida odatda real vaqt rejimida ishlaydigan kompyuter grafikasi qo‘llanadi, biroq ba’zan ularga CGI asosida yaratilgan o‘yin ichidagi videolar ham qo‘shiladi.
Harakatlanuvchi tasvirlarni yaratish bilan kompyuter animatsiyasi shug‘ullanadi. U CGI grafikasining torroq yo‘nalishi bo‘lib, kinoda ham qo‘llanadi va an’anaviy grim hamda animatronika yordamida yaratib bo‘lmaydigan effektlarni hosil qilish imkonini beradi. Kompyuter animatsiyasi kaskadyorlar va ommaviy sahna aktyorlari ishini, shuningdek, dekoratsiyalarni ham almashtirishi mumkin.
Tarix
To‘liq metrajli filmda kompyuter grafikasi ilk bor «Yovvoyi G‘arb dunyosi» filmida qo‘llangan. Film 1973-yilda ekranlarga chiqqan. 1970-yillarning ikkinchi yarmida uch o‘lchamli kompyuter grafikasi elementlaridan foydalanilgan filmlar paydo bo‘ldi. Jumladan, «Kelajak dunyosi», «Yulduzlar jangi» va «O‘zga sayyoralik». 1980-yillarda, ikkinchi «Terminator» filmi ekranlarga chiqquniga qadar, Gollivudning kompyuter effektlariga qiziqishi susaydi. Bunga, xususan, «Tron» (1982) filmining kassadagi tushumi kutilganidan ancha kam bo‘lgani sabab bo‘ldi. Mazkur film kompyuter grafikasining eng yangi yutuqlaridan foydalanishga to‘liq asoslangan edi.
«Yura davri bog‘i» (1993) filmida ilk bor CGI yordamida kaskadyor o‘rnini kompyuterda yaratilgan tasvir egalladi. Shu filmning o‘zida CGI (dinozavrlarning terisi va mushaklari kompyuter grafikasi orqali yaratilgan) an’anaviy suratga olish va animatronika bilan ilk bor uzluksiz uyg‘unlashtirildi. 1995-yilda kompyuterda to‘liq modellashtirilgan birinchi to‘liq metrajli animatsion film — «O‘yinchoqlar tarixi» ekranlarga chiqdi. «Yakuniy fantaziya: Ichimizdagi ruhlar» (2001-yil) filmida ilk bor insonlarning realistik CGI tasvirlari namoyish etildi.
CGI studiyalari
- Dastlabki kompyuter grafikasi studiyalaridan biri Amerikaning «Industrial Light & Magic» kompaniyasi bo‘lib, unga Jorj Lukas 1975-yilda asos solgan.
- 1993-yilda Piter Jekson, Richard Teylor, Jeymi Selkirk va Jo Letteri kino va televideniye uchun vizual effektlar hamda kompyuter animatsiyasi ishlab chiqaruvchi Weta Digital kompaniyasiga asos solishdi.
Adabiyotlar
- Begault, Durand R. Virtual reallik va multimedia uchun uch o‘lchamli tovush (3-D Sound for Virtual Reality and Multimedia) (ingl.). — AP Professional, 1994. — ISBN 978-0-1208-4735-8.
- Biocca, Frank; Levy, Mark R. Virtual reallik davrida muloqot (Communication in the Age of Virtual Reality) (ingl.). — Lawrence Erlbaum Associates, 1995. — ISBN 978-0-8058-1549-8.
- Peitgen, Heinz-Otto; Jürgens, Hartmut; Saupe, Dietmar. Xaos va fraktallar: fanning yangi ufqlari (Chaos and Fractals: New Frontiers of Science) (ingl.). — Springer Science & Business Media, 2004. — ISBN 978-0-387-20229-7.
- Sondermann, Horst. Yorug‘lik, soya, makon: me’moriy vizualizatsiya (Light Shadow Space: Architectural Rendering with Cinema 4D) (ingl.). — Vena: Springer, 2008. — ISBN 978-3-211-48761-7.
- Boris Mashkovtsev. Kinematografiyada ilmiy-texnik taraqqiyotning ijodiy-ishlab chiqarish va iqtisodiy jihatlari // Kino texnikasi va texnologiyalari : jurnal. — 2006. — № 2. Arxivlangan 15 noyabr 2026 -yil.
- Kerlow, I. V. Uch o‘lchamli kompyuter animatsiyasi va effektlari san’ati (The Art of 3D Computer Animation and Effects). — 2004. — 451 bet. — ISBN 0471430366.
Havolalar
- Maxsus effektlar ustalari (F/X Gods), Enn Tompson, Wired, 2005-yil fevral.
- «Tarixni kompyuter grafikasi yordamida yangilash» (History Gets A Computer Graphics Make-Over) Tayfun King, Click, BBC World News (2004-11-19)