Radiotexnika — fan, u elektromagnit tebranishlar va radiodiapazondagi to‘lqinlarni, ularni hosil qilish, kuchaytirish, o‘zgartirish, nurlantirish va qabul qilish usullarini, shuningdek, ulardan axborot uzatishda foydalanishni o‘rganadi; u elektrotexnikaning radio uzatish va radio qabul qilish texnikasini, signallarga ishlov berishni, radioapparaturani loyihalash va ishlab chiqarishni qamrab oluvchi tarmog‘idir.
Radiotexnika quyidagi bo‘limlarni o‘z ichiga oladi[manba 3680 kundan beri ko‘rsatilmagan]:
- Radiouzatish qurilmalari
- Radioqabul qilish qurilmalari
- Radiolokatsiya
- Radionavigatsiya
- Televideniye
- Multimedia va aloqa tizimlari
- Radioboshqaruv tizimlari
- Radioelektron kurash tizimlari
Tarix
1832-yilda ingliz fizigi Maykl Faradey nazariy jihatdan elektromagnit nurlanishning mavjudligini bashorat qildi.
1864-yilda J. K. Maksvell asosiy tenglamalarning dastlabkilarini eʼlon qildi. Ular klassik elektrodinamikada elektromagnit maydonning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi va uning zaryadlar hamda toklar bilan o‘zaro taʼsirini tavsiflaydi.
1888-yilda energiyani elektromagnit to‘lqinlar orqali uzatish mumkinligini nemis fizigi G. Gerts o‘z tajribasida ko‘rsatdi: u «vibrator» deb atagan qurilma elektromagnit maydonni masofaga, simlarsiz tarqatgan.
14-avgust 1894-yili Oksford universitetida Britaniya ilm-fanni rivojlantirish assotsiatsiyasining yig‘ilishida Oliver Lodj va Aleksandr Myurxed elektromagnit to‘lqinlarni uzatish va qabul qilish tajribalarini namoyish etdilar. Namoyish davomida signal qo‘shni Klarendon binosidagi laboratoriyadan yuborilib, 40 m masofadagi qurilmada qabul qilindi.
25-aprel (7-may) 1895-yili Rossiya fizika-kimyo jamiyati (RFKJ)ning Sankt-Peterburgdagi yig‘ilishida A. S. Popov o‘zining «Elektr tebranishlarini aniqlash va qayd etish qurilmasi»ni namoyish etdi. Popov bu qurilmani 1896-yil yanvarida RFKJ jurnalida eʼlon qilingan maqolasida aynan shunday nomlagan:63—65.
1896-yil iyunida italiyalik muhandis G. Markoni patent olish uchun ariza topshirdi, 1896-yil sentabrida esa elektromagnit to‘lqinlarni 2,5 km gacha bo‘lgan masofada uzatish va qabul qilishni omma oldida namoyish etdi. 1897-yilda u birinchi (Britaniya) patentini (№ 12039) oldi. Uning dastlabki arizasi 1897-yil martida sezilarli darajada to‘ldirilgan edi. Keyinchalik bir qator mamlakatlarda, xususan Germaniyada, Markoniga patent berish rad etildi, chunki Popov ilgari eʼlon qilgan maqolada shunga o‘xshash qabul qiluvchi qurilma tavsiflangan edi:79, 103.
Radiotexnikani yangi bosqichga ko‘targan rossiyalik va sovet olimlari:
- professorlar M. A. Bonch-Bruyevich, B. L. Rozing (elektron televideniye ixtirosi);
- akademik A. I. Berg (radiolokatsiya);
- akademik A. F. Bogomolov (radiolokatsiya, uzoq masofali kosmik aloqa);
- akademik V. A. Kotelnikov (xalaqitlarga chidamlilik nazariyasi).
Qo‘llanilishi
Radiotexnika fanning turli sohalarida, jumladan, fizika, astronomiya, tibbiyot, kimyoda qo‘llaniladi. Radiotexnik usullar maʼlumot uzatish tizimlari, radioaloqa, radioeshittirish, televideniye, radiolokatsiya, radionavigatsiya, radioboshqaruv, avtomatika tizimlari va hisoblash texnikasida qo‘llaniladi.
Adabiyotlar
- Frumkin G. D. Radioapparaturani hisoblash va konstruksiyalash. — M.: Oliy maktab, 1989. — 463 bet — 52 000 nusxa — ISBN 5-06-000128-8.
- Levin B. R. Statistik radiotexnikaning nazariy asoslari. — M.: Sovet radiosi, 1966. — 728 bet
Havolalar
- Radiotexnika — Katta sovet ensiklopediyasidagi maqola.
- Radiotexnika Arxivlangan sana: 2 avgust 2021 yili. — Ushakovning rus tili izohli lug‘atidagi maqola.
- Radiotexnika taʼlimi — Katta sovet ensiklopediyasidagi maqola.