Qidiruv tizimlari uchun optimallashtirish (saytlarni targʻib qilish) (ingl. search engine optimization, SEO) — saytning muayyan foydalanuvchi soʻrovlari boʻyicha qidiruv natijalaridagi qidiruv tizimlari belgilaydigan oʻrnini yaxshilash, shu orqali veb-trafikni (axborot resurslari uchun), potensial mijozlar sonini (tijorat resurslari uchun) koʻpaytirish va keyinchalik bu trafikni monetizatsiya qilish (undan daromad olish) maqsadida saytni ichki va tashqi optimallashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuasidir. SEO axborot, tovar, xizmat, tasvir, videorolik, yangilik, manzil, kontakt hamda muayyan sohalarga ixtisoslashgan qidiruv tizimlaridagi qidiruvning turli koʻrinishlariga yoʻnaltirilishi mumkin.
Odatda sayt qidiruv natijalarida qanchalik yuqori oʻrinni egallasa, unga qidiruv tizimlaridan. Qidiruv optimallashtirish samaradorligini tahlil qilishda maqsadli tashrif buyuruvchining qiymati , saytning belgilangan oʻringa chiqishi uchun ketgan vaqt va sayt konversiyasi hisobga olinadi.
Ishning asosiy yoʻnalishlari
Qidiruv tizimlari saytning relevantligini (kiritilgan soʻrovga moslik darajasini) hisoblashda koʻplab ichki va tashqi koʻrsatkichlarni hisobga oladi:
- kalit soʻzlar zichligi (zamonaviy qidiruv tizimlarining murakkab algoritmlari matnni semantik jihatdan tahlil qilib, qidiruv spamini, yaʼni kalit soʻz haddan tashqari koʻp takrorlanadigan matnlarni (soha jargonida «koʻngil aynitish») ajratib tashlash imkonini beradi);
- iqtibos keltirish indeksi («IQ») va mavzuli iqtibos keltirish indeksi («MIQ») ushbu saytga havola bergan veb-resurslar soni va nufuziga bogʻliq; koʻplab qidiruv tizimlari oʻzaro havolalarni (bir-biriga berilgan havolalarni) hisobga olmaydi. Targʻib qilinayotgan saytga havola beruvchi donor saytlar sonini oshirish usuli havolalar yaratish (linkbuilding)deb ataladi. Iqtibos indeksi koʻrsatkichiga PageRankmisol boʻla oladi. 2018-yil sentabrda Yandeks MIQni hisoblash va koʻrsatishni toʻxtatib, uning oʻrniga «Sayt sifati indeksi»ni joriy etdi;
- matndagi ortiqcha soʻzlar ulushi — foydali maʼlumot bermaydigan, matnni shunchaki choʻzishga xizmat qiladigan ahamiyati kam soʻzlar mavjudligini ifodalovchi koʻrsatkich (stop-soʻzlar);
- foydalanuvchi xatti-harakati omillari (ichki) — foydalanuvchilar saytda bajarishi mumkin boʻlgan turli harakatlar: saytga kirish, saytda oʻtkazilgan umumiy vaqt, bir foydalanuvchining sessiyalari soni, sahifalarni koʻrish, koʻrilgan sahifalar soni, saytga qayta kirish, matndagi havolalarni bosish, menyudagi havolalar orqali oʻtish;
- foydalanuvchi xatti-harakati omillari (tashqi) — sayt bilan oʻzaro aloqada foydalanuvchi xatti-harakatining sifatini koʻrsatuvchi asosiy tashqi belgi qidiruv tizimida ayni kalit ibora boʻyicha qidirishni davom ettirmasligidir;
- sayt sifati indeksi («IKS») — Yandeksnazarida muayyan sayt foydalanuvchilar uchun qanchalik foydali ekanini bildiruvchi koʻrsatkich. IKS 2018-yilda havola beruvchi saytlar mavzusini hisobga olgan mavzuli iqtibos keltirish indeksi (tIQ) oʻrniga joriy etilgan.
- sayt yuklanish tezligi — saytning yuklanish tezligini bildiruvchi koʻrsatkich. Uni tavsiflash uchun bir nechta parametr qoʻllanadi: dastlabki kontent paydo boʻlguncha yuklanish, dastlabki kontent paydo boʻlishidan interaktivlikkacha boʻlgan vaqt, serverning soʻrovga javob berish tezligi va HTML kodining uzunligi. Sayt tezligini baholashning umumqabul qilingan standarti sifatida Google PageSpeed.
- ichki havolalash — sayt ichidagi havolalar, yaʼni sahifadagi matnning bevosita oʻzida joylashgan, menyudan foydalanmasdan sahifalar oʻrtasida oʻtish imkonini beruvchi havolalar.
Saytning qidiruv natijalaridagi oʻrniga taʼsir qiluvchi barcha omillar tashqi va ichki guruhlarga boʻlinadi. Ichki optimallashtirish (faqat saytning ichki tizimiga tegishli) saytning umumiy sifatini va tashrif buyuruvchilarga foydasini oshirishga qaratilgan ishlarni oʻz ichiga oladi. Bunga loyiha tuzilmasini yaxshilash, kontentni qabul qilishni osonlashtirish va bevosita kontent sifatini oshirish kiradi. Koʻpchilik manbalarda bunday omillar umumiy soni 200 atrofida ekani aytiladi. Muayyan omillarni maqsadli qiymatlarga moslashtirishga asoslangan funksional SEO yondashuvi qidiruv tizimlari algoritmlari murakkablashgani sababli eskirdi: oʻnlab omillarni «muvozanatlash» xarajati dastlabdan sifatli resurs yaratish xarajatidan bir necha baravar oshadi.
Ichki optimallashtirish sahifa kodidagi <h1>, <h2>, <h3> teglari bilan belgilangan sarlavhalar, brauzer varagʻida koʻrinadigan Title nomi va shu sahifalarda noyob matn yaratish ustida ishlashni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, meta-tegga — descriptionʼga ham eʼtibor berish muhim, chunki foydalanuvchi qidiruv natijalarida sayt URL manzili ostida koʻpincha shu tavsifni koʻradi. Meta-teglar bilan ishlashdan tashqari, saytning ichki optimallashtirilishi uning[qanday?]— foydalanish qulayligini (usability).
Ichki qidiruv optimallashtirish usullari:
- HTML, CSS — standartlarga muvofiqligini tekshirish;
- sayt ishlash tezligini oshirish;
- mobil qurilmalarga moslashtirish;
- semantik oʻzakni (SOʻ) shakllantirish;
- raqobatchi saytlarni tahlil qilish;
- sifatli kontent yozish va saytning toʻgʻri tuzilmasini yaratish;;
- butun sahifa matnining soʻrovga mosligini tuzatish;
- H1, Title va Description meta-teglarini optimallashtirish;
- ichki havolalash.
Tashqi omillar ikki turga — statik va dinamik — boʻlinadi:
- Statik tashqi omillar saytning relevantligini tashqi veb-resurslar unga qancha va qay darajada nufuzli havola berishiga qarab, havola matnidan qatʼi nazar belgilaydi.
- Dinamik tashqi omillar saytning relevantligini tashqi veb-resurslar unga bergan havolalar soni va nufuziga, shuningdek havola matniga bogʻliq holda belgilaydi.
- «Foydalanuvchi xatti-harakati omillari va konversiya» saytning bevosita isteʼmolchilar uchun sifatini koʻrsatadi. Xatti-harakat koʻrsatkichlari yomon boʻlgan resurslar yetakchi oʻrinlarni egallay olmaydi.[manba 3336 kundan beri koʻrsatilmagan]
Tashqi qidiruv optimallashtirish usullari:
- mustaqil kataloglarda roʻyxatdan oʻtish. Buni qoʻlda yoki maxsus resurslar yordamida amalga oshirish mumkin;
- quyidagi qidiruv tizimlari kataloglarida roʻyxatdan oʻtish: Yandeks.Katalog (2017-yil dekabrdan yangi saytlarni qoʻshish uchun arizalarni qabul qilish toʻxtatilgan), Rambler/Top100, Yahoo katalogi va boshqalar;
- havola almashish. Havola almashishning bir nechta usuli mavjud: toʻgʻridan toʻgʻri, halqasimon, bir tomonlama (havolalarni sotib olish);
- Google Mening biznesim va Yandeks.Maʼlumotnoma xizmatlarida roʻyxatdan oʻtish;
- maqolalar joylashtirish («mehmon postlari», OAVda eʼlon qilish, axborotga sabab boʻladigan voqealar);
- ijtimoiy tarmoqlar;
- press-relizlar;
- kraud-marketing (crowd marketing);
- yaratish va yuritish bloglar;
- hamda qidiruv natijalarida sayt haqidagi eslatmalar va havolalar sonini oshirishga xizmat qiladigan saytlar tarmogʻini («yoʻldosh saytlar») yaratish. Saytni targʻib qilishning bu usuli «qora» SEOga kiradi. Qidiruv tizimlari bunday optimallashtirish usullarini tavsiya etmaydi va ulardan foydalangan saytlarga nisbatan jazo choralarini qoʻllashi mumkin.
Veb-saytlarni optimallashtirish bilan shugʻullanuvchi shaxs optimallashtiruvchi yoki SEO mutaxassisi ((SEOchi).
SEO mutaxassislarining ishini yengillashtiradigan va sayt egalariga saytlarini mustaqil targʻib qilish (SEO auditidan oʻtkazish, kalit soʻzlarni tanlash, havola sotib olish, havola beruvchi donor saytlar sifatini tekshirish) imkonini yaratadigan turli SEO xizmatlari mavjud.
Sayt reytingini pasaytiradigan omillar:
- noyob boʻlmagan kontent (maqolalar, yangiliklar va boshqalar);
- qidiruv tizimlari spam;
- deb hisoblaydigan texnologiyalar; tashqi havolalar sonining haddan tashqari koʻpayishi, yaʼni sifatsiz yoki mavzuga aloqasiz havolalar hisobiga havola massasi gʻayritabiiy oʻsishi;
- spamli ankor matnli havolalar;
- foydalanuvchi xatti-harakati koʻrsatkichlarini sunʼiy oshirish;
- chiquvchi havolalarning haddan tashqari koʻpligi;
- notoʻgʻri sahifalash (verstka);
- ogʻir, ortiqcha kod bilan toʻlib ketgan tuzilma;
- sahifaning katta hajmi (HTMLkodi, rasmlar, JS skriptlari, CSSuslublari va boshqalar);
- notoʻgʻri javob beruvchi server;
- ; saytdagi viruslar.
- Mualliflik huquqini buzish. Kontentdan tegishli litsenziyasiz yoki undan foydalanish huquqisiz, shaxsiy maʼlumotlar va boshqa maxfiy axborotdan noqonuniy foydalanish.
Bundan tashqari, ayrim qidiruv tizimlari (jumladan, Google) saytda mobil versiya (alohida yoki moslashuvchan) boʻlmasa, yaʼni telefon va planshetlarda saytning toʻliq ish stoli versiyasi koʻrsatilsa, uning reytingini pasaytiradi.
Tarix
Qidiruv tizimlarining paydo boʻlishi va rivojlanishi bilan birga 1990-yillarning oʻrtalarida qidiruv optimallashtirish ham vujudga keldi. Oʻsha vaqtda qidiruv tizimlari sahifadagi matn, meta-teglardagi kalit soʻzlar va sayt egasi oson oʻzgartira oladigan boshqa ichki omillarga katta ahamiyat berardi. Natijada koʻplab qidiruv tizimlarining dastlabki natija sahifalarini reklama uchun yaratilgan saytlar egallab, qidiruv sifati keskin pasaydi. PageRank texnologiyasi paydo boʻlgach, tashqi omillarga koʻproq eʼtibor berila boshlandi. Bu Google kompaniyasining jahon qidiruv bozorida yetakchiga aylanishiga yordam berdi va saytni faqat matn yordamida optimallashtirishni qiyinlashtirdi.
Toʻqsoninchi yillarning oʻrtalarida qidiruv tizimlari paydo boʻlganda, saytning soʻrovga mosligini aniqlash texnologiyasi juda sodda edi. Qidiruv tizimi relevantlikka oid barcha savollariga javobni saytning oʻz matnidan izlar edi — bu ichki optimallashtirish davri edi. Shunday qilib, «bolalar nonushtasi» kalit soʻzi boʻyicha bir sayt boshqasidan yuqorida turishi uchun shu iborani sahifasida 100 marta yozishi lozim edi, raqobatchi esa uni 99 marta yozgan boʻlsa...
...Yaxshiyamki, 98-yilda paydo boʻlib, 2000-yilga kelib katta shuhrat qozongan qidiruv algoritmini Larri Peyj— Google asoschilaridan biri taklif qilgan edi. U «PageRank» deb ataladi.
Bu algoritm saytning relevantligini uning oʻzida nima yozilganiga emas, boshqa saytlarda u haqda nima yozilganiga qarab baholardi. Internet qidiruvida oʻrin uchun kurashning asosiy omili saytning boshqa, mustaqil veb-ustalar nazaridagi obroʻsiga aylandi. Bu haqiqiy inqilob edi. Tamoyil shunday: «Oʻzingiz haqingizda nima yozishingiz muhim emas — boshqalar siz haqingizda nima yozishi muhim».
— Anton Nosik Media eksperti bilan intervyu. Murojaat sanasi: 7-mart, 2014-yil. Arxivlangan 7-mart, 2014-yil.
Biroq optimallashtirish qidiruv tizimlari bilan birga rivojlanmoqda. Hozirgi qidiruv natijalarida mashhurligi sunʼiy oshirilgan tijorat saytlari, ayniqsa tijoriy jihatdan jozibador soʻrovlar (tranzaksion soʻrovlar, tranzaksion tahlil) boʻyicha, tobora koʻproq uchramoqda.
Yetakchi qidiruv tizimlari faol qarshilik koʻrsatayotgan ushbu global tendensiya bilan bir qatorda, ayrim mintaqaviy SEO va sayt targʻiboti bozorlarida ham muhim oʻzgarishlar kechmoqda. Masalan, soʻnggi yillarda Runet bozoridagi tajribali mutaxassislarning xorijiy bozorlarga koʻchishi kuzatilmoqda. Bunga mahalliy bozorlardagi mablagʻ yetarli boʻlmagani sababli toʻlaqonli SEO kompaniyalarini moliyaviy taʼminlash qiyinlashgani sabab boʻlmoqda. Gʻarbda qidiruv optimallashtirishga ajratiladigan budjetlar kattaroq boʻlib, bu bozorlarni SEO mutaxassislari uchun jozibaliroq qiladi.
Google bilan munosabatlar
1998-yilda Stenford universitetining Larri Peyj va Sergey Brin ismli ikki aspiranti veb-sahifalar mashhurligini baholash uchun matematik algoritmdan foydalanuvchi «Backrub» qidiruv tizimini yaratdi. PageRank algoritmi hisoblaydigan son ortga yoʻnaltirilgan havolalarningsoni va kuchiga bogʻliq. PageRank sahifadan sahifaga havolalar orqali tasodifan oʻtib yuradigan internet foydalanuvchisining muayyan sahifaga yetib borish ehtimolini baholaydi. Boshqacha aytganda, ayrim havolalar boshqalariga qaraganda kuchliroq, chunki tasodifiy foydalanuvchining PageRank koʻrsatkichi yuqori sahifaga yetib borish ehtimoli kattaroq.
Peyj va Brin Google kompaniyasiga 1998-yilda asos soldi. Google sodda dizaynini yoqtirgan internetfoydalanuvchilarining tobora kengayayotgan auditoriyasida sodiq tarafdorlar orttirdi. Google sahifa tashqarisidagi omillarni (masalan, PageRank va gipermurojaatlar tahlili) hamda sahifa ichidagi omillarni (masalan, kalit soʻzlar takrorlanish chastotasi, meta-teglar, sarlavhalar, havolalar va sayt tuzilmasi) hisobga olgani sababli faqat sahifadagi omillarni hisobga oluvchi qidiruv tizimlariga xos manipulyatsiyalardan saqlana oldi. PageRank bilan manipulyatsiya qilish qiyinroq boʻlsa-da, veb-ustalar Inktomi qidiruv tizimi natijalariga taʼsir etish uchun havola qurish vositalari va sxemalarini allaqachon ishlab chiqqan edi; bu usullar PageRankʼni sunʼiy oshirishga ham tatbiq etildi. Koʻplab saytlar havolalarni almashish, sotib olish va sotishga, koʻpincha juda katta miqyosda, eʼtibor qaratdi. Ayrim sxemalar yoki havola fermalari (link farms)faqat spam.
havolalar tarqatish maqsadida minglab saytlar yaratishni oʻz ichiga olgan. 2004-yilga kelib qidiruv tizimlari havolalar bilan manipulyatsiya taʼsirini kamaytirish uchun reyting algoritmlariga oshkor qilinmagan koʻplab omillarni kiritdi. 2007-yil iyunda New York Times jurnalisti Sol Hansell Google saytlarni 200 dan ortiq signal asosida reytinglashini maʼlum qildi. Yetakchi qidiruv tizimlari — Google, Bing va Yahoo— sahifalarni reytinglash algoritmlarini oshkor qilmaydi. Ayrim SEO mutaxassislari qidiruv optimallashtirishning turli yondashuvlarini oʻrganib, shaxsiy fikrlarini bildirishgan. Qidiruv tizimlari bilan bogʻliq patentlar ularning ishlashini yaxshiroq tushunish uchun maʼlumot berishi mumkin. 2005-yilda Google har bir foydalanuvchi uchun qidiruv natijalarini shaxsiylashtira boshladi. Avvalgi qidiruvlar tarixiga koʻra, Google tizimga kirgan foydalanuvchilar uchun mos natijalarni shakllantirdi.
2007-yilda Google PageRank qiymatini uzatuvchi pulli havolalarga qarshi kampaniya boshlaganini eʼlon qildi. 15-iyun (2009-yil) kuni Google havolalardagi nofollow atributi yordamida PageRankʼni taqsimlashni boshqarish (PageRank sculpting) taʼsirini yumshatish choralarini koʻrganini xabar qildi. Mett Katts— Googleʼning taniqli dasturchisi — Googlebot endi nofollow havolalarini avvalgidek qayta ishlamasligini eʼlon qildi. Maqsad SEO xizmatlari koʻrsatuvchilarining nofollow orqali PageRankʼni sunʼiy taqsimlashiga yoʻl qoʻymaslik edi. Oʻzgarish oqibatida nofollow ishlatilishi PageRank qiymatining bir qismi yoʻqolishiga olib keldi. Buning oldini olish uchun SEO muhandislari boʻsh teglarni yashirin JavaScript bilan almashtiradigan muqobil usullarni yaratishdi; bu PageRankʼni boshqarish imkonini berardi. Shuningdek, iframe, Flash va JavaScript.
texnologiyalaridan foydalanadigan bir nechta yechim taklif qilindi. 2009-yil dekabrda Google qidiruv natijalarini shakllantirish uchun barcha foydalanuvchilarining veb-qidiruv tarixidan foydalanishini maʼlum qildi. 8-iyun (2010-yil) kuni Google Caffeinenomli yangi veb-indekslash tizimi eʼlon qilindi. Uning maqsadi foydalanuvchilarga yangiliklar, forum xabarlari va boshqa kontentni eʼlon qilingandan keyin avvalgidan ancha tezroq topish imkonini berish edi. Google Caffeine indeksni yangilash usulini oʻzgartirib, yangi maʼlumotlarning qidiruvda tezroq paydo boʻlishini taʼminladi. Google dasturchisi Kerri Graymsning aytishicha, «Caffeine avvalgi indeksimizga qaraganda veb-qidiruv uchun 50 % yangiroq natijalarni taqdim etadi...». 2010-yil oxirida Google Instant — real vaqt rejimidagi qidiruv — natijalarni yanada tezkor va dolzarb qilish maqsadida joriy etildi. Ilgari sayt maʼmurlari reytingni koʻtarish uchun saytlarni optimallashtirishga oylar, hatto yillar sarflashardi. Ijtimoiy tarmoqlar va bloglar ommalashgani sari yetakchi qidiruv tizimlari algoritmlarini oʻzgartirib, yangi kontentning natijalarda tezroq yuqori oʻrinlarga chiqishiga imkon yaratdi.
2011-yil fevralda Google boshqa saytlar va manbalardan koʻchirilgan kontentni joylashtiruvchi saytlarni jazolaydigan Panda yangilanishini eʼlon qildi. Ilgari saytlar bir-biridan kontent koʻchirib, bundan qidiruv reytingida foyda koʻrgan. Biroq Google noyob boʻlmagan kontentli saytlarni jazolaydigan yangi tizimni joriy etdi. 2012-yilda Google Penguin qidiruv reytingini sunʼiy oshirish usullaridan foydalangan saytlarga nisbatan jazo choralarini qoʻllashga qaratildi. U internet spamiga qarshi algoritm sifatida taqdim etilgan boʻlsa-da, aslida havolalar keladigan saytlarning sifatini baholash orqali spam havolalarga qarshi kurashadi. 2013-yildagi Google Hummingbird yangilanishi tabiiy tilni qayta ishlash va veb-sahifalarning semantik mazmunini tushunishni yaxshilashga moʻljallangan algoritmik oʻzgarishni oʻz ichiga oldi. Hummingbirdʼning tilni qayta ishlash tizimi «suhbat asosidagi qidiruv» (conversational search) tushunchasiga kiradi: unda soʻrovdagi har bir soʻzga koʻproq eʼtibor berilib, sahifalar soʻrovning ayrim soʻzlariga emas, umumiy maʼnosiga moslashtiriladi. Kontent nashriyotchilari va mualliflari uchun SEOdagi bu oʻzgarishlar nuqtayi nazaridan Hummingbird aloqasiz kontent va spamni kamaytirib, Googleʼga sifatli kontentni aniqlash hamda ishonchli mualliflar materiallariga tayanish imkonini berishi koʻzda tutilgan.
Sunʼiy intellekt tizimlari uchun optimallashtirish
2023-yildan boshlab sunʼiy intellekt (SI) tizimlarining katta til modellariasosida ommaviy joriy etilishi bilan bogʻliq qidiruv texnologiyalari rivojlanishining yangi bosqichi boshlandi. Google «SI sharhi (AI Overview)» texnologiyasini joriy etdi: SI yaratgan batafsil javoblar qidiruv natijalarining eng yuqori oʻrinlariga joylashtiriladi. seoClarity tadqiqotiga koʻra, 2025-yil martiga kelib bunday javoblar kompyuterdan yuborilgan qidiruv soʻrovlarining 10,4 %ida paydo boʻlgan.
Shu bilan birga, SIga asoslangan qidiruv funksiyali yordamchilar rivojlandi: ChatGPT, Perplexity AI, Claude. Bu tizimlar saytlarni shunchaki reytinglamaydi, balki oʻzlaridagi maʼlumotlar asosida foydalanuvchining dastlabki soʻroviga tayyor javoblarni shakllantiradi. Natijada maʼlumotning asl manbasi boʻlgan saytlarga oʻtishga ehtiyoj kamayadi.
SI keng qoʻllanila boshlagani qidiruv soʻrovlariga javob yaratuvchi SI tizimlari uchun kontentni maxsus optimallashtirish zaruratini yuzaga keltirdi — GEO (Generativ qidiruv tizimlari uchun optimallashtirish (Generative Engine Optimization)). Prinston universiteti (Princeton University), Jorjiya texnologiya instituti (Georgia Tech) va Allen sunʼiy intellekt instituti (Allen Institute for AI) tadqiqotchilari GEO optimallashtirish SI tomonidan yaratiladigan javoblarda kontent koʻrinuvchanligini 40 %gacha oshira olishini koʻrsatadigan asosiy tadqiqotni eʼlon qildilar.
GEOning anʼanaviy SEOdan asosiy farqlari:
- JSON-LD formatidagi tuzilmali maʼlumotlarga ustuvorlik berish
- Asosiy signallarga (Experience — tajriba, Expertise — mutaxassislik, Authoritativeness — nufuzlilik, Trustworthiness — ishonchlilik) alohida eʼtibor
- Kontentni savol-javob shaklida tuzish
- Nufuzli manbalarga muntazam havola keltirish va aniq statistik maʼlumotlarni kiritish
- Axborotni SI tizimlari «oʻzlashtira olishi» uchun moslashtirish.
Optimallashtirish turlari
Optimallashtirish usullarini ranglariga koʻra uch toifaga — oq, kulrang va qora — ajratish mumkin. Ammo qidiruv tizimlari sohasidagi soʻnggi voqealar bu boʻlinish ancha shartli ekanini koʻrsatmoqda: saytning muayyan koʻrsatkichlariga har qanday sunʼiy taʼsir qidiruv tizimi tomonidan oʻz natijalariga nomaqbul aralashuv sifatida baholanishi mumkin. Masalan, «Yandeks» qidiruv tizimidan foydalanish litsenziyasida qidiruv natijalariga taʼsir oʻtkazishning har qanday urinishi bevosita taqiqlangan. «Oq» SEO mutaxassislari va marketologlar Yandeksning «yaxshi» saytlar yaratish boʻyicha tavsiyalariga amal qiladi. Shu tariqa ular qidiruv tizimlari qoidalarini buzmasdan saytni targʻib qiladi.
Oq optimallashtirish
Oq optimallashtirish — har bir qidiruv tizimi rasman taqiqlagan targʻibot usullarini qoʻllamasdan, qidiruv algoritmlarini manipulyatsiya qilmasdan resursni yaxshilashdir. Bunga saytning oʻzi, jumladan ichki navigatsiyasi va mazmuni ustida ishlash, shuningdek saytni tashqi muhitda sharhlar, press-relizlar, ijtimoiy xatchoʻplar, hamkorlik dasturlari va boshqalarda saytga havola koʻrsatish orqali targʻib qilish kiradi. «Yandeks» biror optimallashtirish usuli rasman taqiqlanmagan boʻlsa ham, bu undan foydalanish mumkinligini anglatmasligi haqida ogohlantiradi.
Qidiruv tizimlari robotlari saytni tekshirishda koʻplab turli omillarni hisobga olishi mumkin. Biroq hamma sahifalar ham qidiruv tizimlari tomonidan indekslanmaydi. Sayt egasi yoki veb-dasturchi ayrim sahifalarni qidiruvdan chiqarib tashlashi mumkin. Buning uchun <nofollow> meta-tegidan foydalaniladi. Sahifalarning saytning ildiz katalogidan qanchalik uzoqda joylashgani ham ularning skanerlanishiga taʼsir qilishi mumkin.
Hozirgi paytda internet resurslarini mobil qurilmalardan koʻrish soni ham ortmoqda. Shu sababli Google uchun reytinglash omillaridan biri saytning moslashuvchan mobil versiyasi mavjudligidir.
Kulrang optimallashtirish
Kulrang qidiruv optimallashtirishga sahifa matniga juda koʻp kalit soʻz kiritish kiradi; bu koʻpincha matnning inson uchun oʻqilishiga zarar yetkazadi. Masalan: «Moy moylidir, chunki uning tarkibida moydan olingan moysimon yogʻlar bor». («Baden-Baden» algoritmi paydo boʻlgach, Yandeks bunday sahifalarni aniqlaydi va ularga jazo qoʻllaydi.) Bunda optimallashtirish avval muayyan veb-sahifa uchun kalit soʻrovlarni tanlash, maqsadli «SEO matn» hajmi va undagi kalit soʻzlarning kerakli takrorlanish chastotasini belgilashdan boshlanadi. Soʻng kalit soʻrovlar turli kelishiklar, birlik va koʻplik shakllari hamda feʼl shakllarida belgilangan miqdorda uchraydigan gap va iboralar tuziladi. Keyinchalik bu koʻrsatkichlar qidiruv natijalariga qarab oʻzgartirilishi mumkin. Bunda SEOkopirayterining vazifasi — optimallashtirish oddiy oʻquvchi (xususan, qidiruv tizimining sifat baholovchisi (assessor) ) uchun imkon qadar sezilmaydigan tarzda original matn yozishdir. Shuningdek, kalit soʻrovni HTMLteglari — title, meta description, h1, alt va meta keywords atributiga kiritish ham keng tarqalgan.
Kulrang optimallashtirishning boshqa bir misoli — dorvey (doorway) , yaʼni qayta yoʻnaltirishsiz (redirect)ishlaydigan sahifa. Bunday dorveyga kirilganda targʻib qilinayotgan saytga avtomatik oʻtish sodir boʻlmaydi.
Kulrang optimallashtirishning qoradan farqi shundaki, u rasman taqiqlanmagan, biroq undan foydalanish ham sayt mashhurligini gʻayritabiiy oshirish deb baholanishi mumkin. Masalan, ayrim qidiruv tizimlari, jumladan Google, bunday saytni vaqtincha yoki butunlay bloklashi mumkin. Demak, targʻibot usullari qonuniy yoki yoʻqligi haqida yakuniy qarorni dastur emas, qidiruv tizimining mutaxassisi — moderatori qabul qiladi.
Qora optimallashtirish
Qora optimallashtirish qidiruv tizimlari qoidalariga zid boʻlgan barcha usullarni qamrab oladi. Jumladan, dorveylar (qidiruv robotlari uchun maxsus yaratilgan, sahifalarida koʻpincha koʻp kalit soʻz boʻladigan sahifa va resurslar), kloaking (cloaking) deb ataluvchi usul (tashrif buyuruvchilarga bir xil, qidiruv robotiga boshqa kontent koʻrsatish), sayt sahifalaridagi yashirin matn va «bir pikselli havolalar»dan foydalanish shular jumlasidandir.
Qora optimallashtirishda koʻpincha yuqori tashrifli saytlar yoki tashrifi kam boʻlgan koʻplab saytlar buzib kirilib, ularga targʻib qilinadigan resurslarga olib boruvchi, jumladan yashirin havolalar joylashtiriladi. Odatda bu havolalar qora SEO mutaxassisining zararli kodi yordamida bir necha kun yoki bir haftada avtomatik almashtiriladi. Bunday kodni saytni viruslarga tekshiruvchi bepul onlayn skanerlar yordamida aniqlash mumkin.
Tashqi havolalarini rel="nofollow" koʻrsatmalari bilan himoyalamagan viki-saytlar va bunday funksiyaga ega boʻlmagan viki-dvigatellar ayniqsa zaif. Bunday holatlarda hatto ommabop formatdagi juda ishonchli CAPTCHA ham spamchilarga toʻsiq boʻla olmaydi, chunki viki-saytlarning IKS/PR koʻrsatkichlari odatda yuqori boʻladi.
Qidiruv tizimlari natijalarini manipulyatsiya qilish maqsadida PBN tarmoqlari (yoʻldosh saytlar) deb ataladigan qora optimallashtirish usuli ham mavjud. Odatda bunda koʻplab kichik saytlar yaratiladi va keyinchalik ularga targʻib qilinayotgan saytga yoʻnaltirilgan sunʼiy havolalar joylashtiriladi.[manba 2709 kundan beri koʻrsatilmagan]
SEO marketing vositasi sifatida
SEO har bir veb-sayt uchun mos strategiya emas. Sayt egasining maqsadiga qarab, boshqa internet marketingi strategiyalari, masalan, bosish uchun haq toʻlanadigan (CPC) reklama kampaniyalari samaraliroq boʻlishi mumkin. Qidiruv marketingi (SEM) — qidiruv tizimlaridagi reklama kampaniyalarini ishlab chiqish, oʻtkazish va optimallashtirish amaliyotidir.
2015-yil noyabrda Google foydalanuvchilari uchun qidiruv natijalari sifatini baholash boʻyicha 160 sahifalik qoʻllanmaning toʻliq versiyasini chiqardi. Unda kompaniyaning sayt «foydaliligi» va mobil qidiruvga koʻproq eʼtibor qarata boshlagani koʻrsatilgan.
SEO korxona investitsiyalarining qaytishini taʼminlashi va savdodan olinadigan foydani oshirishi mumkin. Biroq qidiruv tizimlariga tabiiy qidiruv trafiki uchun pul toʻlanmaydi, ularning algoritmlari oʻzgarib turadi. Oldin qoʻllangan optimallashtirish usullari endi hisobga olinmasligi yoki hatto saytning qidiruv natijalaridagi oʻrni pasayishiga sabab boʻlmasligiga kafolat yoʻq. Shu noaniqlik va kafolatlarning yoʻqligi sababli qidiruv tizimlari trafikiga kuchli bogʻliq biznes qidiruv tizimlaridan tashrif buyuruvchilar kelishi toʻxtasa, katta zarar koʻrishi mumkin.
SEO dasturiy taʼminoti
SEO dasturiy taʼminoti (yaʼni qidiruv tizimlari uchun optimallashtirish dasturlari) veb-saytlarning qidiruv tizimlarida koʻrinuvchanligini oshirishga yordam beradigan turli vosita va platformalarni qamrab oladi. Ularni bir necha toifaga ajratish mumkin:
1. Alohida vositalar toʻplami
Alohida vositalar SEOga oid muayyan vazifalarni bajarishga moʻljallangan. Ular odatda optimallashtirishning bitta jihatiga eʼtibor qaratib, chuqur tahlil va tavsiyalar beradi. Masalan:
- Orqaga havolalarni tekshirish: xizmatlar saytga yoʻnaltirilgan tashqi havolalar soni va sifatini aniqlash uchun orqaga havolalar profilini tahlil qiladi.
- Kalit soʻzlarni tanlash: vositalar kontent va kampaniyalar uchun tegishli kalit soʻzlarni topishga yordam beradi, maqsadli auditoriyani aniqroq qamrab olishni taʼminlaydi.
- Raqobatchilarni tahlil qilish: raqobatchilarning kalit soʻzlari, reklamalari va orqaga havolalarini oʻz ichiga olgan strategiyalarini kuzatish imkonini beradi.
- Sayt sahifalarini tahlil qilish: IP manzil, kodlash va sahifa hajmini aniqlaydi, H1–H6 sarlavhalari tuzilmasini, matnni, sahifadagi eng koʻp uchraydigan 10 ta kalit soʻz va ularning zichligini tahlil qiladi hamda boshqa imkoniyatlarni taqdim etadi.
2. Barcha vositalarni qamrab oluvchi platformalar
Bu platformalar turli funksiyalarni yagona interfeysda birlashtirib, SEO uchun kompleks yechimlar taqdim etadi. Ular saytlarni kuzatish, tahlil qilish va optimallashtirish uchun toʻliq vositalar toʻplamini taklif qiladi.
3. Yarim avtomatik targʻibot
Soʻnggi paytlarda optimallashtirish jarayonlarini soddalashtirish va avtomatlashtirish uchun mashinali oʻrganish hamda sunʼiy intellektdan foydalanuvchi yarim avtomatik vositalar paydo boʻldi. Koʻpincha Co-Pilotdeb ataladigan bu vositalar SEO mutaxassislariga asosliroq qarorlar qabul qilish va vazifalarni tezroq bajarishda yordam beradi.
Havolalar birjalari
Havolalar sotib olish uchun maxsus saytlar mavjud: ularda havolalarni sotib olish yoki oʻz saytida ularni haq evaziga joylashtirish mumkin. Havolalar narxi 5–500 AQSH dollari oraligʻida. Toʻlov bir martalik («doimiy» havola) yoki kunlik (ijaraga olingan havola) boʻlishi mumkin. Taʼkidlash joizki, doimiy havolaning oʻrtacha joylashish muddati atigi 3 yilga yaqin. Saytlar tuzilmasi tez-tez oʻzgarishi, domen va xosting ishlashi bilan bogʻliq muammolar tufayli doimiy havolalar faqat nazariyada mavjud.
Adabiyotlar
- Maliy V. P., Zolenko M. N. Eksport uchun SEO. Xorijda targʻib qilish haqidagi birinchi kitob. — 2018. — 103 b.
- Yakov Osipenkov. Google Analytics boshlovchilar uchun: veb-tahlil boʻyicha amaliy qoʻllanma. — 2018. — 580 b.
- Baykov Vladimir Dmitriyevich. Internet. Axborot izlash. Saytlarni targʻib qilish. — Sankt-Peterburg.: BHV-Peterburg, 2000. — 288 b. — ISBN 5-8206-0095-9.
- Ashmanov I. S., Ivanov A. A. Saytlarni qidiruv tizimlarida targʻib qilish. — Moskva.: «Vilyams», 2007. — 304 b. — ISBN 978-5-8459-1155-1.
- Kroxina O. I., Polosina M. N., Rubel A. V., O. I. Saxno, Selin Ye. V., M. S. Xanina. SEO kopirayterining birinchi kitobi. Qidiruv tizimlari va foydalanuvchilar uchun matn qanday yoziladi. — Moskva.: «Infra-Injeneriya», 2012. — 216 b. — ISBN 978-5-9729-0047-3.
- Yakovlev Aleksey Aleksandrovich. Saytlarni ommalashtirish va targʻib qilish: asoslar, sirlar, usullar. — Sankt-Peterburg.: BHV-Peterburg, 2007. — 336 b. — ISBN 978-5-94157-751-4.
- Sevostyanov Ivan Olegovich. Qidiruv optimallashtirish. Internetda saytni targʻib qilish boʻyicha amaliy qoʻllanma. — Sankt-Peterburg.: «Piter», 2010. — 240 b. — ISBN 978-5-49807-670-6.
- Jeymi Sirovich, Kristian Dari. Mutaxassislar uchun PHP yordamida saytni qidiruv tizimlariga moslab optimallashtirish (SEO). Dasturchining SEO qoʻllanmasi = Professional Search Engine Optimization with PHP: A Developer's Guide to SEO. — Moskva.: «Dialektika», 2008. — 352 b. — ISBN 978-5-8459-1376-0.
- Kristian Dari, Jeymi Sirovich. Mutaxassislar uchun ASP.NET yordamida saytni qidiruv tizimlariga moslab optimallashtirish (SEO). Dasturchining SEO qoʻllanmasi = Professional Search Engine Optimization with ASP.NET: A Developer's Guide to SEO. — Moskva.: «Dialektika», 2008. — 400 b. — ISBN 978-5-8459-1404-0.
- Piter Kent. Boshlovchilar uchun qidiruv optimallashtirish, 4-nashr = Search Engine Optimization For Dummies, 4th Edition. — Moskva.: «Vilyams», 2011. — 432 b. — ISBN 978-5-8459-1749-2.
- Yevdokimov Nikolay Vladimirovich, Lebedinskiy Igor Vladimirovich. Veb-saytni ommalashtirish: SEO 3.0 boʻyicha amaliy qoʻllanma. — Moskva.: «Vilyams», 2011. — 288 b. — ISBN 978-5-8459-1679-2.
- Maliy V. O., Zolenko M. O.Eksport uchun SEO: xorijda targʻib qilish haqidagi birinchi kitob. — Topodin / Ridero, 2017. — 154 b. — ISBN 978-5-4483-6644-4
- Anar Babayev, Nikolay Yevdokimov, Mixail Bode, Yevgeniy Kostin, Aleksey Shtarev. Targʻibot. Saytlarni samarali targʻib qilish sirlari. — Sankt-Peterburg.: Piter, 2013. — B. 272. — ISBN 978-5-496-00600-2.
- Leonid Groxovskiy, Ivan Sevostyanov, D. Ivanov, Fyodor Fironov. Portallar va internet-doʻkonlarni targʻib qilish. — Sankt-Peterburg: Piter, 2015. — B. 224. — ISBN 978-5-496-00736-8.
- Nataliya Neyelova, Grigoriy Zagrebelniy, Yelena Frolkina, Anastasiya Krilova, Vladislav Shcherbakov. SEMBOOK. Ingate saytlarini qidiruv tizimlarida targʻib qilish ensiklopediyasi. — Moskva: Piter, 2014. — B. 520. — ISBN 978-5-496-00797-9.