| Shahar | |||||
| Qandahor | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| pushtu کندهار dari قندهار | |||||
| | |||||
|
|||||
| 31°36′28″ sh. k. 65°42′19″ sh. u.HGЯO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Viloyat | Qandahor | ||||
| Shahar hokimi | Rohan Volasmal | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Asos solingan | miloddan avvalgi 330-yil | ||||
| Maydoni | 273 km² | ||||
| Dengiz sathidan balandligi | 1005 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+4:30 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholi soni | 491 500 kishi (2012) | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +93 30 | ||||
| kandahar.gov.af | |||||
Qandahor (pushtu کندهار [kand̪ahɑr] — Qandahor, dari قندهار [qandahɒːɾ], qadimgi yunoncha Ἀλεξάνδρεια Ἀραχωσίας — Aleksandriya, Araxoziya hududida) — shahar bo‘lib, janubiy Afgʻonistonda joylashgan. Aholisi soni bo‘yicha mamlakatdagi ikkinchi shahar.
Tarix
Shaharga miloddan avvalgi 330-yilda Aleksandr Makedonskiyning yurishlari davrida Araxoziya Aleksandriyasi nomi bilan asos solingan (Aleksandriya Araxosiya). Shaharning tub aholisi asosan hozirgi pushtunlarning ajdodlari bo‘lgan.
Milodiy I asrga oid manbalarda yunon muallifi Isidor Xarakskiy («Parfiya manzillari») shaharni yunon polisi deb taʼriflagan.
1630-yillarga kelib, shaharni Safaviylar boshqargan. Muhim voqea 1638-yilda yuz bergan: Qandahorning safaviy hokimi Ali Mardonxon Zig Safaviylarga xiyonat qilib, shaharni Boburiylarga topshirgan. Boburiylar imperiyasi shaharni uch marta qamal qilgan (1649—1653-yillarda), ammo muvaffaqiyatga erisha olmagan.
XVIII asrda Qandahorni Eron shohi Nodirshoh egallab, vayron qilgan; u Afshoriylar sulolasiga mansub edi. Nodirshoh yaqin atrofda Nodirobod nomli yangi shahar qurdirgan.
1747—1776 yillar davomida Afgʻonistonning poytaxti bo‘lgan. Bu yerda afgʻon davlatining asoschisi Ahmadshohning maqbarasi joylashgan.
Ikkinchi ingliz-afgʻon urushi davrida Britaniya armiyasi Qandahorni egallab, alohida Qandahor viloyatini tashkil etgan. 1880-yil bahorida Ayubxon qo‘shini Qandahorga yaqinlashib, Britaniya otryadini Mayvand jangida 27-iyul kuni mag‘lub etgan, 28-iyulda esa Qandahorni qamal qilgan. Avgust oxirida general Roberts diviziyasi Qandahorga yordamga yetib kelgan. Afgʻon qo‘shinlari shahardan chekinib, tepaliklardagi mustahkamlangan marralarni egallagan. 1-sentabrda general Roberts afgʻonlarga hujum qilib, ularni Qandahor jangida mag‘lub etgan.
1979–1988-yillarda shahar sovet qo‘shinlari joylashgan punktlardan biri bo‘lgan; voqealar muayyan yo‘nalishda rivojlanganida bu qo‘shinlar Pokiston armiyasi bilan bevosita to‘qnash kelishi mumkin edi[manba 3320 kundan beri ko‘rsatilmagan].
1994-yilda Qandahorni Tolibon egallagan, mulla Naqibulla esa shaharni jangsiz topshirgan.
Shaharda «Tolibon» harakatining bosh qarorgohi joylashgan. Qandahor Afgʻoniston Islom Amirligining — 1996–2001-yillarda mavjud bo‘lgan, shariatga asoslangan davlatning — amaldagi poytaxti bo‘lgan.
2001-yil avgustigacha Qandahor yaqinida Al-Qoidaning eng yirik tayyorgarlik lageri — Al-Foruq joylashgan.
7-dekabr ( 2001-yil) kuni shaharni Shimoliy ittifoq qo‘shinlari egallagan.
2021-yilning avgust o‘rtalarida, amerikaliklar Afgʻonistondan chiqib ketgach, «Tolibon» Qandahorni qayta egallagan; bundan avval hukumat qo‘shinlari Qandahorga boradigan yo‘l ustidagi Gʻazni shahrini topshirgan, bir necha kundan keyin esa Kobul ham qulagan.
Kobul rasman mamlakat poytaxti bo‘lib, hukumat idoralarining aksariyati shu yerda joylashganiga qaramay, Tolibon rejimi rahbari Oxundzoda mamlakatni Qandahordagi qarorgohidan boshqarishni afzal ko‘radi.
Iqlim
Transport
Jamoat transporti Tata avtobuslari (mamlakat miqyosidagi Milli Bus avtobus operatoriga qarashli), motorikshalar va taksilardan iborat.
Iqtisodiyot
Galereya
- Tungi manzarasi: Qandahor xalqaro aeroporti
- 1881-yilgi surat: Eski Qandahor qalʼasining vayronaga aylangan holati
- Qadimgi Eski Qandahor shahri (qizil) va uning gʻarbiy tomonidagi ochilib qolgan togʻ jinslari (ko‘k)
- Imperator Ashokaning Qandahordagi ikki tilli (yunoncha va oromiycha) toshbitigi, miloddan avvalgi III asr
- Eski Qandahordan topilgan imperator Ashokaning yunoncha bitigi (12- va 13-farmonlar), miloddan avvalgi III asr
Adabiyotlar
- Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov. — 3-nashr. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1969—1978.
Havolalar
- Qandahor // Harbiy ensiklopediya : [18 jildda] / muharrir V. F. Novitskiy … [va boshqalar]. — Sankt-Peterburg ; [M.] : Bosmaxona shirkati I. D. Sitin, 1911—1915.