Pigment (lot. pigmentum — bo‘yoq) — yuqori dispersli kukunsimon bo‘yovchi moddalar bo‘lib, materiallarga xiralik (shaffof bo‘lmaslik), rang, korroziyaga chidamlilik va boshqa xususiyatlarni beradi. Bo‘yovchi moddalar shartli ravishda erimaydigan pigmentlar hamda bo‘yash muhitida (erituvchida) eriydigan bo‘yoq moddalariga bo‘linadi. Bundan tashqari, tabiiy mineral pigmentlar (bo‘yoqlarning noorganik tarkibiy qismlari) va biologik pigmentlar (bioxromlar — tirik organizmlar tarkibida uchraydigan tabiiy pigmentlar) farqlanadi. Biologik pigmentlar umumiy atama bo‘lib, ular odatda eruvchanlik mezoniga ko‘ra alohida guruhlarga ajratilmaydi^{[ko‘rsatilgan manbada yo‘q]}.

Pigmentlarning tasnifi va ularga misollar GOST 19487-74 standartida keltirilgan:

• Noorganik pigment — rangli dispers noorganik modda, dispersiya muhitida erimaydigan va plyonka hosil qiluvchi modda bilan birga himoya, bezak yoki bezak-himoya vazifasini bajaruvchi qoplamani hosil qila oladi. (Nomaqbul atama: Mineral pigment).
  • Tabiiy noorganik pigment — maydalash, boyitish va termik ishlov berish yo‘li bilan tog‘ jinslari va minerallardan olinadigan noorganik pigment (Nomaqbul atama: Tuproq pigmenti).
  • Sintetik noorganik pigment — noorganik pigment bo‘lib, kimyoviy reaksiyalar natijasida olinadi.
  • Metall pigment — noorganik pigment bo‘lib, metall yoki qotishma kukunidan iborat.
  • Korroziyaga qarshi noorganik pigment — noorganik pigment bo‘lib, korroziyani kamaytiradi yoki uning oldini oladi.
  • Dengiz organizmlari yopishishiga qarshi noorganik pigment — noorganik pigment bo‘lib, suvda bo‘yalgan yuzaga dengiz organizmlarining yopishib ko‘payishining oldini oladi.
• Organik pigment — organik sintez natijasida olinadigan pigment.
• Maxsus effektli pigment — qoplamada turli bezak effektlarini, jumladan, sadafsimon tovlanish, interferensiya va «xameleon» effektini hosil qilish uchun ishlatiladi.

Lak-bo‘yoq materiallari texnologiyasida pigment deb yuqori dispersli noorganik yoki organik, dispersiya muhitida erimaydigan hamda plyonka hosil qiluvchi moddalar bilan birga himoya, bezak yoki bezak-himoya qoplamalarini hosil qila oladigan moddalarga aytiladi. Boshqa materiallarga rang bera oladigan eruvchan moddalar bo‘yoq moddalari deb ataladi. GOST 28246-2006 standartiga ko‘ra, lak-bo‘yoq materiali uchun bo‘yoq moddasi — o‘zi erigan lak-bo‘yoq materialiga kerakli rangni beradigan tabiiy yoki sintetik modda.

• Oq pigmentlar: titan dioksid, rux oksidi, litopon, qo‘rg‘oshin oq pigmenti. So‘nggi pigment deyarli to‘liq titanli oq pigmentlar bilan almashtirilgan. Titanli oq pigmentlar titan dioksidning barit yoki ruxli oq pigment bilan aralashmasidan iborat. Ruxli oq pigmentlar sarg‘ish tusga ega bo‘lib, narxi jihatidan titanli oq pigmentlardan arzonroq.
• Qora pigmentlar: texnik uglerod (qurum) — kristall tuzilishli, tarkibida 99 % gacha uglerod bo‘lgan modda. Uning bo‘yash qobiliyati va dispersligi yuqori, kimyoviy jihatdan inert va gidrofob xususiyatga ega. Qora temir oksidli pigmentlar — ikki va uch valentli temirning tabiiy yoki sintetik aralash oksidlari — FeO-Fe₂O₃ yuqori bo‘yash qobiliyatiga ega. Qora tus beruvchi pigmentlar — hayvonot va o‘simliklardan olingan turli organik xomashyoni havosiz sharoitda qizdirish orqali olinadigan amorf tuzilishli ugleroddir.
• Rangli noorganik pigmentlar:
  • sariq temir oksidli pigmentlar: oxra, siyena, ular temir Fe³⁺ gidroksidlari (FeO(OH))dan iborat bo‘lib, tarkibida 20 % gacha alumosilikatlar va boshqa aralashmalar mavjud;
  • qizil temir oksidli pigmentlar: surik (temirli), mumiya — temir Fe³⁺ oksidlari (Fe₂ O₃), tarkibida 20 % gacha alumosilikat va kvars aralashmalari bor, surik (qo‘rg‘oshinli) — ikki va to‘rt valentli qo‘rg‘oshinning aralash oksidi (2PbO•PbO₂);
  • ultramarin, temir lazuri, Berlin lazuri;
  • xrom oksidi: Cr₂O₃ — zaytunsimon yashil rangli pigment. Kislotalar va ishqorlar ta’siriga nihoyatda chidamli, abraziv xususiyatga ega. Lak-bo‘yoq materiallarida kimyoviy ta’sirga chidamli va atmosfera ta’siriga alohida chidamli qoplamalar uchun qo‘llanadi;
  • massikot;
  • umbra.
• Organik pigmentlar: azopigmentlar, ftalosianin pigmentlar, polisiklik pigmentlar;
• Pigmentlar — metall kukunlari: aluminiy kukuni, rux changi, mis va bronza kukunlari, zanglamaydigan po‘lat, titan, nikel va xrom kukunlari, qalay disulfidi (mussiv oltin), kumushrang bo‘yoq.

Pigmentlar kompozitsion lak-bo‘yoq materiallarining, jumladan, bo‘yoqlar, emallar, gruntovkalar, shpaklyovkalar hamda kukunli kompozitsiyalarning qattiq tarkibiy qismlaridir.

Lak-bo‘yoq materiallariga pigment qo‘shish qoplamalarning rangini va shaffofmasligini boshqarishning asosiy usulidir (shaffofmaslikni yopuvchanlik deb ham atashadi).

Pigment pigmentlangan materialga faqat uning sinish ko‘rsatkichi plyonka hosil qiluvchi moddaning sinish ko‘rsatkichidan katta bo‘lganda yopuvchanlik beradi. Pigment va plyonka hosil qiluvchi moddaning sinish ko‘rsatkichlari orasidagi farq qancha katta bo‘lsa, pigmentlangan materialning yopuvchanligi shuncha yuqori bo‘ladi. Bundan tashqari, pigment zarrachalarining shakli ham muhim: masalan, plastinkasimon zarrachalar ninasimon yoki sharsimon zarrachalarga qaraganda yuqoriroq yopuvchanlik beradi.

Pigmentlar va to‘ldirgichlarni qo‘shish kompozitsion materiallarning boshqa muhim xususiyatlarini ham, jumladan, deformatsiya va mustahkamlik xususiyatlari, izolyatsiyalash, korroziyaga qarshi xossalari hamda adgezion mustahkamligini boshqarish imkonini beradi. Shuningdek, elektr o‘tkazuvchi, elektr izolyatsiyalovchi, issiqqa chidamli, olov tarqalishini sekinlashtiruvchi va boshqa maxsus xususiyatli qoplamalarni olish mumkin. Polimer qoplamalarni to‘ldirishda pigmentlar bilan bir qatorda to‘ldirgichlar ham qo‘llanadi

• Fizik xususiyatlari: kristall tuzilishi , sinish ko‘rsatkichi , rangi, zichligi, qattiqligi, zarrachalarning shakli va o‘lchami (dispersligi), solishtirma yuzasi, sochiluvchan zichligi, eruvchanligi.
• Kimyoviy xususiyatlari: suvli ekstraktning pH ko‘rsatkichi, suv va kimyoviy reagentlarga chidamliligi, reaksiyaga kirishish qobiliyati, sirtining kislota-asos xususiyatlari.
• Fizik-kimyoviy xususiyatlari: ho‘llanuvchanligi (gidrofilligi yoki oleofilligi), zichligi va agregatlardagi zarrachalarning joylashish mustahkamligi, adsorbsiya qilish qobiliyati, fotokimyoviy faolligi, yorug‘likka chidamliligi, fototropiyasi, sirtning elektrod potensialini o‘zgartirish qobiliyati (passivlashtiruvchi ta’siri).
• Texnologik xususiyatlari: yopuvchanligi, bo‘yash qobiliyati (intensivligi), moy sig‘imi, disperslanish qobiliyati, kritik hajmiy konsentratsiyasi, struktura hosil qilish qobiliyati, atmosfera ta’siriga chidamliligi, tizimning boshqa tarkibiy qismlari bilan mosligi.

2006-yilda butun dunyo bo‘yicha qariyb 7,4 mln tonna noorganik, organik va maxsus pigmentlar sotilgan^{[ko‘rsatilgan manbada yo‘q]}. 2009-yilda pigmentlarga jahon talabi taxminan 20,5 mlrd AQSH dollarini tashkil etgan. 2018-yilda jahon pigment bozorining aylanmasi taxminan 14,86 mlrd AQSH dollariga baholangan. Prognozlarga ko‘ra, bu ko‘rsatkich yiliga o‘rtacha 4,9 % dan ko‘proq o‘sib, 2026-yilgacha shu yo‘nalishda davom etishi kutilgan^{[nufuzli bo‘lmagan manba]}. Miqdor jihatidan eng yuqori ko‘rsatkich Osiyoga to‘g‘ri keladi, undan keyin Yevropa va Shimoliy Amerika turadi.

• Orlova O. V., Fomicheva T. N. Laklar va bo‘yoqlar texnologiyasi.  — Ximiya, 1990.
• Yakovlev A. D. Lak-bo‘yoq materiallari kimyosi va texnologiyasi.  — Ximiya, 1989.
• Indeykin E. A., Leybzon L. N., Tolmachev I. A. Lak-bo‘yoq materiallarini pigmentlash.  — Ximiya, 1986.
• Yermilov P. I., Indeykin E. A., Tolmachev I. A. Pigmentlar va pigmentlangan lak-bo‘yoq materiallari.  — Ximiya, 1987.
• Belenkiy E. F., Riskin I. V. Pigmentlar kimyosi va texnologiyasi.  — Ximiya, 1974.