Periferik nerv tizimi funksional va tuzilish jihatidan somatik nerv tizimi va vegetativ nerv tizimiga bo‘linadi. Somatik nerv tizimi tana harakatlarini muvofiqlashtirish, shuningdek, tashqi ta’sirlarni qabul qilish uchun javobgardir. Bu ongli ravishda boshqariladigan faoliyatni tartibga soluvchi tizimdir. Vegetativ nerv tizimi esa o‘z navbatida simpatik nerv tizimi, parasimpatik nerv tizimi va metasimpatik nerv tizimiga bo‘linadi. Simpatik nerv tizimi yaqinlashib kelayotgan xavf yoki stressga javob beradi va boshqa fiziologik o‘zgarishlar bilan birga pulsning tezlashishi va qon bosimining oshishiga sabab bo‘ladi; hayajon hissi paydo bo‘lganda adrenalin miqdorining ko‘payishiga yordam beradi. Parasimpatik nerv tizimi, aksincha, odam dam olayotgan va o‘zini bo‘shashgan his qilgan paytda faollashadi. U qorachiqlarning torayishi, yurak urishining sekinlashishi, qon tomirlarining kengayishi hamda ovqat hazm qilish va siydik-tanosil tizimlari faoliyatini rag‘batlantirish uchun javobgardir. Metasimpatik nerv tizimi o‘z harakatlantiruvchi neyronlariga ega bo‘lib, ular orqali silliq mushakli a’zolarning avtonom vazifalarini bajaradi.

O‘n ikki juft bosh miya nervidan o‘ntasi miya ustunidan boshlanadi va ayrim istisnolardan tashqari, asosan, boshdagi anatomik tuzilmalar faoliyatini boshqaradi. I va II juft bosh miya nervlarining yadrolari mos ravishda oldingi miya va talamusda joylashgan, shu bois ularni haqiqiy bosh miya nervlari deb hisoblash qiyin. O‘ninchi nerv ichki a’zolardan sezgi axborotini, jumladan, ko‘krak qafasi va qorin bo‘shlig‘idan oladi; 11-nerv esa boshni buruvchi va trapetsiyasimon mushaklarni innervatsiya qiladi. Bu mushaklarning hech biri to‘liq bosh sohasida joylashmagan.

Orqa miya nervlari orqa miyadan boshlanib, tananing qolgan qismlari faoliyatini boshqaradi. Odamda 31 juft orqa miya nervi mavjud: 8 juft bo‘yin, 12 ko‘krak va 5 juft bel, 5 dumg‘aza va 1 juft dum nervi. Bo‘yin bo‘limida orqa miya nervlari mos umurtqaning yuqorisidan boshlanadi. Masalan, umurtqaga nisbatan bunday joylashuvda bosh suyagi bilan birinchi bo‘yin umurtqasi orasidan chiqadigan nerv birinchi orqa miya nervi deb ataladi. Ko‘krak sohasidan dum sohasigacha nervlar tegishli umurtqalarning pastidan chiqadi. Bunday nomlash usuli yettinchi bo‘yin umurtqasi bilan birinchi ko‘krak umurtqasi orasidan chiqadigan nervni (sakkizinchi bo‘yin nervini) nomlashda muammo tug‘diradi. Bel va dumg‘aza sohalarida nerv ildizlarining uchlari dural xalta ichida joylashadi.

Bo‘yin sohasidagi dastlabki to‘rtta orqa miya nervi tarmoqlanib, qayta birlashadi va quyidagi sohalarni innervatsiya qiluvchi nervlarni hosil qiladi: bo‘yin hamda ensa.

Birinchi orqa miya nervi (ensaosti nervi) bosh suyagi asosidagi mushaklarni harakatlantiruvchi innervatsiyani ta’minlaydi. Ikkinchi va uchinchi nervlar bo‘yindagi ko‘plab nervlarni hosil qilib, sezgi hamda harakat faoliyatini boshqaradi. Ular orasida katta ensa nervi mavjud; u boshning ensa qismini sezishni ta’minlaydi, kichik ensa nervi esa quloq orqasidagi sohaning sezuvchanligini ta’minlaydi, katta quloq nervi va kichik quloq nervi ham shu sohani innervatsiya qiladi. Diafragma nervi ikkinchi, uchinchi va beshinchi orqa miya nervlaridan boshlanadi. U diafragmani innervatsiya qilib, nafas olishni ta’minlaydi. Agar orqa miya uchinchi orqa miya nervidan yuqorida uzilsa, mustaqil nafas olish imkonsiz bo‘lib qoladi.

Bo‘yinning oxirgi to‘rtta, ya’ni beshinchidan sakkizinchigacha bo‘lgan orqa miya nervlari hamda ko‘krak sohasidagi birinchi orqa miya nervi — T1 — birlashib, yelka nerv chigali yoki yelka tugunini hosil qiladi. Bu tarmoqlanib, qayta birlashib va o‘zaro chirmashib ketuvchi nervlardan iborat keng nerv tuzilmasi bo‘lib, qo‘l va orqaning yuqori qismini innervatsiya qiladi. Yelka chigali murakkab ko‘rinsa-da, aslida u juda tartibli tuzilishga ega va uning tuzilishi turli odamlarda biroz farq qiladi.