OpenBSD operatsion tizimi

OpenBSD
Изображение логотипа
Ishlab chiquvchi Teo de Raadt va OpenBSD loyihasi[Vikima’lumotlar]
Operatsion tizimlar oilasi BSD
Asoslangan tizimlar NetBSD va BSD
Dastlabki chiqarilish 18-oktabr 1995
Eng so‘nggi versiya
Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar DEC Alpha, IA-32, x86-64, MIPS, PowerPC[…], PA-RISC, SPARC64, ARMv7[…], AArch64, LUNA va RISC-V
Litsenziya ISC litsenziyasi
Dastlabki kodlar repozitoriysi cvsweb.openbsd.org
Veb-sayt openbsd.org (inglizcha)
Логотип Викисклада Vikimedia Commons’dagi mediafayllar

OpenBSD — erkin ko‘p platformali operatsion tizim, 4.4BSD asosida yaratilgan, ya’ni BSD asosidagi UNIX tizimining bir talqinidir. OpenBSD’ning 4.4BSD asosidagi boshqa erkin operatsion tizimlardan (jumladan, NetBSD, FreeBSD) asosiy farqi — loyiha boshidanoq mavjud operatsion tizimlar orasida eng xavfsiz, erkin va litsenziyaviy jihatdan cheklovlardan xoli tizimni yaratishga yo‘naltirilganidir.

OpenBSD dasturchilari ishtirok etgan xakaton c2k1 (o‘tkazilgan joy: MIT)

Tarixi

Paffi — OpenBSD ramzi

OpenBSD — mustaqil loyiha bo‘lib, u alohida tarmoq sifatida 1995-yil oxirida NetBSD dasturchilari jamoasidagi bo‘linish natijasida vujudga kelgan. Teo de Raadt (Theo de Raadt), NetBSD’ning to‘rt asoschisidan biri, operatsion tizimning keyingi rivoji borasidagi ziddiyat tufayli loyihani tark etishga majbur bo‘ldi. U NetBSD’ning dastlabki kodlari daraxtini asos qilib, uni o‘z qarashlariga moslab qayta ishladi va OpenBSD nomli o‘z loyihasini yaratdi. Keyinchalik NetBSD’ning boshqa ayrim dasturchilari ham unga qo‘shildi.

Versiyalar

OpenBSD’ning yangi versiyalari (relizlari) har olti oyda, taxminan 1-may va 1-noyabr kunlari chiqariladi. Hozirda 15 ta turli platforma va arxitektura, jumladan, keng tarqalgan i386 bilan mos kompyuterlar, M68k, UltraSPARC, DEC Alpha, AMD64, Sharp Zaurus va boshqa platformalar qo‘llab-quvvatlanadi. O‘rnatish uchun 9500 dan ortiq dasturiy paket mavjud bo‘lib, ularni standart mexanizm — portlar yordamida yig‘ish mumkin.

Relizlar oralig‘ida muntazam ravishda «oraliq yig‘ilmalar» (inglizcha snapshots) ham chiqariladi; ular asosiy versiyalar kabi tayyorlanadi. Oraliq yig‘ilmalar odatda dastlabki kodlar daraxtining joriy holatiga mos keladi, biroq ba’zan sinovdan o‘tkazilishi kerak bo‘lgan qo‘shimcha o‘zgarishlarni ham o‘z ichiga oladi.

6.2-versiyagacha har bir reliz bilan birga komiks va kamida bitta qo‘shiq chiqarilgan. Qo‘shiqlarda relizni tayyorlash jarayoni, o‘tgan 6 oyda yuz bergan bahs va kelishmovchiliklar haqida hikoya qilingan, ammo ko‘pincha ular tegishli versiyadagi yangiliklarga bag‘ishlangan. 2016-yilgacha relizlar CD-ROM disklarida tarqatilgan. 6.1-versiyadan boshlab relizlar faqat internet orqali tarqatiladi, CD-ROM’dagi yagona nusxa esa auksionga qo‘yiladi.

OpenBSD’ni odatiy tartibda bir necha usul bilan o‘rnatish mumkin, jumladan: kompakt-diskdan, USB flesh-xotiradan, disketadan, shuningdek, tarmoq orqali PXE yordamida. Ayrim apparat platformalarining cheklovlari sababli o‘rnatish usullarining ba’zilari mavjud bo‘lmasligi mumkin.

Relizlar, shu jumladan oraliq yig‘ilmalar, raqamli imzolanadi — buning uchun maxsus ishlab chiqilgan signify dasturi qo‘llanadi. Alohida kalitlar bilan quyidagilar imzolanadi: 1) asosiy tizim; 2) uskunalarning mikrodasturlarini o‘z ichiga olgan uchinchi tomon paketlari; 3) qolgan barcha uchinchi tomon paketlari. Har bir yangi reliz yangi kalit bilan imzolanadi, navbatdagi relizning ochiq kaliti esa avvalgi reliz tarkibida yetkazib beriladi.

OpenBSD — ommabop zamonaviy umumiy maqsadli operatsion tizimlar orasida standart grafik va/yoki mahalliylashtirilgan o‘rnatuvchi dasturi bo‘lmagan kam sonli tizimlardan biri. Standart o‘rnatuvchi katta shell-skript bo‘lib, unda avtomatik o‘rnatish imkoniyati mavjud.

OpenBSD’ning tarqalganligi va undan kelib chiqqan loyihalar

OpenBSD — ommabopligi bo‘yicha ikkinchi BSD tizimi

OpenBSD eng ko‘p (ammo faqat shu maqsadda emas) tarmoqlarni himoyalash tizimlarida (tarmoqlararo ekranlar) ishlatiladi. Bunda loyiha bilan bir vaqtda ishlab chiqilgan quyidagi hosila loyihalar ham katta rol o‘ynaydi:

  • Packet Filter (PF) — tarmoqlararo ekran (fayrvol) bo‘lib, unda navbatlarni boshqarish uchun ALTQ platformasi o‘rnatilgan. U OpenBSD’da ilgari keng qo‘llangan IPFilter — Darren Rid yaratgan dastur o‘rnini litsenziya borasidagi ko‘p yillik kelishmovchiliklardan so‘ng egalladi. PF yuqori baholandi va parallel loyihalar — NetBSD hamda FreeBSD ishlab chiquvchilari tomonidan ham qabul qilindi.
  • OpenSSH — quyidagi protokolning eng ommaviy ochiq kodli tatbiqi: SSH.
  • OpenNTPD — vaqtni NTP protokoli orqali sinxronlashtiradigan fon xizmati (demon); server vazifasini ham bajara oladi.
  • OpenOSPFD — dinamik marshrutlash OSPF protokolining amalga oshirilishi (mahalliy marshrutlash).
  • OpenBGPD — dinamik marshrutlash BGP protokolining amalga oshirilishi (global marshrutlash).
  • OpenCVS — (ishlab chiqish va sinov bosqichida; hozircha faqat OpenRCS qismi ishlatiladi) — CVSning soddaroq va xavfsizroq tatbiqi; uning muqobili quyidagi loyiha doirasida ishlab chiqiladi: GNU.
  • OpenSMTPD — quyidagi protokolning amalga oshirilishi: SMTP.
  • OpenIKED — IKEv2 protokolining amalga oshirilishi bo‘lib, u quyidagi tizimning asosiy tarkibiy qismlaridan biridir: IPSec VPN.
  • LibreSSL — OpenSSL loyihasidan ajratilgan tarmoq. U asosiy loyiha bilan moslikni ta’minlaydi va OpenBSD tarkibiy qismi sifatida muntazam kod auditidan o‘tkaziladi.
  • sndio — ovoz serveri.
  • OpenRSYNC — BSD litsenziyasi ostidagi rsync dasturining ajratilgan tarmog‘i.

OpenBSD’dagi ayrim ishlanmalar alohida loyihaga aylanmagan, ammo tashqi muqobillarga qaraganda ixchamroq va kodini tekshirish osonroq bo‘lgani uchun ishlatiladi. Masalan:

  • doas — quyidagi dasturga muqobil vosita: sudo.
  • signify — openssl utilitasiga muqobil vosita; u muayyan funksiyalarni mustaqil bajaradi. Bu funksiyalar OpenSSL tarkibida ham mavjud
  • vmm — tizimning o‘ziga xos (para-)virtuallashtirish mexanizmi.
Grafik rejimda ishga tushirilgan OpenBSD 3.7, X.Org va oyna menejeri JWM

Ishlab chiqish xususiyatlari

OpenBSD boshqa erkin BSD tizimlaridan ishlab chiqish jarayoni bilan farq qiladi. Hech qanday kod tizimga tashqaridan tasodifan kiritilmaydi; barcha o‘zgarishlarni tizimning tegishli qismi uchun mas’ul shaxslar ko‘rib chiqadi. Bir joyda xato aniqlansa, shu turdagi barcha kodlar qayta tekshiriladi.

OpenBSD’da hujjatlarning sifatiga juda katta e’tibor qaratiladi. Har qanday xato man qo‘llanma sahifasida jiddiy deb hisoblanadi va darhol tuzatiladi. Kodning soddaligi va ravshanligiga ham katta ahamiyat beriladi, chunki ishlab chiquvchilar kod qanchalik sodda bo‘lsa, xatoni ko‘zdan qochirish ehtimoli shunchalik kam bo‘lishiga asosli ravishda ishonadilar.

OpenBSD ishlab chiquvchilari tizimda har qanday erkin bo‘lmagan koddan foydalanishni qat’iyan rad etadilar. Litsenziyalashdagi muammolar tufayli operatsion tizimning ayrim qismlari bir necha bor repozitoriydan chiqarib tashlangan:

  • IPFilter — Darren Ridning dastlabki litsenziyasida bir qator jiddiy cheklovlar, masalan, kodni o‘zgartirish taqiqlangan edi. OpenBSD’da uchinchi tomon dasturlarining xatolarini tuzatish bilan cheklanilmaydi: ular moslashtiriladi — standart sozlamalar o‘zgartiriladi, xavfli rejimlar taqiqlanadi va hokazo. Bir muddat IPFilter kelishuvga asoslangan litsenziyadan foydalandi, ammo muallif dastlabki talqiniga qaytdi. Shu sababli 3.0-relizdan boshlab OpenBSD’ning tarmoqlararo ekrani sifatida o‘zining Packet Filter dasturi ishlatila boshlandi.
  • XFree86 — litsenziyasi o‘zgargani sababli quyidagi tizim bilan almashtirildi: X.Org.
  • OpenBSD’da (bugungi kunda keng tarqalgan erkin tizimlardan farqli ravishda — Linux va FreeBSD, shuningdek, quyidagi «qisman ochiq» tizimlardan ham farqli o‘laroq: OpenSolaris) «bloblar» — dastlabki kodi oshkor qilinmagan, kompilyatsiya qilingan obyekt modullaridan iborat drayverlar ishlatilmaydi. Bunday drayverlar erkin bo‘lmaganidan tashqari, ularni tekshirish yoki kerakli o‘zgartirishlarni kiritish imkonsizligi sababli ham xavfli hisoblanadi (ayniqsa, monolit yadroli tizimlarda, jumladan OpenBSD’da). Shunga qaramay, binar mikrodasturlar erkin tarqatishga ruxsat etilgan bo‘lsa, tizim tarkibiga kiritiladi, chunki ular markaziy protsessorda emas, balki qurilmaning o‘zida bajariladi.
  • Portlar daraxtiga, ayrim istisnolardan tashqari, dastlabki kod yoki ikkilik (kompilyatsiya qilingan) ko‘rinishda tarqatishga ruxsat bermaydigan litsenziyaga ega dasturlar kiritilmaydi yoki undan olib tashlanadi.

OpenBSD’ni ishlab chiqishda CVS tizimidan foydalaniladi. Fayllar versiyalarini markazlashgan tarzda boshqarish tizimining noqulayliklarini qisman kamaytirish uchun cvsync ko‘zgu serverlari tarmog‘i qo‘llab-quvvatlanadi. Bundan tashqari, openbsd-wip Arxivlangan nusxa 5-dekabr 2015-yilda quyidagi xizmatda saqlangan: Wayback Machine — ishlab chiqilayotgan portlarning yarim rasmiy daraxti bo‘lib, quyidagi platformada joylashgan: GitHub. GitHub’da CVS repozitoriylarining ko‘zgu nusxalari ham mavjud.

O‘z API interfeyslari

Quyida keltirilgan texnologiyalar OpenBSD kod bazasida faol ishlatiladi. Loyiha saytida texnologiyalar va mualliflarning batafsil ro‘yxati Arxivlangan nusxa 9-sentabr 2016-yilda quyidagi xizmatda saqlangan: Wayback Machine mavjud.

  • BSD Authentication — API — autentifikatsiya uchun dasturiy interfeys; dastlab BSDi loyihasi doirasida yaratilgan, hozir esa faqat OpenBSD’da qo‘llab-quvvatlanadi.
  • imsg — API jarayonlar o‘rtasida imtiyozlarni ajratishga asoslangan dasturlar uchun; OpenBSD’ning ko‘plab kichik loyihalarida ishlatiladi.
  • pledge/unveil — jarayonlarning o‘z imkoniyatlarini mustaqil cheklash mexanizmi; u mohiyatan Seccomp’ga o‘xshaydi.
  • strlcat/strlcpy — OpenBSD’dan tashqarida ham keng tarqalgan, quyidagilar bilan ishlashga mo‘ljallangan API: C satrlari. U strcat/strcpy funksiyalariga xos bufer to‘lib ketishi bilan bog‘liq muammolarning oldini olishga yordam beradi.

Apparat vositalari bilan moslik

Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar va qurilmalar OpenBSD Supported Platforms Notes hujjatida sanab o‘tilgan. Boshqa konfiguratsiyalar ham ishlashi mumkin, biroq ular hali sinovdan o‘tkazilmagan yoki hujjatlashtirilmagan. Qo‘llab-quvvatlanadigan qurilma identifikatorlari ro‘yxati mustaqil repozitoriyda mavjud.

2020-yilda sinovdan o‘tkazilgan apparat konfiguratsiyalari haqidagi ma’lumotlarni avtomatik yig‘ishga mo‘ljallangan yangi loyiha taqdim etildi.

Moliyalashtirish

2003-yilda DARPA tomonidan moliyalashtirish to‘xtatildi. Loyihaning faoliyatini davom ettirish uchun asosiy manba xususiy shaxslarning xayriyalari bo‘lib qoldi. Xayriyalar pul shaklida ham, ishlab chiquvchilar uchun uskunalar yoki yo‘l chiptalarini xarid qilish shaklida ham beriladi.

Yuridik shaxslardan xayriya olish masalasini hal qilish uchun 26-aprel 2007-yilda notijorat tashkilot — OpenBSD jamg‘armasi (OpenBSD Foundation) tuzildi. Bunday ko‘plab boshqa tashkilotlardan farqli ravishda, OpenBSD jamg‘armasi loyiha qarorlariga ta’sir qilmaydi va ayrim istisnolardan tashqari, uning nomidan ish yuritmaydi.

17-yanvar 2014-yilda loyiha yopilib ketish xavfi ostida qoldi: OpenBSD uchun o‘z uyida juda katta apparat uskunalari to‘plamidan foydalanadigan Teo de Raadtning elektr energiyasidan $20 000 miqdorida qarzi yig‘ilib qolgan edi. Shu sababli u yordam so‘rab murojaat e’lon qildi. Homiy Bitcoin orqali boyigan kishilar orasidan atigi 2 kunda topildi — bu haqdagi havola IRC kanaliga joylashtirilganidan so‘ng. #bitcoin-assets Ruminiyalik tadbirkor Mircha Popesku zarur mablag‘ning hammasini bir yo‘la xayriya qilishga tayyorligini bildirdi.

Hozirda aynan OpenBSD Foundation loyiha infratuzilmasini moliyaviy qo‘llab-quvvatlaydi, shuningdek, xakatonlar o‘tkazilishini moliyalashtiradi.

Havolalar

Qo‘shimcha ma’lumot