Nurlanish energiyasi (optika)

Nurlanish energiyasi
Qe,W
O‘lchami M.L2T-2
O‘lchov birliklari
SI Дж
SGS эрг
Eslatmalar
skalyar kattalik

Nurlanish energiyasi — fizik kattalik, asosiy energetik fotometrik kattaliklardan biridir. U energiyani, ya’ni optik nurlanish orqali uzatiladigan energiyani ifodalaydi. Boshqa energetik fotometrik kattaliklar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

O‘lchov birligi Xalqaro birliklar tizimida (SI) hisoblanadi: joul (Дж), SGS tizimi — эрг (эрг).

Harflar bilan belgilashda Qe yoki W.

Yorug‘lik kattaliklari tizimida nurlanish energiyasiga mos keluvchi kattalik — yorug‘lik energiyasidir Qv.

Nurlanish energiyasining spektral zichligi

Agar nurlanish monoxromatik bo‘lmasa, ko‘p hollarda quyidagi kattalikdan foydalanish foydali bo‘ladi: nurlanish energiyasining spektral zichligi. Bu kattalik spektrning kichik birlik oralig‘iga to‘g‘ri keladigan nurlanish energiyasini ifodalaydi. Bunda spektr nuqtalari ularning to‘lqin uzunliklari, chastotalari, nurlanish kvantlarining energiyalari, to‘lqin sonlari yoki boshqa istalgan usul bilan. Agar spektr nuqtalarining o‘rnini belgilovchi o‘zgaruvchi biror x bo‘lsa, unga mos nurlanish energiyasining spektral zichligi quyidagicha belgilanadi: Qe,x(x) va quyidagicha aniqlanadi: dQe(x), ya’ni x va x+dx, ular orasidagi kichik spektral intervalga to‘g‘ri keladigan qiymatining shu interval kengligiga nisbati:

Qe,x(x)=dQe(x)dx.

Shunga ko‘ra, to‘lqin uzunliklaridan foydalanilganda nurlanish energiyasining spektral zichligi uchun quyidagi munosabat bajariladi:

Qe,λ(λ)=dQe(λ)dλ,

chastotadan foydalanilganda esa —

Qe,ν(ν)=dQe(ν)dν.

Shuni yodda tutish kerakki, spektrning ayni bir nuqtasida turli spektral koordinatalardan foydalanib olingan nurlanish energiyasining spektral zichligi qiymatlari o‘zaro teng bo‘lmaydi. Ya’ni, masalan, Qe,ν(ν)≠Qe,λ(λ). Quyidagilarni hisobga olsak,

Qe,ν(ν)=dQe(ν)dν=dλdνdQe(λ)dλ va λ=cν

to‘g‘ri munosabat quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:

Qe,ν(ν)=λ2cQe,λ(λ).

Yorug‘lik analogi

Yorug‘lik fotometrik kattaliklari tizimida nurlanish energiyasiga mos keluvchi kattalik — yorug‘lik energiyasidir Qv. Nurlanish energiyasiga nisbatan yorug‘lik energiyasi keltirilgan fotometrik kattalik bo‘lib, u quyidagi qiymatlardan foydalanish orqali aniqlanadi: kunduzgi ko‘rish uchun monoxromatik nurlanishning nisbiy spektral yorug‘lik samaradorligi V(λ):

Qv=Km⋅∫380 nm780 nmQe,λ(λ)V(λ)dλ,

bu yerda Km — nurlanishning maksimal yorug‘lik samaradorligi, SI tizimida 683 ga teng лм/Вт. Uning son qiymati bevosita kandela ta’rifidan kelib chiqadi.

Hosila kattaliklar

Asosiy energetik kattaliklar haqidagi ma’lumotlar jadvalda keltirilgan.

SI tizimining energetik fotometrik kattaliklari
Nomi (sinonimi)Kattalik belgisiTa’rifiSI birliklari belgisiYorug‘lik analogi
Nurlanish oqimi (nurli oqim)Φe yoki PΦe=dQedtВтYorug‘lik oqimi
Nurlanish kuchi (energetik yorug‘lik kuchi)IeIe=dΦedΩВт·ср−1Yorug‘lik kuchi
Nurlanish energiyasining hajmiy zichligiUeUe=dQedVДж·м−3Yorug‘lik energiyasining hajmiy zichligi
Energetik nur chiqishiMeMe=dΦedS1Вт·м−2Yorug‘lik chiqishi
Energetik ravshanlikLeLe=d2ΦedΩdS1cos⁡εВт·м−2·ср−1Ravshanlik
Integral energetik ravshanlikΛeΛe=∫0tLe(t′)dt′Дж·м−2·ср−1Integral ravshanlik
Nurlanish oqimi zichligi (energetik yoritilganlik)EeEe=dΦedS2Вт·м−2Yoritilganlik
Nurlanish ekspozitsiyasiHeHe=dQedS2Дж·м−2Yorug‘lik ekspozitsiyasi
Nurlanish energiyasining spektral zichligiQe,λQeλ=dQedλДж·м−1Yorug‘lik energiyasining spektral zichligi

Bu yerda dS1 — manba sirt elementining yuzasi, dS2 — qabul qilgich sirt elementining yuzasi, ε — manba sirt elementining normali bilan kuzatish yo‘nalishi orasidagi burchak.