LC tebranishlari — zaryadlangan kondensator (capacitor) induktor (inductor)ga ulanganida, zanjirdagi elektr toki va kondensatordagi zaryad LC elektr tebranishlarini bajaradi. Kondensatorda saqlangan elektr energiya uning boshlang‘ich zaryadiga bog‘liq bo‘lib, bu zaryad q_m deb ataladi.

U quyidagicha ifodalanadi:

Induktorda energiya nolga teng bo‘ladi. Zaryad vaqtga nisbatan sinusoidal ravishda o‘zgaradi.

Kalit yoqilganda, zanjirdagi tok ortishni boshlaydi, kondensatordagi zaryad esa kamayishda davom etadi. Zanjirda hosil bo‘lgan induksion tok induktorda magnit maydon (magnetic field) hosil qiladi. Tok maksimal qiymati I_m ga yetganda, zanjirdagi magnit energiya quyidagicha ifodalanadi:

Induktor orqali tokda endi qo‘shimcha o‘zgarish bo‘lmagani uchun magnit maydon vaqt o‘tishi bilan kamayishni boshlaydi. Magnit maydonning kamayishi natijasida zanjirda tok induksiyalanadi. Teskari qutblanish (polarization) bilan tok kondensatorni qayta zaryadlay boshlaydi. Zanjirdagi kondensator avvalgi holatlariga nisbatan to‘liq zaryadlangach, bu jarayon yana takrorlanadi. Shu sababli butun tizimdagi energiya kondensator bilan induktor o‘rtasida tebranib (oscillates) turadi.

Kirxgof qonunini (Kirchhoff’s law) zanjirga qo‘llasak, zaryad tabiiy (natural) chastota bilan tebranishini xulosa qilamiz.

Biroq amaliy jihatdan bu jarayonning barchasi to‘liq amalga oshishi mumkin emas va hech qachon aynan shunday ko‘rinishda hosil qilinmaydi. Bu nomuvofiqlikning sababi — zanjirdagi qarshilik (resistance) tufayli energiyaning bir qismi yo‘qolishi, shuningdek elektromagnit to‘lqinlar (electromagnetic waves) ko‘rinishidagi nurlanishlar (radiations) sababli energiya yo‘qotilishidir.

Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ

Q1

Induktor (inductor) ga ta’rif bering.

Induktor — passiv komponent (passive component) bo‘lib, unga elektr energiyasi berilganda magnit energiyani saqlash uchun ishlatiladi.

Q2

Kondensator (capacitor) nima?

Kondensator — ikki klemali (two-terminal) qurilma bo‘lib, energiyani elektr zaryad (electric charge) ko‘rinishida saqlash qobiliyatiga ega.

Q3

LC zanjir (LC circuit) nima?

LC zanjir — L harfi bilan ifodalanadigan induktor (inductor) va C harfi bilan ifodalanadigan kondensator (capacitor)dan tashkil topgan elektr zanjiri turidir.

Q4

LC zanjir yana qanday nom bilan ataladi?

LC zanjir “tank zanjir” (tank circuit), “rezonans zanjir” (resonant circuit) yoki “sozlangan zanjir” (tuned circuit) deb ham ataladi.

Q5

Tok maksimal qiymatiga oshganda, zanjirdagi magnit energiya qanday ifodalanadi?