Kvant o‘tishi

Kvant o‘tishlari — kvant tizimlari holatining diskret o‘zgarishlari bo‘lib, ular o‘z-o‘zidan yoki elektromagnit nurlanish kabi tashqi omillar ta’sirida sodir bo‘ladi. Tizimlarning bunday holatlari energiya sathlari E1, E2 va hokazo bilan tavsiflanadi. Yuqoriroq energiya sathidan pastroq sathga o‘tganda tizim energiya yo‘qotadi, teskari o‘tishda esa energiya oladi. Kvant o‘tishlarining asosiy parametri — ularning ehtimolligi bo‘lib, u vaqt birligida energiya sathlari orasida sodir bo‘ladigan o‘tishlar soni bilan ifodalanadi. Nurlanishli va nurlanishsiz o‘tishlar farqlanadi.

Nurlanishli o‘tishlar

Nurlanishli o‘tishlarda foton chiqariladi yoki yutiladi; bu jarayon sathlar orasidagi o‘tish yo‘nalishiga bog‘liq. Foton energiyasi hv (bu yerda h — Plank doimiysi, v — chastota) ifodasi bilan aniqlanadi va energiya sathlari orasidagi farqqa teng bo‘ladi. Nurlanish spektri qo‘zg‘algan sathlardan pastroq sathlarga o‘tishlar natijasida, yutilish spektri esa pastroq sathlardan yuqoriroq sathlarga o‘tishlar natijasida hosil bo‘ladi. Spontan nurlanishli o‘tishlar o‘z-o‘zidan, majburiy o‘tishlar esa tashqi elektromagnit maydon ta’sirida sodir bo‘ladi. Tanlash qoidalari muayyan energiya sathlari orasida nurlanishli o‘tishlar sodir bo‘lishi mumkinligini belgilaydi. Ruxsat etilgan o‘tishlar lazerlarning ishlashi kabi jarayonlarni ta’minlaydi.

Nurlanishsiz o‘tishlar

Nurlanishsiz o‘tishlar tizim boshqa tizimlar, masalan, kristall ichidagi maydon yoki plazma zarralari bilan o‘zaro ta’sirlashganda, foton chiqarmasdan sodir bo‘ladi. Bunday o‘zaro ta’sir tizimlarga mikroskopik darajada energiya almashish imkonini beradi. Energiya uzatishda ishtirok etishi mumkin bo‘lgan kvazizarralar — fononlar yoki plazmonlar.

Qo‘zg‘algan energiya sathining yashash vaqti shu sathdan sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha o‘tishlar ehtimolliklari yig‘indisiga teskari proporsional. Kvant samaradorligi — nurlanishsiz o‘tishlar ham mavjud bo‘lgan sharoitda nurlanishli o‘tishlarning nisbiy ehtimolligini aks ettiruvchi ko‘rsatkich. U sezilarli darajada o‘zgarishi va shu orqali tizimning ishlash rejimini, masalan, spontan nurlanish so‘ndiriladigan rejimni belgilashi mumkin.