Ksilema (qadimgi yunoncha ξύλον — yog‘och) — plaunsimonlar, qirqquloqsimonlar, qirqbo‘g‘imsimonlar va urug‘li o‘simliklarning o‘tkazuvchi to‘qimasi bo‘lib, ildizlar tomonidan so‘rib olingan suvni, unda erigan mineral oziqa elementlarini hamda ildiz uchlarida sintezlanadigan fitogormonlarni tashishni ta’minlaydi. U boshqa bir o‘tkazuvchi to‘qima — floema bilan birga o‘simlikning butun tanasini — eng ingichka ildizchalardan tortib eng yosh novdalarigacha — qamrab oluvchi uzluksiz, tarmoqlangan tizimni hosil qiladi.

Ksilema tarkibiga gistologik elementlarning to‘rt turi kiradi: traxeidlar (duksimon shakldagi, ligninlashgan alohida hujayralar), naylar (bir qator hujayralarning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan uzun naychalar), yog‘ochlik tolalari va parenxima hujayralari. Ayrim turlarda naylar bo‘lmaydi; qolgan turlarda esa naylar turlicha rivojlangan bo‘lib, eng yuqori rivojlanish darajasiga yopiq urug‘li o‘simliklarda yetadi. Ksilema hujayralari o‘tkazuvchi (nay-tolali) tutamlar deb ataladigan tuzilmalarga birlashadi; poya ko‘ndalang kesimida bu tutamlar halqa hosil qiladi.

Ksilemaning asosiy vazifasi — suv va unda erigan mineral moddalarni ildizlardan barglarga tashish (yuqoriga yo‘nalgan oqim). Biroq ksilema fiziologik vazifasi bilan bir qatorda tuzilmaviy vazifani ham bajaradi: u o‘simlik organlari uchun tayanch bo‘lib xizmat qiladi.

• Yog‘och, botanikada // Brokgaus va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha). — S.-Peterburg, 1890—1907.
• Ksilema // Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov. — 3-nashr. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1969—1978.
• O‘simliklar anatomiyasi atlasi: oliy ta’lim muassasalari uchun o‘quv qo‘llanma / Bavtuto G. A., Yeryomin V. M., Jigar M. P.. — Minsk: Uradjay, 2001. — 146 b. — (Oliy ta’lim muassasalari uchun darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar). — ISBN 985-04-0317-9.
• Grin N., Staut U., Teylor D. Biologiya. 3 jildda / R. Soper tahriri ostida. — M.: Mir, 1993.

• O‘simliklar ksilemasi (yog‘ochligi) — medbiol.ru
• Ignabargli daraxt ksilemasining vertikal kesimi — Viktor V., «Molekulyar biologiya» sayti.