Konyuktivit – bu ko‘zning tashqi qavatini va ko‘z qopqog‘i ichki yuzasini qoplaydigan yupqa shilliq pardasi (kon'yunktiva)ning yallig‘lanishidir. Bu holat xalq orasida "ko‘z yallig‘lanishi" yoki "qizil ko‘z kasalligi" deb ham yuritiladi. Kasallik turli yoshdagi insonlarda uchrashi mumkin, ammo ayniqsa bolalar va immuniteti past odamlar orasida ko‘p tarqalgan. Konyuktivit odatda yengil o‘tadi, lekin ba’zi hollarda jiddiy asoratlarga ham olib kelishi mumkin.
Kasallikning turlari
Konyuktivit bir nechta shakllarga bo‘linadi. Ular sababiga qarab farqlanadi. Eng keng tarqalgan turlari quyidagilar: virusli konyuktivit, bakterial konyuktivit, allergik konyuktivit, kimyoviy moddalardan kelib chiqqan konyuktivit va boshqa kam uchraydigan shakllar. Har bir turining sabablari, simptomlari va davolash usullari bir-biridan farq qiladi.
Virusli konyuktivit
Bu tur ko‘pincha shamollash, gripp yoki boshqa virusli infeksiyalar fonida paydo bo‘ladi. Adenoviruslar eng keng tarqalgan sababchidir. Virusli konyuktivit odatda ikkala ko‘zni ham qamrab oladi va yuqori darajada yuqumli hisoblanadi. Ko‘zlarda qichishish, qizarish, suvli ajralmalar, yorug‘likka sezuvchanlik kabi belgilar kuzatiladi. Ko‘pincha burun bitishi, isitma yoki bo‘g‘imlarda og‘riq ham kuzatiladi.
Bakterial konyuktivit
Bakterial konyuktivitga streptokokk, stafilokokk yoki gonokokk kabi bakteriyalar sabab bo‘ladi. Bu turda ko‘zda qalin va sarg‘ish-yashil ajralmalar bo‘ladi. Ko‘z ochilayotganda quruq po‘st qoplagani seziladi, ayniqsa ertalablari. Bakterial shakl viruslikiga nisbatan tezroq va osonroq davolanadi, biroq davolanish kechiksa, ko‘rish qobiliyatiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Allergik konyuktivit
Allergik konyuktivit polen, hayvon junlari, chang yoki boshqa allergenlarga organizmning haddan tashqari reaktiv javobi sifatida paydo bo‘ladi. Bu turda ko‘zda kuchli qichishish, qizarish, suv ajralishi, qovoqlarning shishishi kabi alomatlar bo‘ladi. Odatda ikki ko‘z ham zararlanadi. Ko‘pincha burni ham oqadi, aksirish, bo‘g‘ilish holatlari bo‘ladi. Bu holat fasliy allergiyalar bilan bog‘liq ravishda bahor va yoz oylarida kuchayadi.
Kimyoviy konyuktivit
Kimyoviy moddalar bilan ko‘zga zarar yetkazilishi natijasida yuzaga keladigan konyuktivit kamroq uchraydi, lekin juda xavfli bo‘lishi mumkin. Ishqorlar, kislotalar, chang, tutun yoki boshqa kimyoviy moddalarning ta’siri natijasida ko‘z shilliq pardasi jiddiy zararlanadi. Bunday hollarda darhol ko‘zni toza suv bilan yuvish va shifokorga murojaat qilish zarur.
Konyuktivitning sabablari
Kasallikni yuzaga keltiruvchi asosiy omillar turlicha bo‘lishi mumkin. Viruslar, bakteriyalar, zamburug‘lar, allergenlar, chang va tutun, gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik, kontakt linzalarni noto‘g‘ri ishlatish, suzish havzalaridagi iflos suvlar, ko‘zga begona jismlar tushishi – bularning barchasi konyuktivit rivojlanishiga olib keluvchi omillardir. Ayrim holatlarda umumiy immunitetning pasayishi ham sabab bo‘lishi mumkin.
Belgilari
Konyuktivitning belgilari turiga qarab farq qilishi mumkin, ammo quyidagilar ko‘pchilik holatda uchraydi:
- Ko‘zning qizarishi
- Ko‘rishning noaniq bo‘lishi
- Ko‘zda achishish yoki qichishish
- Ko‘z yoshlanishi
- Yiringli yoki shilimshiq ajralmalar (asosan ertalab quruq bo‘lib qoladi)
- Ko‘z qovoqlarining shishishi
- Yorug‘likka sezuvchanlik
- Harorat va umumiy holsizlik (ayniqsa virusli shaklida)
Konyuktivitning asoratlari
O‘z vaqtida davolanmasa yoki noto‘g‘ri muolaja qilinsa, konyuktivit bir qator asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Bular orasida kornea (shoxparda)ning shikastlanishi, ko‘rishning yomonlashuvi, surunkali yallig‘lanish, ichki ko‘z tuzilmalarining zararlanishi, ko‘zdagi dog‘lar yoki qorishmalar bo‘lishi mumkin. Ayniqsa bakterial va virusli shakllarda asoratlar xavfi yuqori hisoblanadi.
Diagnostika
Konyuktivitni aniqlash uchun shifokor bemorning klinik ko‘rinishini, simptomlarini va tarixini o‘rganadi. Zarur hollarda ko‘zdan olingan ajralmani laboratoriyada tekshirish, mikroskopik tahlillar, allergik testlar yoki qon tahlillari o‘tkaziladi. Bu qo‘shimcha tekshiruvlar sababni aniq belgilab, to‘g‘ri davolashni tanlash imkonini beradi.
Davolash usullari
Davolash turi kon'yunktivit sababiga bog‘liq bo‘ladi:
Virusli konyuktivit: Odatda o‘z-o‘zidan tuzaladi. Antiviral dorilar faqat gerpes virusi sababli yuzaga kelgan holatlarda kerak bo‘ladi. Ko‘zni tozalash, kompresslar va ko‘zga surtiladigan yallig‘lanishga qarshi dorilar tavsiya etiladi.
Bakterial konyuktivit: Antibiotik tomchilar yoki malhamlar bilan davolanadi.
Allergik kon'yunktivit: Allergiyani keltirib chiqaruvchi omildan uzoqlashish eng muhim qadamdir. Antigistamin tomchilar, sovituvchi kompresslar va kortikosteroid dorilar qo‘llaniladi.
Kimyoviy kon'yunktivit: Ko‘zlar toza suv bilan yuviladi va zararlangan to‘qimalarni tiklash uchun davo choralari qo‘llaniladi.
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun maxsus antibiotikli preparatlar shifokor nazorati ostida beriladi.
Kasallik yengil o‘tganda va shifokor ruxsati bilan uy sharoitida quyidagi choralarga rioya qilish mumkin: ko‘zni gigiyenik toza suvda yuvish, iliq kompresslar qo‘yish, antiseptik eritmalar bilan yuvish, ko‘zlarni qo‘l bilan ishqalamaslik, gigiyenani saqlash, o‘ziga alohida sochiq va yostiqdan foydalanish. Kontakt linzalarni vaqtincha ishlatmaslik tavsiya etiladi.
Oldini olish choralari
Konyuktivitdan himoyalanish uchun quyidagi ehtiyot choralariga amal qilish muhim: qo‘llarni tez-tez yuvish, ko‘zlarni qo‘l bilan ishqalamaslik, kontakt linzalarni gigiyenik qoidalarga amal qilib ishlatish, gigiyena vositalarini boshqa odamlar bilan almashmaslik, allergenlardan uzoq yurish, immunitetni mustahkamlash, jamoat joylarida (ayniqsa suzish havzalarida) gigiyena qoidalariga amal qilish.
Bolalar va konyuktivit
Bolalarda konyuktivit ko‘proq uchraydi, ayniqsa bog‘cha yoki maktab yoshida. Ular ko‘proq gigiyena qoidalariga amal qilmaydi, shuning uchun yuqtirish ehtimoli yuqori. Bolalarda konyuktivit tez tarqaladi, shuning uchun zudlik bilan shifokorga murojaat qilish va boshqa bolalardan vaqtincha ajratish muhim. Ba’zida yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda ham konyuktivit bo‘lishi mumkin, bu holat alohida yondashuvni talab qiladi.
Homiladorlar va emizikli ayollar
Homiladorlik davrida konyuktivit bo‘lsa, davolashda faqat shifokor tavsiyasi bilan ishlash zarur. Ko‘plab dorilar homilaga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Shuningdek, emizikli ayollar ham dori tanlashda ehtiyot bo‘lishi kerak. Har qanday dorini qabul qilishdan oldin shifokorga murojaat qilish shart.
Xulosa
Konyuktivit keng tarqalgan va ko‘pchilik duch keladigan ko‘z kasalliklaridan biridir. Uning yengil shakllari uy sharoitida davolanishi mumkin, ammo har qanday shaklida o‘z-o‘zidan davo qidirmaslik, balki mutaxassisga murojaat qilish eng to‘g‘ri yo‘ldir. Kasallikni erta aniqlab, sababini to‘g‘ri belgilash orqali asoratlarning oldini olish va ko‘z salomatligini saqlab qolish mumkin. Gigiyenaga amal qilish, immunitetni mustahkamlash va ehtiyot choralarini ko‘rish orqali konyuktivitning oldini olish mumkin.
