Konvergent evolyutsiya

Bosh suyaklari tuzilishidagi o‘xshashlik: tilatsin va bo‘ri
Dastlab trubkozub tana tuzilishidagi ayrim yaqqol belgilar tufayli chumolixo‘rlar oilasiga kiritilgan, biroq ular o‘rtasidagi yuzaki o‘xshashlik konvergent evolyutsiya natijasi ekani aniqlangan
Toksodon: Janubiy Amerika tuyoqlilari orasida konvergent evolyutsiya tufayli hozirgi karkidonlarga o‘xshab ketadigan, ammo ularga qarindosh bo‘lmagan turlar mavjud bo‘lgan

Konvergent evolyutsiya (lotincha con «birga» + vergere «yo‘nalmoq, intilmoq; egilmoq» so‘zlaridan) — evolyutsion jarayon bo‘lib, unda o‘xshash sharoitlarda yashovchi, turli sistematik guruhlarga mansub organizmlarda o‘xshash belgilar paydo bo‘ladi, ya’ni ular bir xil ekologik gildiyaga mansub bo‘ladi.

Konvergent evolyutsiyaning sabablari

Kladistik ta’rifga ko‘ra sinapomorfiya, autapomorfiya, apomorfiya, simpleziomorfiya va gomoplaziya

Konvergensiya ( lotincha convergere «yaqinlashmoq, birlashmoq» so‘zidan) biologiyada qarindoshligi yaqin bo‘lmagan organizmlar guruhlarida evolyutsiya jarayonida belgilar o‘xshashlashishi, o‘xshash sharoitlarda yashash va bir xil yo‘nalishdagi tabiiy tanlanish natijasida ularning tuzilishi o‘xshash bo‘lib qolishidir. Natijada turli organizmlarda bir xil vazifani bajaradigan organlar o‘xshash tuzilishga ega bo‘ladi. Konvergent o‘xshashlik odatda chuqur bo‘lmaydi. (Taqqoslang: divergensiya)

Konvergent evolyutsiyaning natijasi konvergent o‘xshashlikdir. Bunda organizmlar o‘rtasidagi o‘xshashlik ularning qarindoshligiga emas, balki turli guruhlarda bir-biridan mustaqil shakllangan o‘xshash belgilar majmuasiga asoslanadi.

Konvergent evolyutsiyaning asosiy sababi ko‘rib chiqilayotgan organizmlarning ekologik nishalari o‘xshashligidir. Xususan, konvergent evolyutsiyaning eng klassik misollaridan biri yirtqich akulalar, ixtiozavrlar, talattozuxiyalar, mozazavrlar va tishli kitlarda tana shaklining o‘xshash tarzda rivojlanishidir. Yirik, faol harakatlanuvchi suv yirtqichining ekologik nishasi ushbu uch guruhning barchasi uchun bir xil bo‘lib, hayvon tanasining shakliga o‘xshash talablar qo‘yadi. Sanab o‘tilgan uch guruh mansub bo‘lgan sinflarning ko‘plab asosiy xususiyatlari ularda saqlanib qolgan. Shunga qaramay, ixtiozavrlar va tishli kitlarda orqa oyoq-qo‘llar kamari reduksiyaga uchragan.

Konvergent o‘xshashlikka misollar

Tunets — baliq Ixtiozavr — sudralib yuruvchi Pingvin — qush Delfin — suvda yashovchi sutemizuvchi, begemotlarga yaqin tur hisoblanadi Dyugon — suvda yashovchi sutemizuvchi bo‘lib, fillarga yaqin tur hisoblanadi

O‘simliklar, zamburug‘lar va lishayniklarda konvergensiyaga misollar

Bo‘g‘imoyoqlilar orasida konvergensiyaga misollar

Qushlar orasida konvergensiyaga misollar

Sutemizuvchilar orasida konvergensiyaga misollar

Tashqi ko‘rinishidan fossa biroz yaguarundini yoki kichik pumani eslatadi va uzoq vaqt mushuksimonlar oilasiga kiritib kelingan

Taqqoslash uchun faqat turli turkumlar yoki ulardan yuqori taksonlarga mansub urug‘lar va turlar keltirilgan

Turli sinflar vakillari o‘rtasidagi konvergensiyaga misollar

Havolalar